فوتو:inbusiness.kz
قازاقستاندا 1 ملن-نان استام ادامنىڭ تابىسى 50 مىڭ تەڭگەدەن از. ULT.KZ-كە سۇحبات بەرگەن ەكونوميست مۇرات قاستاەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, ەلدە كەدەي ادامداردىڭ كٶبەيۋٸنٸڭ بٸردەن بٸر سەبەبٸ تاۋار باعاسى ٶسٸپ, حالىقتىڭ تابىسى ارتپاعانى.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مەلٸمەتٸ بويىنشا, قازاقستاندا 1 ملن-نان استام (حالىق سانىنىڭ 5,1%-ى) ادامنىڭ تابىسى ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنەن تٶمەن. ٶتكەن جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا تابىسى ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنەن از ادامدار سانى 1,1%-عا ارتتى.
ەلدە تابىسى ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنەن تٶمەن ازاماتتاردىڭ كٶبٸ تٷركٸستان وبلىسىندا تۇرادى – 188,5 مىڭ ادام (وبلىس حالقىنىڭ 8,8%). ودان كەيٸن جەتٸسۋ – 54,2 مىڭ ادام (7,8%) جەنە اباي وبلىسىندا – 46,5 مىڭ ادام (7,7%).
ەڭ تٶمەنگٸ كەدەيلٸك دەڭگەيٸ قاراعاندىدا –33,6 مىڭ ادامعا, ال اتىراۋ وبلىستارىندا 21,4 مىڭ ادامعا جەتكەن.
ايتا كەتەلٸك, 2024 جىلدىڭ ەكٸنشٸ توقسانىندا جان باسىنا شاققانداعى ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸ ورتا ەسەپپەن ايىنا 49,9 مىڭ تەڭگەنٸ قۇرادى. ال 2024 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ توقسانىندا ورتاشا ايلىق جالاقى 382,2 مىڭ تەڭگەنٸ قۇرادى.
ەكونوميست مۇرات قاستاەۆتان قازبا بايلىعى مول, حالىق سانى از قازاقستان سيياقتى ەلدە كەدەيلەردٸڭ سانى 1 ملن-عا جەتۋٸنە نە سەبەپ ەكەنٸن سۇرادىق.
«حالىقتىڭ جاعدايى اۋىرلاپ بارا جاتقانىنىڭ بٸردەن-بٸر سەبەبٸ – ول باعالاردىڭ ٶسۋٸ جەنە حالىق تابىسىنىڭ ٶسۋٸ باعالاردان قالىپ جاتقانىندا. ەلٸمٸزدٸڭ حالىق سانى بٸزدە ورتاشا ەسەپپەن جىلىنا 1,5 پايىزعا ارتىپ وتىرادى. ياعني, ادام باسىنا شاققاندا ەكونوميكا كەم دەگەندە سول دەڭگەيگە ٶسۋ كەرەك. ەكونوميكامىز وسى جىلى 4 پايىز شاماسىندا ٶسٸپ وتىر. ونىڭ 1,5 پايىزى جوعارىدا ايتىلعانداي حالىقتىڭ ٶسۋٸنە كەتسە, تازا ادام باسىنا شاققانداعى ەكونوميكالىق ٶسٸم 2,5 پايىز مٶلشەرٸندە دەيٸك, جەنە ورتا ەسەپپەن العاندا ەلٸمٸز بويىنشا حالىقتىڭ تابىسى دا سول مٶلشەردە ٶسۋٸ تيٸس (ينفلياتسييانى ساناماعاندا)», -دەيدٸ ول.
«حالىقتىڭ تابىس دەڭگەيٸ سوڭعى 2 جىلدا 20 پايىزعا ٶسۋٸ تيٸس ەدٸ...»
الايدا ەكونوميستٸڭ سٶزٸنشە ينفلياتسييا دەڭگەيٸ بىلتىر 10 پايىز شاماسىندا بولسا, بيىل 8,4 پايىز مٶلشەرٸندە. سوندىقتان:
«ينفلياتسييا دەڭگەيٸمەن ٸلەسۋٸ ٷشٸن, حالىقتىڭ تابىس دەڭگەيٸ سوڭعى 2 جىلدا 20 پايىزعا ٶسۋٸ تيٸس ەدٸ. ەرينە, ونداي تابىستىڭ ٶسۋٸ حالقىمىزدىڭ تەك از عانا بٶلٸگٸ سەزگەن شىعار, ال ەلدٸڭ باسىم بٶلٸگٸنٸڭ تابىسى بۇرىنعىداي قالدى, نە سەل عانا ٶستٸ. سوندىقتان جالپى ٶمٸر سٷرۋ دەڭگەيٸ تٷسٸپ بارا جاتقانى سەزٸلۋدە. حالىق ونى كٷندەلٸكتٸ دٷكەن-بازارلارعا بارعاندا, يمپورتتىق تاۋارلاردى ساتىپ العاندا ٶز قالتاسىنان سەزەدٸ. ال وسى تەرٸس ٷردٸستٸ كەرۋ بۇرۋ ٷشٸن حالىقتىڭ تابىسى كەم دەگەندە ينفلياتسييا دەڭگەيٸنەن قالماي ٶسۋٸ كەرەك, ال ٶمٸر سٷرۋ دەڭگەيٸ كٶتەرٸلۋٸ ٷشٸن ينفلياتسييادان وزىپ ٶسۋٸ تيٸس. ول ٷشٸن ٷكٸمەت جەكە بيزنەستٸڭ دامۋىنا بارىنشا جاعداي جاساۋى قاجەت. سەبەبٸ جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇراتىن دا, جالاقىلاردىڭ كٶتەرٸلۋٸن قامتاماسىز ەتەتٸن دە – جەكە بيزنەس. سونىمەن قاتار ٷكٸمەت ۇلتتىق بانكپەن قوسا ينفلياتسييامەن كٷرەسۋٸ كەرەك, ول ٷشٸن بيۋدجەت شىعىندارىن ازايتىپ, بيۋدجەت دەفيتسيتٸن جويىپ, وتاندىق تاۋارلاردىڭ ٶندٸرٸسٸن دامىتۋ قاجەت», -دەيدٸ م. قاستاەۆ.
«حالىقتىڭ جاعدايى ناشارلاي بەرسە, ول ەلەۋمەتتٸك تولقۋلارعا ەكەلۋٸ مٷمكٸن»
بٸر جاعىنان باعالاردىڭ ٶسۋٸ تەجەلٸپ, ەكٸنشٸ جاعىنان حالىقتىڭ تابىسى ٶسٸپ جاتسا, سول كەزدە عانا كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸ جوعارىلاي باستايدى ەكەن. مۇرات قاستاەۆتىڭ ايتۋىنشا ەگەر حالىقتىڭ جاعدايى ناشارلاي بەرسە, ول ەلەۋمەتتٸك تولقۋلارعا ەكەلۋٸ مٷمكٸن.
«بولاشاقتا «قاندى قاڭتار» وقيعاسى قايتالانۋى ەبدەن ىقتيمال. بيلٸك «قاڭتار» جايلى نە دەسە دە, حالىقتىڭ كٶشەگە شىعۋىنىڭ بٸردەن-بٸر تٷپكٸ سەبەبٸ – ەلەۋمەتتٸك جاعدايدىڭ تٶمەندەۋٸ. ال بايلىقتارىمىز كٶپ, حالقى از قازاقستاندا نەگە كەدەيلەردٸڭ سانى ٶسٸپ جاتقانىنا سەبەپ – ەلدٸڭ تابىسى حالىققا تارالۋىنداعى ٷلكەن تەڭسٸزدٸك. سوندىقتان بايلار بايىپ جاتادى, كەدەيلەر كەدەي بولىپ بارا جاتادى.
تەڭسٸزدٸكتٸ جويۋ ٷشٸن سالىق جٷيەسٸن ٶزگەرتۋ قاجەت, جەمقورلىقپەن كٷرەسۋ كەرەك, ادال قۇقىق قورعاۋ جەنە سوت جٷيەسٸن قۇرعان دۇرىس, جەنە ەڭ باستىسى – حالىقتىڭ بٸلٸم دەڭگەيٸن كٶتەرۋ. ەكونوميكانى دامىتاتىن, جاڭا تەحنولوگييالاردى زەرتتەپ, يگەرٸپ, ٸسكە قوساتىن – ادامدار, ياعني جۇمىسشىلار تەحنولوگييالار, بٸلٸم جاعىنان وزات بولسا, ەكونوميكا دا سونداي بولادى», -دەيدٸ ساراپشى.
