اراب تٸلٸندەگٸ «يلم» دەگەن سٶز بٸلٸم دەگەن ماعىنانى بٸلدٸرەدٸ. بٸلٸمسٸزدٸكتٸڭ انتونيمٸ بولعان «يلم» سٶزٸنەن «عالىم», «مەلٸمەت», «مۇعالٸم» ت.ب سٶزدەر شىققان.
اللا ەلشٸسٸ (س.ا.س) بٸلٸم الۋدىڭ پارىز ەكەندٸگٸ جەنە ٶتە ماڭىزدى امالداردان ەكەنٸ تۋرالى ايتادى: «كٸمدە-كٸم بٸلٸم ٸزدەنۋ جولىنا تٷسسە, اللا تاعالا وعان جەنناتقا بارۋ جولىن جەڭٸلدەتەدٸ. پەرٸشتەلەر عىلىم ٸزدەنۋشٸنٸڭ تالابىنا رازى بولىپ, ونىڭ اياعىنىڭ استىنا قاناتتارىن جايادى. شىن مەنٸندە, عالىمعا كٶكتەگٸلەر جەنە جەردەگٸلەر, تٸپتٸ, سۋداعى بالىقتارعا دەيٸن جارىلقاۋ تٸلەيدٸ».
الاق سٷرەسٸنٸڭ 1-شٸ اياتىندا: «وقى, جاراتقان راببىڭنىڭ اتىمەن» - دەپ, پايعامبارىمىزعا (س.ا.س) ەڭ العاشقى يلەھي ۋاحي تٷسكەن ەدٸ. راببىمىز بٸزدٸ وقۋ مەن جازۋعا, بٸلٸم الۋعا شاقىردى. ٶيتكەنٸ بٸلٸم ٸزدەۋ – يسلامنىڭ تالابى.
بٸلٸم الۋ بارىسىندا اللانىڭ اتىمەن باستاۋ كەرەكتٸگٸن جەنە جەردەم سۇراپ, «راببىم! مەنٸڭ بٸلٸمٸمدٸ ارتتىر» دەپ دۇعادا بولۋ كەرەكتٸگٸن دە تاھا سٷرەسٸنٸڭ 114 - اياتىندا كەلتٸرگەن.
بٸلٸم – اللانىڭ سٷيٸكتٸ پەندەسٸنە عانا نەسٸپ بولادى. بٸلٸم جولىنداعى ادامعا دا قويىلار تالاپ جايلى: «كٸمدە-كٸم بٸلٸمدٸ ٷيرەنسە, راببىسىنىڭ رازىلىعىنا لايىقتى بولۋى ٷشٸن ٷيرەنۋٸ تيٸس. ال كەرٸسٸنشە, تەك قانا دٷنيەنٸ يەلەنۋ, بايلىق, مانساپ ٷشٸن ٷيرەنگەن بولسا, ول پەندە قييامەت كٷنٸ جەنناتتىڭ ٶزٸ تۇرماق يٸسٸن دە سەزبەيدٸ».
حاسان باسري: «عالىمدار بولماسا, ادامداردىڭ باسقا جان يەلەرٸنەن ايىرماشىلىعى بولماس ەدٸ. ٶيتكەنٸ, ولاردىڭ وقىتۋىمەن ادامدار ادامدىق دەرەجەگە جەتكەن». بٸلٸمنٸڭ شىڭىنا ناعىز شىنايى نيەتٸ بار, بٸلٸمگە ىنتىزار ادام عانا جەتە الادى. ٸلٸمدٸ شىنايى ٸزدەگەن جاننىڭ ساۋساقتان سۋسىعان اعىندى سۋداي اعىپ كەتپەي, جادىڭدا جاتتالىپ قالارى انىق. بٸلٸم ٸزدەنۋشٸنٸڭ ويىن بٶلەتٸن كٷندەلٸكتٸ ٸستەردەن ٸرگەسٸن اۋلاق سالىپ, شاما-شارقى جەتكەنشە ماقساتىنا قاراي ۇمتىلعانى جٶن.
تانىمال عالىم ەل-بۇحاري تٷن ٸشٸندە 15-20 رەت ويانىپ, ەر تۇرعان سايىن شاقپاعىمەن وت تۇتاتىپ, (شامىن) جاعادى ەكەن. سودان سوڭ, حاديس (جازىلعان قاعازدارىن) شىعارىپ (بٸر نەرسەلەردٸ) تٷرتٸپ قويادى ەكەن. وسىنداي بٸلٸم جولىنداعى عالىمداردىڭ ٶمٸرٸنەن تاعىلىم الۋ بٸلٸمگە دەگەن قۇلشىنىستى ارتتىرادى. اتا-بابالارىمىز «بٸلٸم – ينەمەن قۇدىق قازعانداي»,- دەپ بٸلٸمدٸ تال بەسٸكتەن جەر بەسٸككە دەيٸن الۋ كەرەكتٸگٸن, ٸزدەنٸپ ٷيرەنگەن سايىن ەلٸ دە كٶپ نەرسەنٸ بٸلۋ كەرەكتٸگٸن بٸلٸم تالاپ ەتۋشٸنٸڭ تەرەڭ تٷسٸنەتٸندٸگٸن كٶرسەتەدٸ. زۋمار سٷرەسٸنٸڭ 9-اياتىندا: «بٸلەتٸندەر مەن بٸلمەيتٸندەر بٸردەي بولا ما?!» - دەي وتىرىپ, بٸلٸمدٸ ادامنىڭ جارىق شام سەكٸلدٸ, بٸلٸمسٸز ادامنىڭ قاراڭعى تٷنەك سەكٸلدٸ ناداندىقتا بولاتىندىعىن جەتكٸزەدٸ. وعان قوسا, اللا تاعالا بٸلٸمدٸ مٷميندەردٸڭ دەرەجەلەرٸن باسقالاردان جوعارى ەتەتٸندٸگٸ تۋرالى مۋجەدەلە سٷرەسٸنٸڭ 11-اياتىندا باياندايدى: «اللا تاعالا سەندەردەن يمان كەلتٸرگەن مەن عىلىم بەرگەندەردٸڭ دەرەجەسٸن جوعارىلاتادى». بۇل تۋرالى اتا-بابالارىمىزدا: «تەگٸندە, ادام بالاسى ادام بالاسىنان اقىل, بٸلٸم, ار, مٸنەز دەگەن قاسيەتتەرمەن وزادى», - دەگەن ۇلى اقىن اباي قۇنانبايۇلىنىڭ سٶزٸ بارلىق ۋاقىتتا ٶز مەنٸن جويمايتىندىعى بەلگٸلٸ.
يسلام – بٸلٸمدٸ ٷيرەتكەن ۇستازدى دا, بٸلٸم العان شەكٸرتتٸ دە قۇرمەتتەيدٸ. سەبەبٸ, بٸلٸمٸ جوق ادام تۋرا جولدان تەز تايادى. سول سەبەپتٸ, مۇسىلمان ٷمبەتٸ پايعامبارىمىزدىڭ (س.ا.س) ٶسيەتٸن ورىنداپ, ٶزٸن جان-جاقتى دامىتىپ, بٸلٸمگە دەن قويعانى ابزال.
جۇلدىز تلەۋباي
