قر ۇلتتىق بانكٸ تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى اقىلجان بايماعامبەتوۆ بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ قازٸرگٸ دەڭگەيدە ساقتاپ قالۋ شەشٸمٸن جان-جاقتى تٷسٸندٸرٸپ بەردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
– اقىلجان مەلٸكۇلى, ۇلتتىق بانك بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ ٷش رەت كٶتەرە كەلە نەلٸكتەن ساقتاپ قالۋعا شەشٸم قابىلدادى? نە ٶزگەردٸ? جوعارى ينفلياتسييا تەۋەكەلٸ تٶمەندەدٸ مە?
– شىن مەنٸندە, ينفلياتسييانىڭ باياۋلاعانىن كٶرٸپ وتىرمىز. ەزٸرگە ينفلياتسييانىڭ ورنىقتى قۇرامداس بٶلٸكتەرٸنٸڭ ۋاقىتشا تۇراقتانعانىن اتاپ ٶتۋگە بولادى. سٶزٸمدٸ راستاۋ ٷشٸن جاسالعان باعالاۋدان مىسال كەلتٸرەيٸن. ماۋسىمدىق كەزەڭنەن تازارتىلعان تۇتىنۋ باعالارىنىڭ ينفلياتسيياسى بيىل قاراشادا 5,6 پايىزعا دەيٸن باياۋلادى.
دەل وسىنداي كٶرسەتكٸش جىلدىڭ ورتاسىندا 16 پايىزدان استى. مۇنان ەرٸ نە بولاتىنى, ياعني ينفلياتسييانىڭ بۇدان بىلاي تٶمەندەۋ ٷردٸسٸ قالىپتاسا ما, جوق پا – سول ماڭىزدى. ەگەر بۇل ٷردٸس ەمەس, ۋاقىتشا قۇبىلىس بولسا, وندا تيٸسٸنشە ەرەكەت ەتەمٸز.
مۇندا كوروناۆيرۋستىڭ جاڭا شتامى مەن ودان تۋىندايتىن بەلگٸسٸزدٸك تۋرالى سٶز قوزعاماۋعا بولمايدى. كٶرٸپ وتىرعانىمىزداي, كەيبٸر ەلدەر قازٸردٸڭ ٶزٸندە لوكداۋندار مەن جولاۋشىلار اعىنىن شەكتەۋ ٸس-شارالارىن ەنگٸزٸپ وتىر. ەگەر مۇنداي ٸس-ەرەكەتتەر بارلىق جەردە ورىن السا, وندا ەكونوميكانىڭ باياۋ ٶسۋٸ, ٶندٸرٸس تٸزبەگٸنٸڭ ودان ەرٸ بۇزىلۋى, تٸپتٸ پروينفلياتسييالىق تەۋەكەلدەر تٷرٸندە قاۋٸپ تۋادى.
ەكٸنشٸدەن, كەيبٸر ساراپشىلاردىڭ پايىمىنشا, «وميكرون» دەنساۋلىققا ايتارلىقتاي قاۋٸپ تٶندٸرمەسە, ياعني ستسەناريي وڭىنان ٶربيتٸن بولسا, وندا بۇل پاندەمييانىڭ بٸرتٸندەپ اياقتالعانىن بٸلدٸرۋٸ مٷمكٸن.
وسى سيياقتى بەلگٸسٸزدٸك جاعدايلارىنىڭ بەرٸ قارجى نارىقتارى مەن سەنتيمەنتتەرگە تەز ەسەر ەتەدٸ. ەسٸرەسە جاڭا شتامداردىڭ تولقىن تەرٸزدەس سوققىسىن دامۋشى نارىقتار قاتتى سەزٸنەدٸ.
ٸستٸڭ وسىنداي جاعدايىن ەسكەرٸپ جەنە وقيعالاردىڭ بولاشاق دامۋىنا جاڭا شتامنىڭ ەسەرٸن باعالاۋ ٷشٸن جەتكٸلٸكتٸ اقپارات بولماعان سوڭ كٷتۋ پوزيتسيياسىن ۇستاندىق. بٸزگە تەۋەكەلدەردٸڭ جاڭا تەڭگەرٸمٸ قالاي قالىپتاساتىنى جەنە ونىڭ سىرتقى جەنە ٸشكٸ ەكونوميكاعا قالاي ەسەر ەتەتٸنٸ تۋرالى ناقتى تٷسٸنٸك قاجەت. وسى تۇرعىدا مٶلشەرلەمە بويىنشا شەشٸم قابىلداۋعا قولدانعان سارالانعان تەسٸلٸمٸز بۇرىنعىعا قاراعاندا ٷمٸتٸمٸزدٸ اقتادى دەپ ايتۋعا بولادى.
– ينفلياتسيياعا قاتىستى نە كٷتٸپ ەدٸڭٸزدەر, سوڭىندا نە بولدى? ەدەتتە, قانداي سىرتقى فاكتورلار ينفلياتسييانى قالىپتاستىرادى?
– بۇل – ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸ باعاسىنىڭ جالپى ەلەمدٸك ٶسۋٸ. ەلەمنٸڭ كٶپتەگەن ەلٸندە ينفلياتسييانىڭ رەكوردتىق دەڭگەيٸ ەلٸ دە ساقتالىپ كەلەدٸ. ازىق-تٷلٸك باعاسى ٶندٸرٸستٸك-لوگيستيكالىق تٸزبەكتەردٸڭ بۇزىلۋىنا جەنە قولايسىز اۋا رايىنىڭ سالدارىنان ۇسىنىستىڭ تٶمەندەۋٸنە بايلانىستى جوعارىلايدى. فاو ازىق-تٷلٸك باعالارىنىڭ يندەكسٸ تٶرتٸنشٸ اي قاتارىنان ٶسكەنٸن كٶرسەتتٸ. بيىلعى قاراشادا يندەكس 2011 جىلعى ماۋسىمنان باستاپ ەڭ جوعارى دەڭگەي – 134,4 تارماق بەلگٸسٸنە جەتتٸ. وسىلايشا, سىرتقى ازىق-تٷلٸك باعاسى بٸر جىل ٸشٸندە 27,3 پايىزعا ٶستٸ.
بٸزدٸڭ ٸرٸ ساۋدا سەرٸكتەسٸمٸز نەمەسە يمپورت تۇرعىسىنان نەگٸزگٸ ساۋدا ەرٸپتەسٸمٸز – رەسەيدەگٸ ينفلياتسييانىڭ ٶسۋٸن دە اتاپ ٶتكەن جٶن. ينفلياتسييا بيىل قازاندا 8,1 پايىزعا دەيٸن جەدەلدەپ, 5 جىلدىق ەڭ جوعارى كٶرسەتكٸشكە جەتتٸ. بۇل ولاردىڭ نىسانالى دەلٸزٸنەن ەكٸ ەسە كٶپ. رەسەي يمپورتىنىڭ جوعارى ٷلەسٸن ەسكەرسەك, ەرينە, ونداعى جوعارى ينفلياتسييا ٸشكٸ باعالارعا دا ەسەر ەتەدٸ. قىمباتتاعان تاۋارلارمەن قاتار ينفلياتسييانى دا يمپورتتايمىز.
– ال قازاقستاندا ينفلياتسييانىڭ قوزعاۋشى كٷشٸ نە?
– ازىق-تٷلٸك باعاسىنىڭ ٶسۋٸ ەل ٸشٸندەگٸ ينفلياتسيياعا ايتارلىقتاي ٷلەس قوسىپ وتىر. قازٸر عانا ەلەمدە ازىق-تٷلٸك باعاسىنىڭ جوعارى ەكەنٸن ايتتىق جەنە قازاقستاندى كەز كەلگەن باسقا ەل سيياقتى ەلەمنەن بٶلەكتەپ, وقشاۋ قاراۋعا بولمايتىنىن تٷسٸنۋٸمٸز كەرەك. ەلبەتتە, سىرتقى ەلەممەن تىعىز قارىم-قاتىناستا ساۋدا جاسايتىن اشىق ەكونوميكانى ۇستانامىز.
ٶندٸرٸسٸ ٸشكٸ سۇرانىستى قاناعاتتاندىراتىن كەيبٸر تاۋارلار باعاسىنىڭ سىرتقى باعالارمەن ايىرماشىلىعى بار. بۇل ينفلياتسييالىق قىسىم تۋدىرادى. ولارعا نەگٸزٸنەن, نان-توقاش ٶنٸمدەرٸ, جارما, ۇن جەنە سٷت ٶنٸمدەرٸنٸڭ باعاسى كٸرەدٸ.
ٸشكٸ نارىقتاعى احۋال دەندٸ داقىلدار مەن جەم-شٶپ داقىلدارى تٷسٸمٸنٸڭ تٶمەندەۋٸمەن كٷردەلەنە تٷسەدٸ. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنٸڭ دەرەگٸنشە, 11 ايدا 16,4 ملن توننا ورتاشا ٶنٸمدٸلٸك گەكتارىنا 10,3 تسەنتنەر بولعان كەزدە) استىق باستىرىلدى. بۇل ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 21,3 پايىزعا از. سونىمەن قاتار, جانار-جاعارماي مەن ەلەكتر قۋاتى باعاسىنىڭ جوعارىلاۋىنا بايلانىستى تاماق ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ شىعىنى ٶسكەنٸ دە بايقالادى. مۇنىڭ بەرٸ نان, ەت, جۇمىرتقا جەنە باسقا دا نەگٸزگٸ تاماق ٶنٸمدەرٸ باعاسىنىڭ ٶسۋٸنە ەكەلۋٸ مٷمكٸن.
سونىمەن قاتار ەكونوميكالىق بەلسەندٸلٸك پەن تۇتىنۋشىلىق سۇرانىستىڭ قالپىنا كەلۋٸ جالعاسۋدا. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ اقپاراتىنشا, حالىقتىڭ ناقتى اقشالاي تابىسى ارتىپ كەلەدٸ. سونىمەن بٸرگە, تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەۋدٸڭ ٶسكەنٸن كٶرٸپ وتىرمىز. بۇل بٶلشەك تاۋار اينالىمىنىڭ سەرپٸنٸنە وڭ ەسەر ەتەدٸ.
وسى جاعدايلاردا ينفلياتسييالىق كٷتۋلەر جوعارى دەڭگەيدە ساقتالادى. بۇل قوسىمشا ينفلياتسييالىق قىسىمعا, سودان كەيٸن تۇتىنۋدىڭ ارتۋىنا الىپ كەلەدٸ.
– سٸز ەكونوميكاداعى پروينفلياتسييالىق قىسىم تۋرالى ايتتىڭىز. بۇل ٸشكٸ سۇرانىس تولىعىمەن قالپىنا كەلدٸ دەگەندٸ بٸلدٸرە مە? ولاي بولسا, ونىڭ قازٸرگٸ ينفلياتسيياعا قوساتىن ٷلەسٸ قانداي?
– ەرينە, ٶنەركەسٸپ پەن قىزمەت كٶرسەتۋ سالالارىندا بايقالىپ وتىرعان ٶندٸرٸستٸڭ قالپىنا كەلۋٸ, يمپورتتىڭ ۇلعايۋى, حالىق تابىسىنىڭ وڭ سەرپٸنٸ, كرەديتتەۋدٸڭ جوعارى قارقىنى, كارانتيندٸك شەكتەۋلەردٸ جەڭٸلدەتۋ ٸشكٸ سۇرانىس سەرپٸنٸنە وڭ ەسەر ەتەدٸ.
جىل باسىنان بەرٸ ناقتى تۇتىنۋ شىعىستارىنىڭ تەز ٶسكەنٸن بايقاپ وتىرمىز. قازٸرگٸ ۋاقىتتا سۇرانىستىڭ جوعارى قۇرامداس بٶلٸگٸ داعدارىستان كەيٸنگٸ قالپىنا كەلۋ جەنە كەيٸنگە قالدىرىلعان سۇرانىستىڭ ٸسكە اسىرىلۋى بايقالاتىن ازىق-تٷلٸككە جاتپايتىن سەگمەنتتە بايقالادى. ەگەر بٶلشەك تاۋار اينالىمىنىڭ سەرپٸنٸنە كەلەتٸن بولساق, ول جىل باسىنان بەرٸ بەلسەندٸ تٷردە ۇلعايىپ, ٶسۋ قارقىنى ەكٸ تاڭبالى سانعا – 2021 جىلعى 10 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 10,1 پايىزعا جەتتٸ. بۇل سەرپٸن تەك كٸرٸستەرمەن عانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە جوعارىدا اتاپ ٶتكەن تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەۋدٸڭ بەلسەندٸ ٶسۋٸمەن دە بايلانىستى. ٶز كەزەگٸندە ول بيىلعى قازاندا 36,6 پايىزعا ٶسكەنٸن كٶرسەتتٸ, ال جاڭا تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەر بەرۋ پايىزعا ارتتى.
ەكونوميكادا قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسىنىڭ قالپىنا كەلە باستاعانى بايقالادى. جىل باسىنان بەرٸ اقىلى قىزمەتتەرگە جۇمسالاتىن شىعىستار ٷلەسٸ ٶستٸ. ٶتكەن جىلى ولار كارانتيندٸك شەكتەۋلەر كەزٸندە ازايعان بولاتىن. سوڭعى دەرەكتەرگە سەيكەس, بيىلعى 2-توقساندا ٷي شارۋاشىلىقتارىنىڭ قىزمەتتەرگە ارنالعان اتاۋلى شىعىستارىنىڭ ٷشتەن بٸرٸنەن استام مٶلشەرٸ 36,2 پايىزعا ٶسكەنٸ تٸركەلدٸ.
بٸزدٸڭ بولجامىمىزعا سەيكەس, جىل سوڭىنا دەيٸن جەنە ورتا مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا ٷي شارۋاشىلىقتارىن تۇتىنۋدىڭ سەرپٸندٸ ٶسۋٸ جالعاسادى. وسى جىلدىڭ ەكٸنشٸ جارتىسىندا ونىڭ كٶلەمٸ ناقتى مەندە 2019 جىلعى دەڭگەيگە جەتتٸ. وسىعان بايلانىستى تۇتىنۋشىلىق سۇرانىس تاراپىنان ٸشكٸ باعالارعا قىسىم جالعاسادى.
– ەندٸ بولجامدارعا كەلەر بولساق, ەڭ ماڭىزدىسى – ينفلياتسييا مەن جٸٶ-گە قاتىستى نە كٷتەسٸزدەر?
– الدىمەن ەكونوميكالىق بەلسەندٸلٸكتەن باستايىن. بۇل سەرپٸن Brent سۇرىپتى مۇناي باعاسىن بٸر باررەل ٷشٸن 70 اقش دوللارى دەڭگەيٸندە بولجاعان ٶتكەن بولجامدى راۋندتىڭ وپتيميستٸك ستسەنارييٸنە سەيكەس دامىپ كەلەدٸ. نارىقتاعى پوزيتيۆ پەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ بولجامىن ەسكەرە وتىرىپ, بۇل جولى بازالىق ستسەناريي بويىنشا مۇناي باعاسىن بٸر باررەل ٷشٸن 60 اقش دوللارىنان 70 اقش دوللارىنا دەيٸن كٶتەردٸك. وسى العىشارتتاردى ەسكەرسەك, 2021 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, جٸٶ ٶسٸمٸ بۇرىنعىداي 3,7-4 پايىز شەگٸندە بولجانىپ وتىر.
ٶسۋدٸڭ نەگٸزگٸ كٶزٸ قالپىنا كەلٸپ جاتقان تۇتىنۋشىلىق سۇرانىس بولادى. ول حالىقتىڭ ناقتى كٸرٸسٸ مەن تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەۋدٸڭ ٶسۋٸمەن قولداۋ تاپتى. ينۆەستيتسييا بەلگٸلٸ بٸر دەگەيدە ٶسەدٸ دەگەن دە بولجام بار. سىرتقى سۇرانىستىڭ ۇلعايۋىنا جەنە وپەك+ مەمٸلەسٸنٸڭ تالاپتارىن ەسكەرە وتىرىپ, ەنەرگييا رەسۋرستارىن ٶندٸرۋ كٶلەمٸنٸڭ ازداپ ٶسۋٸنە بايلانىستى ەكسپورت جٸٶ-نٸڭ ٶسۋٸنە قوسىمشا قولداۋ كٶرسەتەدٸ. ٸشكٸ تۇتىنۋشىلىق جەنە ينۆەستيتسييالىق بەلسەندٸلٸكتٸڭ قالپىنا كەلۋٸنە بايلانىستى يمپورتتىڭ ۇلعايۋى كەرٸسٸنشە جٸٶ-نٸڭ ٶسۋٸن شەكتەۋگە قابٸلەتتٸ.
كەلەر جىلى نە بولاتىنى ايتار بولسام, 2022 جىلى ەكونوميكا 3,9-4,2 پايىزعا ٶسەدٸ. ٶسۋ پاندەمييانىڭ ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸككە بارىنشا ەلسٸز ەسەرٸمەن جەنە وپەك+ شەكتەۋلەرٸنٸڭ جەڭٸلدەۋٸ سالدارىنان ەنەرگييا رەسۋرستارىن ٶندٸرۋ كٶلەمٸنٸڭ ۇلعايۋىمەن قامتاماسىز ەتٸلەدٸ.
وپەك+ مەمٸلەسٸنە سەيكەس, مۇناي ٶندٸرۋدٸ بٸرتٸندەپ ۇلعايتۋ جەنە كەلەسٸ جىلى ۋاعدالاستىق مەرزٸمدەرٸن كەيٸننەن اياقتاۋ ەنەرگييا رەسۋرستارىن ٶندٸرۋ كٶلەمٸن ۇلعايتۋعا ىقپال ەتەدٸ. بۇل ەكسپورتقا دا, ينۆەستيتسييالاردىڭ بارىنشا بەلسەندٸ سەرپٸنٸنە دە وڭ ەسەر ەتەدٸ. ٶسۋ فاكتورلارى بيىلعى كٶرسەتكٸشتەرمەن قالادى.
- ال ينفلياتسييا نە بولماق?
ەندٸ ينفلياتسيياعا توقتالسام, وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن ينفلياتسييالىق پروتسەستەر 8,5-8,7 پايىزعا دەيٸن باياۋلايدى دەگەن بولجام بار. بيىل قاراشادا ينفلياتسييا جىل باسىنان بەرٸ العاش رەت باياۋلاعانىن كٶرٸپ وتىرمىز. ٷكٸمەت پەن ەكٸمدٸكتەر قابىلداعان ينفلياتسيياعا قارسى جەدەل ٸس-شارالار وڭ نەتيجە بەردٸ. وسىعان بايلانىستى جىل سوڭىنا قاراي مەملەكەت باسشىسىنىڭ العا قويعان ماقساتى – ينفلياتسييانى 8,5 پايىز دەڭگەيٸنە دەيٸن تٶمەندەتۋگە قول جەتكٸزۋگە جاقىنداي تٷسكەنٸمٸزدٸ كٶرٸپ وتىرمىز.
ازىق-تٷلٸككە جاتپايتىن تاۋارلار باعاسىنىڭ ٶسۋٸن جەدەلدەتۋ تاماق ٶنٸمدەرٸنە باعانىڭ ٶسۋٸن باياۋلاتۋمەن ٸشٸنارا تەڭەستٸرٸلەتٸن بولادى. ازىق-تٷلٸك باعاسىنىڭ ٶسۋ قارقىنىنىڭ تٶمەندەۋٸ نەگٸزٸنەن 2021 جىلعى جوعارى بازا ەسەپ ايىرىسۋلارىنان شىعۋعا جەنە ايلىق ٶسۋ قارقىنىنىڭ تاريحي مەندەرٸنە قايتا ورالۋىنا بايلانىستى بولادى. الايدا, قازاقستاندا جەنە ەلەمدە جەكەلەگەن ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنا باعانىڭ جوعارى ٶسۋٸ وسى دەزينفەكتسييالىق سەرپٸندٸ تەجەيدٸ. ازىق-تٷلٸك باعاسىنىڭ نەعۇرلىم جوعارى ٶسۋٸنە قاتىستى ەلەۋلٸ تەۋەكەلدەر دە ساقتالىپ وتىر.
ازىق-تٷلٸككە جاتپايتىن تاۋارلار اراسىنداعى ينفلياتسييالىق پروتسەستەردٸڭ جەدەلدەۋٸ حالىقتىڭ ساتىپ الۋ بەلسەندٸلٸگٸنٸڭ ودان ەرٸ ارتۋىنا جەنە جەتكٸزۋ تٸزبەكتەرٸنٸڭ بۇزىلۋى جاعدايىندا يمپورتتىق باعالاردىڭ ٶسۋٸن كٷتۋگە بايلانىستى بولادى.
سونداي-اق قىسقا مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا اقىلى قىزمەتتەر باعاسىنىڭ قالىپتى ٶسۋٸ بولجانىپ وتىر. بۇل, كٶبٸنە, تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق رەتتەلەتٸن قىزمەتتەر نارىعىنداعى قازٸرگٸ تاريفتەردٸڭ ساقتالۋىنا بايلانىستى.
تۇتىنۋشىلىق بەلسەندٸلٸكتٸڭ قالپىنا كەلۋٸ, جوعارى ينفلياتسييالىق كٷتۋلەر, سونداي-اق تاۋارلار مەن كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەردٸڭ ٶزٸندٸك قۇنىنىڭ ٶسۋٸ ارقىلى جانار-جاعارماي باعاسى ٶسٸمٸنٸڭ جاناما ىقپال ەتۋٸ تۇتىنۋ قورجىنىنىڭ تاۋارلارى مەن قىزمەتتەرٸنٸڭ باعا بەلگٸلەۋٸنە قوسىمشا ەسەر ەتەتدٸ.
وسىنىڭ نەتيجەسٸندە بٸزدٸڭ باعالاۋىمىزشا 2022 جىلى جىلدىق ينفلياتسييا بٸرتٸندەپ باياۋلايدى جەنە 6-6,5 پايىز شەگٸندە قالىپتاسادى.
ٷكٸمەت تاراپىنان ينفلياتسيياعا قارسى دەن قويۋ ٸس-شارالارىنىڭ كەشەنٸ تيٸمدٸ ٸسكە اسىرىلعان جاعدايدا كەلەسٸ جىلى ينفلياتسييانىڭ باياۋلاۋى بارىنشا سەرپٸندٸ بولۋى مٷمكٸن.
– مۇنىڭ بەرٸ قالاي بولعاندا دا بولجام ەكەنٸن تٷسٸنٸپ وتىرمىز. ال ولاردىڭ ورىندالۋىنا قانداي تەۋەكەلدەر كەدەرگٸ بولۋى مٷمكٸن?
– راسىندا, تەۋەكەلدەر جوق ەمەس, بار. بٸرٸنشٸدەن, ينفلياتسييانىڭ بازالىق ستسەنارييدەن اۋىتقۋ تەۋەكەلدەرٸ جوعارى. الدىمەن, بۇل – ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ قايتا قۇلدىراۋى جاعدايىندا مۇناي باعاسىنىڭ كٷرت تٶمەندەۋ تەۋەكەلٸ. مۇنداي جاعداي 2020 جىلعى كٶكتەمدە بولعان ەدٸ. بۇل جولى COVID-19 جاڭا شتامدارىنا, ونىڭ ٸشٸندە «وميكرونعا» شالدىعۋشىلار سانىنىڭ ٶسۋٸنە قاراي شەكتەۋ ٸس-شارالارىن ەنگٸزۋمەن بايلانىستى بولۋى مٷمكٸن.
الدىڭعى بولجامدى راۋندپەن سالىستىرعاندا, سىرتقى ينفلياتسييا يمپورتىنىڭ تەۋەكەلٸ ارتتى. ەنەرگييا تاسىمالداۋشىلارعا باعانىڭ ٶسۋٸ جەنە جەتكٸزۋ تٸزبەكتەرٸنٸڭ ٷزٸلۋٸ ەلەمدە ەلەۋلٸ ينفلياتسييالىق قىسىمعا الىپ كەلەدٸ. كەيبٸر تالداۋشىلار بۇل پروتسەستەردٸ ەلٸ دە ۋاقىتشا دەپ ەسەپتەيدٸ. بٸراق ولار نەعۇرلىم ۇزاققا سوزىلىپ, ينفلياتسييانىڭ ٶسۋٸنە الىپ كەلۋٸ مٷمكٸن.
ەكٸنشٸدەن, جوعارى جەنە ۇزاق ينفلياتسييالىق قىسىم سالدارىنان دامىعان ەلدەر تاراپىنان اقشا-كرەديت جاعدايلارىنىڭ كٷرت كٷشەيۋ تەۋەكەلٸ جوعارى بولىپ قالىپ وتىر. بۇل فاكتور دامۋشى ەلدەردەن كاپيتالدىڭ ەكەتٸلۋٸنە جەنە ولاردىڭ ۆاليۋتالارىنىڭ ەلسٸرەۋٸنە ەكەپ سوعۋى مٷمكٸن. بۇل ينفلياتسييانىڭ بۇدان بىلايعى اۆتوماتتى تٷردە جەدەلدەۋٸنە, ونىڭ ٸشٸندە قازاقستاندا دا جەڭٸلدەۋٸنە الىپ كەلەدٸ.
ٷشٸنشٸدەن, قازاقستاندا بيداي تٷسٸمٸنٸڭ از بولعانى بار جەنە جانار-جاعارماي مەن ەلەكتر قۋاتى قۇنىنىڭ كٶتەرٸلۋٸ اياسىندا ٶندٸرٸستٸڭ ٶزٸندٸك قۇنىنىڭ ىقتيمال ٶسۋٸنە بايلانىستى ۇسىنىس فاكتورلارى تاراپىنان ينفلياتسييانىڭ قارقىن الۋ تەۋەكەلٸ ساقتالىپ وتىر.
نەتيجەسٸندە, ورتا مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا ازىق-تٷلٸك ينفلياتسيياسىنىڭ جوعارى بولۋى جەنە ازىق-تٷلٸككە جاتپايتىن تاۋارلار مەن قىزمەتتەر باعاسىنىڭ اسا جوعارى ٶسۋٸ جاعدايىندا ينفلياتسييالىق كٷتۋلەردٸڭ تۇراقتانباۋ تەۋەكەلٸ ساقتالادى.
- سۇحبات سوڭىندا بازالىق مٶلشەرلەمەگە قايتا ورالساق. قازٸرگٸ شەشٸم اقشا-كرەديت تالاپتارىن كٷشەيتۋدٸڭ اياقتالعانىن جەنە ۇلتتىق بانكتٸڭ ەكونوميكالىق ٶسۋدٸ ىنتالاندىرۋ ٷشٸن پروينفلياتسييالىق قىسىمعا قاراماستان مٶلشەرلەمەنٸ تٶمەندەتۋگە كٶشەتٸنٸن بٸلدٸرە مە?
- ينفلياتسييالىق قىسىم بۇرىنعىداي جوعارى بولىپ تۇر. سوندىقتان اقشا-كرەديت ساياساتىن كٷشەيتۋ كەزەڭٸن توقتاتۋ تۋرالى الدىن الا ايتۋدىڭ ٶزٸ جەتكٸلٸكتٸ.
مانداتقا سەيكەس بٸزدٸڭ نەگٸزگٸ باعدارىمىز – باعا تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ, ينفلياتسييانى نىسانالى دەلٸزدە ساقتاۋ. سەبەبٸ, تۇراقتى تٶمەن ينفلياتسييا – ەكونوميكانىڭ ورنىقتى دامۋىنىڭ كەپٸلٸ. قازٸرگٸ جاعدايدا مٶلشەرلەمەنٸ تٶمەندەتە بەرۋ تەرٸس سالدارعا ەكەلۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن بۇرىن دا بٸرنەشە رەت ايتىپ ٶتكەنمٸن. بۇل قادامعا بارمايتىنىمىز جەنە ونىڭ سەبەپتەرٸ نارىققا تٷسٸنٸكتٸ. نارىقپەن قارىم-قاتىناسىمىز بارىنشا ايقىن, قازٸرگٸ جاعدايلاردا سىرتقى جەنە ٸشكٸ فاكتورلارعا قاتىستى قولدانىلعان ٸس-ەرەكەتتەر ورىندى.
ەندٸ فاكتورلارعا توقتالساق. بازالىق مٶلشەرلەمە جٶنٸندەگٸ جۋىرداعى شەشٸمدەردە بارىنشا مۇقييات باقىلاناتىن فاكتورلاردى اتاپ كٶرسەتەيٸن.
بٸرٸنشٸدەن - بۇل كٷتٸلەتٸن جەنە ناقتى ينفلياتسييالىق ٷردٸستەر. ٷكٸمەتپەن جەنە ەكٸمدٸكتەرمەن بٸرلەسٸپ ٸسكە اسىرىلىپ جاتقان ينفلياتسيياعا قارسى دەن قويۋ ٸس-شارالار كەشەنٸ ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸ باعاسىنىڭ جىلدىق ٶسٸمٸن بەسەڭدەتتٸ. بۇل – ازىق-تٷلٸك ينفلياتسيياسى ٷشٸن ٶتە قولايلى كەزەڭ. بٸراق, سەتتٸ بولۋىنا قاراماستان ول ۋاقىتشا ەسەر ەتەتٸن شۇعىل ٸس-شارالار سانالادى. ٷكٸمەتتٸڭ ورتا مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا مونەتارلىق ەمەس ينفلياتسييانى تٶمەندەتۋ ٷشٸن قۇرىلىمدىق شەشٸمدەردٸ قالاي ٸسكە اسىراتىنى ماڭىزدى.
ەكٸنشٸدەن - سىرتقى سەكتورداعى جاعداي. قازاقستان ٷشٸن نەگٸزگٸ شيكٸزات, تاۋار مەن ازىق-تٷلٸك نارىقتارىندا كوروناۆيرۋستىڭ جاڭا شتامىنىڭ پايدا بولۋى اياسىندا بەلگٸسٸزدٸك جوعارى بولىپ تۇر. ونىڭ اۋقىمىن جەنە ەلەم ەلدەرٸنٸڭ ەكونوميكالىق ساياساتىنا, قازاقستانداعى ەپيدەميولوگييالىق جاعدايعا جەنە ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸككە ەسەرٸنٸڭ ۇزاقتىعىن تٷسٸنۋ قاجەت.
ٷشٸنشٸدەن - ينفلياتسييالىق كٷتۋلەردٸڭ جوعارى دەڭگەيدە ساقتالۋ تەۋەكەلدەرٸ. ولاردى تۇراقتاندىرۋعا ۇمتىلۋ بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ ارتتىرۋدىڭ دەلەلٸ بولماق.
ۇلتتىق بانك سىرتقى سەكتورداعى جەنە ٸشكٸ نارىقتارداعى جاعدايدى مۇقييات باقىلاپ وتىرادى. نىسانالى باعدارلارعا قول جەتكٸزۋدە قاتەر تۋىنداعان جاعدايدا باعا تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن بارلىق قاجەتتٸ قۇرالدار بار.
- سۇحباتىڭىزعا راحمەت!
