Foto:inbusiness.kz
Qazaqstanda 1 mln-nan astam adamnyń tabysy 50 myń teńgeden az. ULT.KZ-ke suhbat bergen ekonomist Murat Qastaevtyń pikirinshe, elde kedei adamdardyń kóbeiýiniń birden bir sebebi taýar baǵasy ósip, halyqtyń tabysy artpaǵany.
Ulttyq statistika biýrosynyń málimeti boiynsha, Qazaqstanda 1 mln-nan astam (halyq sanynyń 5,1%-y) adamnyń tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeiinen tómen. Ótken jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeiinen az adamdar sany 1,1%-ǵa artty.
Elde tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeiinen tómen azamattardyń kóbi Túrkistan oblysynda turady – 188,5 myń adam (oblys halqynyń 8,8%). Odan keiin Jetisý – 54,2 myń adam (7,8%) jáne Abai oblysynda – 46,5 myń adam (7,7%).
Eń tómengi kedeilik deńgeii Qaraǵandyda –33,6 myń adamǵa, al Atyraý oblystarynda 21,4 myń adamǵa jetken.
Aita ketelik, 2024 jyldyń ekinshi toqsanynda jan basyna shaqqandaǵy eń tómengi kúnkóris deńgeii orta eseppen aiyna 49,9 myń teńgeni qurady. Al 2024 jyldyń birinshi toqsanynda ortasha ailyq jalaqy 382,2 myń teńgeni qurady.
Ekonomist Murat Qastaevtan qazba bailyǵy mol, halyq sany az Qazaqstan siiaqty elde kedeilerdiń sany 1 mln-ǵa jetýine ne sebep ekenin suradyq.
«Halyqtyń jaǵdaiy aýyrlap bara jatqanynyń birden-bir sebebi – ol baǵalardyń ósýi jáne halyq tabysynyń ósýi baǵalardan qalyp jatqanynda. Elimizdiń halyq sany bizde ortasha eseppen jylyna 1,5 paiyzǵa artyp otyrady. Iaǵni, adam basyna shaqqanda ekonomika kem degende sol deńgeige ósý kerek. Ekonomikamyz osy jyly 4 paiyz shamasynda ósip otyr. Onyń 1,5 paiyzy joǵaryda aitylǵandai halyqtyń ósýine ketse, taza adam basyna shaqqandaǵy ekonomikalyq ósim 2,5 paiyz mólsherinde deiik, jáne orta eseppen alǵanda elimiz boiynsha halyqtyń tabysy da sol mólsherde ósýi tiis (infliatsiiany sanamaǵanda)», -deidi ol.
«Halyqtyń tabys deńgeii sońǵy 2 jylda 20 paiyzǵa ósýi tiis edi...»
Alaida ekonomistiń sózinshe infliatsiia deńgeii byltyr 10 paiyz shamasynda bolsa, biyl 8,4 paiyz mólsherinde. Sondyqtan:
«Infliatsiia deńgeiimen ilesýi úshin, halyqtyń tabys deńgeii sońǵy 2 jylda 20 paiyzǵa ósýi tiis edi. Árine, ondai tabystyń ósýi halqymyzdyń tek az ǵana bóligi sezgen shyǵar, al eldiń basym bóliginiń tabysy burynǵydai qaldy, ne sál ǵana ósti. Sondyqtan jalpy ómir súrý deńgeii túsip bara jatqany sezilýde. Halyq ony kúndelikti dúken-bazarlarǵa barǵanda, importtyq taýarlardy satyp alǵanda óz qaltasynan sezedi. Al osy teris úrdisti kerý burý úshin halyqtyń tabysy kem degende infliatsiia deńgeiinen qalmai ósýi kerek, al ómir súrý deńgeii kóterilýi úshin infliatsiiadan ozyp ósýi tiis. Ol úshin Úkimet jeke biznestiń damýyna barynsha jaǵdai jasaýy qajet. Sebebi jańa jumys oryndaryn quratyn da, jalaqylardyń kóterilýin qamtamasyz etetin de – jeke biznes. Sonymen qatar Úkimet Ulttyq bankpen qosa infliatsiiamen kúresýi kerek, ol úshin biýdjet shyǵyndaryn azaityp, biýdjet defitsitin joiyp, otandyq taýarlardyń óndirisin damytý qajet», -deidi M. Qastaev.
«Halyqtyń jaǵdaiy nasharlai berse, ol áleýmettik tolqýlarǵa ákelýi múmkin»
Bir jaǵynan baǵalardyń ósýi tejelip, ekinshi jaǵynan halyqtyń tabysy ósip jatsa, sol kezde ǵana kúnkóris deńgeii joǵarylai bastaidy eken. Murat Qastaevtyń aitýynsha eger halyqtyń jaǵdaiy nasharlai berse, ol áleýmettik tolqýlarǵa ákelýi múmkin.
«Bolashaqta «qandy Qańtar» oqiǵasy qaitalanýy ábden yqtimal. Bilik «Qańtar» jaily ne dese de, halyqtyń kóshege shyǵýynyń birden-bir túpki sebebi – áleýmettik jaǵdaidyń tómendeýi. Al bailyqtarymyz kóp, halqy az Qazaqstanda nege kedeilerdiń sany ósip jatqanyna sebep – eldiń tabysy halyqqa taralýyndaǵy úlken teńsizdik. Sondyqtan bailar baiyp jatady, kedeiler kedei bolyp bara jatady.
Teńsizdikti joiý úshin salyq júiesin ózgertý qajet, jemqorlyqpen kúresý kerek, adal quqyq qorǵaý jáne sot júiesin qurǵan durys, jáne eń bastysy – halyqtyń bilim deńgeiin kóterý. Ekonomikany damytatyn, jańa tehnologiialardy zerttep, igerip, iske qosatyn – adamdar, iaǵni jumysshylar tehnologiialar, bilim jaǵynan ozat bolsa, ekonomika da sondai bolady», -deidi sarapshy.
