بٷگٸن قر پرەمەر-مينيسترٸ باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا ينۆەستيتسييالار تارتۋ مەسەلەسٸ قارالدى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz پورتالىنا سٸلتەمە جاساپ.
ينۆەستيتسييالىق احۋالدى جاقسارتۋ جەنە قازاقستان ەكونوميكاسىنا شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالاردى تارتۋ بويىنشا جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى قر ينۆەستيتسييالار جەنە دامۋ مينيسترٸ ج. قاسىمبەك باياندادى.
قر يدم دەرەكتەرٸنە سەيكەس, بٷگٸندە قازاقستان — ورتالىق ازيياداعى تٸكەلەي ينۆەستيتسييالاردى تارتۋ بويىنشا كٶشباسشى ەل. ونىڭ ٷلەسٸ شامامەن 70%-دى قۇرايدى. بيىلعى 9 ايدا نەگٸزگٸ كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسييالاردىڭ جالپى كٶلەمٸ 21,6%-عا ارتىپ, 7,5 ترلن تەڭگەنٸ قۇرادى.
ايتا كەتۋ كەرەك, تاۋ-كەن ٶنەركەسٸبٸندە (41,4%-عا), قۇرىلىستا (37,1%-عا) جەنە ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندە (26,4%) ٶسٸم بايقالۋدا. رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە ينۆەستيتسييالاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ اتىراۋ (35,8%), استانا (9,2%), الماتى (6,5%) ٶڭٸرلەرٸنە تيەسٸلٸ.
ينۆەستيتسييالار جەنە دامۋ مينيسترٸ ج. قاسىمبەكتٸڭ مەلٸمدەۋٸنشە, نەگٸزگٸ كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسييالار كٶلەمٸندەگٸ جەكە قورلاردىڭ ٷلەسٸ 2018 جىلدىڭ 9 ايىندا 73,1%-دى (5,5 ترلن تەڭگە) قۇرادى. بيىلعى ٸ جارتى جىلدىقتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تٸكەلەي شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالاردىڭ (تشي) جالپى كٶلەمٸ 15,4%-عا ۇلعايىپ, $12,3 ملرد قۇرادى.
«ٶسٸم مىنا سالالاردا بايقالدى: تاۋ-كەن ٶنەركەسٸبٸ – $6,7 ملرد, كٶلٸك – $393,3 ملن, ساۋدا – 2 ملرد تەڭگە, قارجىلىق جەنە ساقتاندىرۋ قىزمەتٸ – $359,5 ملن, اقپارات جەنە بايلانىس – $124,2 ملن», — دەدٸ ينۆەستيتسييالار جەنە دامۋ مينيسترٸ ج. قاسىمبەك.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ماقساتىندا ۇلت جوسپارى – 100 ناقتى قادام اياسىندا مينيسترلٸك ترانسۇلتتىق كومپانييالاردى (تۇك) تارتۋ جۇمىستارىن بەلسەندٸ تٷردە جٷرگٸزٸپ جاتىر. شامامەن $10,6 ملرد بولاتىن 34 جوبادان تۇك جوبالارىنىڭ تٸزٸمٸ جاسالدى. جالپى سوماسى $1,4 ملرد بولاتىن 12 جوبا ٸسكە اسىرىلۋ ساتىسىندا, بيىل ونىڭ ٸشٸندەگٸ قۇنى $1 ملرد بولاتىن 8 جوبا قارقىندى تٷردە ٸسكە اسىرىلۋدا.
سونىمەن قاتار, قازٸرگٸ ۋاقىتتا ٷش دەڭگەيلٸ ينۆەستيتسييالار تارتۋ جٷيەسٸ قۇرىلدى: سىرتقى دەڭگەيدە — قر سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ, قازاقستاننىڭ شەتەلدەگٸ مەكەمەلەرٸنٸڭ ينۆەستيتسييالىق كەڭەسشٸلەرٸ جەنە «Kazakh Invest» ٶكٸلدەرٸ; ورتالىق دەڭگەيدە — قر ينۆەستيتسييالار جەنە دامۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ ينۆەستيتسييالار كوميتەتٸ جەنە «Kazakh Invest» ۇك» اق; ٶڭٸرلٸك دەڭگەيدە — جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار, «Kazakh Invest» ۇك» اق-نىڭ ٶڭٸرلٸك ٶكٸلدەرٸ.
«بٸز زاڭناماعا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸپ, رۇقسات بەرۋ, سالىق سالۋ, كەدەندٸك باقىلاۋ جٷيەلەرٸن, سونداي-اق, كٶشٸ-قون ۆيزالىق رەجيمٸن جەڭٸلدەتتٸك. قازاقستاندا ازاماتتارى ۆيزاسىز رەجيممەن كەلٸپ كەتەتٸن ەلدەردٸڭ تٸزٸمٸ كەڭەيتٸلدٸ. ولاردىڭ سانى قازٸر – 62. بۇل تٸزٸمگە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جەنە دامۋ ۇيىمىنىڭ (ەىدۇ) بارلىق ەلدەرٸ كٸرەدٸ. سونداي-اق, ەىدۇ ۇسىنىمدارىنا سەيكەس سوت جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ جۇمىسى جٷرگٸزٸلدٸ», — دەدٸ ج. قاسىمبەك.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا ٸرٸ ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن بولاتىن ينۆەستيتسييالىق داۋلار بٸرٸنشٸ ساتىداعى سوت ەرەجەلەرٸ بويىنشا جوعارعى سوتتا قارالادى. ولاردى قاراۋ ٷشٸن جوعارعى سوتتا استانا قالاسىنىڭ مامانداندىرىلعان سوت القاسى قۇرىلدى. پروبلەمالىق مەسەلەلەردٸ جەدەل شەشۋ ماقساتىندا ينۆەستورلاردىڭ مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن داۋلى مەسەلەلەرٸ بويىنشا مٷددەلەرٸن قورعايتىن ينۆەستيتسييالىق ومبۋدسمەننٸڭ ينستيتۋتى جۇمىس ٸستەيدٸ.
ٶڭٸرلٸك دەڭگەيدە, ەكٸمدٸكتەردە ينۆەستيتسييالىق احۋالدى جاقسارتۋ جٶنٸندەگٸ كەڭەستەر بار, ەكٸمدەردٸڭ جاۋاپتى ورىنباسارلارى, يندۋسترييالىق-يننوۆاتسييالىق دامۋ جەنە ينۆەستيتسييالار باسقارمالارى, ەلەۋمەتتٸك كەسٸپكەرلٸك كورپوراتسييالارى (ەكك), «Kazakh Invest» ۇك» اق ٶڭٸرلٸك ٶكٸلدەرٸ جەنە ينۆەستورلارعا قىزمەت كٶرسەتەتٸن ورتالىقتار بار.
سونىمەن قاتار, ج. قاسىمبەك وبلىس ەكٸمدەرٸنٸڭ نازارىن جۇمىسىن جانداندىرۋدى تالاپ ەتەتٸن بٸرقاتار مەسەلەگە اۋداردى. بۇل — ينۆەستيتسييالىق جوبالارعا جەر تەلٸمدەرٸن بٶلۋ مەسەلەسٸ, ينجەنەرلٸك ينفراقۇرىلىم جٷرگٸزۋ, گازبەن جابدىقتاۋ, ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتاردىڭ اۋماقتارىن توپتاستىرۋ, ٸرٸ سەرپٸلٸستٸ جوبالاردى ٸسكە اسىرۋدى قولداۋعا ارنالعان جاڭا قارجىلاندىرۋ قۇرالدارىن ەنگٸزۋ, سونداي-اق, ٶڭٸرلەردەرگٸ ينۆەستيتسييالىق پورتالدار جۇمىسىنىڭ ساپاسى مەسەلەلەرٸ.
«كەيبٸر ٶڭٸرلەردٸڭ ستاتيستيكالىق كٶرسەتكٸشتەرٸن ەسكەرە وتىرىپ, ەكٸمدٸكتەر بارلىق قۇرىلىمداردىڭ ٶزارا ٸس-قيمىلىن جاقسارتىپ, ٶڭٸرگە ينۆەستيتسييالار تارتۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋى قاجەت», — دەدٸ قر ينۆەستيتسييالار جەنە دامۋ مينيسترٸ.
سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ ق. ەبدٸراحمانوۆ جۋىردا قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا مەملەكەت باسشىسى «ەكونوميكالىق ديپلوماتيياعا» تٸكەلەي قاتىسى بار ناقتى مٸندەتتەر قويعانىن باياندادى: بۇل شيكٸزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى قولداۋ, بەلسەندٸ ساۋدا ساياساتى, قازاقستاندىق بيزنەستٸ شەتەلدە ٸلگەرٸلەتۋ, ينۆەستيتسييالار, تەحنولوگييالار مەن ٷزدٸك ەلەمدٸك تەجٸريبەنٸ تارتۋ, تۋريزمدٸ دامىتۋ.
«ەلباسى "ەكسپورتقا باعىتتالعان يندۋسترييالاندىرۋ ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ ورتالىق ەلەمەنتٸنە اينالۋى تيٸس" ەكەنٸن باسا ايتتى. بۇل جەردە سينەرگييالىق تيٸمدٸلٸك الۋ ٷشٸن ينۆەستيتسييالىق جەنە ەكسپورتتىق باعىتتاردى ٶزارا تىعىز بايلانىستىرۋ قاجەت», — دەدٸ سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ.
ق. ەبدٸراحمانوۆ 2018 جىلدىڭ باسىنان بەرٸ اقش-قا, باە-گە, قحر-عا, تٷركييا مەن فينليانديياعا جوعارى دەڭگەيدەگٸ بٸرقاتار ساپارلار بولعانىن ەسكە سالدى. ناۋرىز ايىندا تەجٸكستان مەن ٶزبەكستان پرەزيدەنتتەرٸ استاناعا كەلدٸ. جاقىندا بريۋسسەلدە ەۋروپالىق بيزنەس الىپتارىمەن كەزدەسۋ ٶتتٸ.
«بارلىق وسى كەلٸسسٶزدەردٸڭ قورىتىندىلارى بويىنشا $30,6 ملرد استام سوماعا 135 جۋىق قۇجاتقا قول قويىلدى. قر سٸم مەملەكەت باسشىسىنىڭ شەتەلدەرگە ساپارلارى مەن شەتەلدٸك مەملەكەتتەردٸڭ قازاقستانعا ساپارلارى بارىسىندا قول جەتكٸزٸلگەن كەلٸسٸمدەردٸڭ ٸسكە اسىرىلۋىنا مونيتورينگ جٷرگٸزۋ بويىنشا تۇراقتى جۇمىستار جٷرگٸزەدٸ. ترانسۇلتتىق كورپوراتسييالارمەن ينۆەستيتسييالىق جوبالار تۋرالى كەلٸسٸمدەرگە ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنەدٸ», — دەدٸ سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ.
ق. ەبدٸراحمانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەكٸجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق جەنە ينۆەستيتسييالىق قارىم-قاتىناستاردىڭ پەرمەندٸ قۇرالى ٷكٸمەتارالىق كوميسسييالار مەن ٸسكەرلٸك كەڭەستەرٸ بولا الادى. سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ اتاپ ٶتكەندەي, اتالعان قۇرىلىمداردىڭ ەلەۋەتٸن تولىق ٸسكە قوسۋ قاجەت. سوندىقتان سٸم تٶراعالىعىمەن ۆەدومستۆوارالىق كوميسسييا قۇرىلدى, ول جاقىندا ٶزٸنٸڭ بٸرٸنشٸ وتىرىسىن ٶتكٸزەدٸ. سونىمەن قاتار سٸم ينۆەستيتسييالار تارتۋعا جەنە ٶنٸمدەرٸن ەكسپورتقا شىعارۋعا مٷددەلٸ وتاندىق كومپانييالارعا قولداۋ كٶرسەتۋٸن جالعاستىرادى. ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى درايۆەرٸ رەتٸندە شاعىن جەنە ورتا بيزنەسكە ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنەدٸ.
«وعان بيىلعى تامىز ايىندا بٸزدٸڭ ەلشٸلٸگٸمٸزدٸڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلعان قر-دان تەجٸكستانعا كومپانييالاردىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق ميسسييالارى مىسال بولا الادى. جالپى سوماسى $18,8 ملن قازاقستاندا شىعارىلعان اۆتوبۋستاردى, جيھازدار مەن اۆتوموبيلدەردٸ جەتكٸزۋ بويىنشا ٷش كەلٸسٸم جاسالعان. بٸزدٸڭ كەسٸپكەرلەرٸمٸزدٸ ەكسپورتتىق نارىقتار ەرەكشەلٸگٸنە باعىتتاۋ قاجەت. ول ٷشٸن, سٸم "اتامەكەن" ۇكپ-مەن بٸرلەسٸپ "شەتەلدٸك نارىقتار بويىنشا نۇسقاۋلىقتى" ەزٸرلەۋ قاجەتتٸگٸن قاراستىرادى, وندا كەدەندٸك, سالىق جەنە باسقا دا رەسٸمدەردٸڭ ەرەكشەلٸكتەرٸ كٶرسەتٸلەدٸ», — دەدٸ ق. ەبدٸراحمانوۆ.
سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ سونىمەن قاتار قولايلى ۆيزالىق ساياساتتى قالىپتاستىرۋ بويىنشا جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان بەلسەندٸ جۇمىستاردى اتاپ ٶتتٸ. ۆيزاسىز رەجيم ەىدۇ/ەو ەلدەرٸ, سونىمەن قاتار مالايزييا, موناكو, باە, سينگاپۋر ٷشٸن قولدانىلادى. 20 ەلمەن ٶزارا ۆيزاسىز رەجيم جۇمىس جاسايدى. سونىمەن قاتار, سٸم مٷددەلٸ مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن بٸرلەسٸپ «احقو» اق جەنە «Astana Hub» اT-ستارتاپتار حالىقارالىق تەحنوپاركٸ قىزمەتكەرلەرٸ ٷشٸن ۆيزالىق رەجيمدٸ جەتٸلدٸرۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزۋدە.
بۇدان ٶزگە, مينيسترلٸك ەل ٸشٸندەگٸ ينۆەستيتسييالىق باعىتتىڭ اسپەكتٸلەرٸن پىسىقتاۋعا دا نازار اۋدارادى. بۇل قىزمەتتٸڭ نەگٸزگٸ فاكتورى — تيٸمدٸ ۆەدومستۆوارالىق ٶزارا ٸس-قيمىل. بۇل تۇرعىدان قر سٸم بٸرقاتار مينيسترلٸكتەرمەن جەنە كۆازيمەملەكەتتٸك قۇرىلىمدارمەن ينۆەستيتسييالىق-ەكسپورتتىق باعىتتاعى ٶزارا ٸس-قيمىلدى نىعايتۋ جٶنٸندەگٸ بٸرلەسكەن ٸس-شارالار جوسپارلارىن قابىلدادى. بۇل تەجٸريبە باسقا ۆەدومستۆولاردا جەنە ۇيىمداردا جالعاسىن تاپپاق.
ٶز كەزەگٸندە «Kazakh Invest» ۇك» اق باسقارما تٶراعاسى س. تۇياقباەۆ بٷگٸندە رەسپۋبليكا بويىنشا شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالاردىڭ قاتىسۋىمەن ينۆەستيتسييالىق جوبالار تٸزٸمٸ ەزٸرلەنگەنٸن, جول كارتاسى بەكٸتٸلگەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
بٷگٸندە جوبالاردىڭ سانى 188-دٸ قۇرايدى. ونىڭ ٸشٸندە, 49 جوبا بويىنشا قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە, 51-ٸ بويىنشا قۇجاتتار ەزٸرلەنۋدە, 74-ٸ – پىسىقتالۋدا.
جوبالاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ الماتى وبلىسىندا تيەسٸلٸ (32 جوبا). سونىمەن قاتار, العاشقى بەستٸككە قاراعاندى وبلىسى, الماتى قالىسى, اقتٶبە وبلىسى جەنە استانا قالاسى كٸرەدٸ. بۇعان قوسا جىل باسىنان بەرٸ 22 جوبا بويىنشا بارلىق رۇقسات قۇجاتتارى الىنىپ, قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى باستالدى.
«47 جوبا بويىنشا ينۆەستورلار تاراپىنان جوبانى باستاۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدانىپ, قۇجاتتاردى ەزٸرلەۋگە كٸرٸستٸ. ونىڭ ٸشٸندە گوللاندييالىق Farm Frites, ارابتىڭ Phoenix Global, اۆسترالييالىق Cedar Meats, بەلگييالىق Carmeuse Group, تٷركييالىق Yildirim Holding, فرانتسۋزدىڭ Total Eren كومپانييالارىن اتاپ ٶتۋگە بولادى», — دەدٸ س. تۇياقباەۆ.
سونداي-اق, «Kazakh Invest» ۇك» اق باسقارما تٶراعاسى جىل باسىنان بەرٸ ٶڭٸرلەردە ەكٸمدٸكتەردٸڭ قاتىسۋىمەن قازاقستاندىق بيزنەس ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەسۋلەر ٶتكٸزٸلٸپ, 200-دەن استام ۇسىنىستار جيناقتالىپ, ونىڭ ٸشٸنەن 66 جوبا ينۆەستيتسييالىق ۇسىنىستار ەزٸرلەۋ ٷشٸن ٸرٸكتەلٸپ الىنعانىن جەتكٸزدٸ.
«قازٸرگٸ تاڭدا جوسپارلانعان جوبالاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ ەزٸرلەنٸپ, شەتەلدەگٸ ەلشٸلٸكتەر مەن ٶكٸلدٸكتەرگە ناقتى كومپانييالارمەن كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزۋگە تۇراقتى تٷردە جولدانۋدا. وسىلايشا جىل باسىنان بەرٸ 55 جاڭا ينۆەستور تارتىلدى. ونىڭ ٸشٸندە 16-سى – ترانسۇلتتىق كومپانييالار», — دەدٸ س. تۇياقباەۆ.
قر يدم-مەن بٸرلەسٸپ ەكٸمدٸكتەردٸڭ سايتتارىنا تالداۋ جٷرگٸزٸلدٸ. بارلىق ٶڭٸرلەردٸڭ ينۆەستيتسييا بويىنشا ۆەب-سايتتارىن تيپتٸك نۇسقادا ەربٸرٸنە ارنايى پاراقشا اشا وتىرىپ, invest.gov.kz ينتەرنەت-پورتالىنا ورنالاستىرۋ ۇسىنىلادى. نەتيجەسٸندە, «Kazakh Invest» ۇك دەرەكتەرٸنە سەيكەس, ينۆەستور 17 سايتتىڭ ورنىنا بٸر بٸرىڭعاي پورتال ارقىلى ينۆەستيتسييالارعا قاتىستى بارلىق ٶڭٸرلەر تۋرالى اقپاراتقا تولىق قول جەتكٸزە الادى.
بۇعان قوسا, ينۆەستورلاردىڭ پروبلەمالىق مەسەلەلەرٸن دەر كەزٸندە شەشۋ ماقساتىندا «جەدەل كٶمەك» پرينتسيپٸمەن جۇمىس ٸستەيتٸن «Call-ورتالىق» ٸسكە قوسىلعان بولاتىن. كولل-ورتالىقتى ەنگٸزگەن سەتتەن باستاپ ينۆەستيتسييالىق قىزمەتتەرگە قاتىستى مەسەلەلەر بويىنشا 474 كەڭەس بەرٸلدٸ.
«2018 جىلى ينۆەستورلار تاراپىنان كٷردەلٸ مەسەلەلەرگە قاتىستى 40 ٶتٸنٸش كەلٸپ تٷستٸ. ونىڭ 19-ى تولىعىمەن شەشٸلٸپ, 21 ٶتٸنٸش بويىنشا ينۆەستورلارعا ارالىق جاۋاپتار بەرٸلٸپ, جاۋاپتى مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن بٸرلەسٸپ تيٸستٸ جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە», — دەپ تٷيٸندەدٸ «Kazakh Invest» ۇك» اق باسقارما تٶراعاسى.
ٶڭٸرلەردەگٸ جاعداي مەن ينۆەستيتسييالار تارتۋ ماقساتىندا جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ا. كٶلگٸنوۆ, قاراعاندى وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ە. قوشانوۆ جەنە شىمكەنت قالاسىنىڭ ەكٸمٸ ع. ەبدٸراحىموۆ باياندادى.
