بايسىن قىر. قۇداي دا ۇمىتقان كەرٸ قىستاقتىڭ وڭ جاعىندا شاعىن ٶزەن ورنالاسقان. بەتٸ تۇنىق, بالىعى باقاداي شۋلايدى. ەركە ٶزەننٸڭ بەتكەيٸندە ەلدەنە قاراۋىتا قالسا, ول باسى ٶرتەنٸپ, تٷبٸرتەگٸ عانا قالعان كٷيەلەش قارا اعاش دەپ بٸلٸڭٸز. تٷبٸرتەك ٸشٸ قوجىراعان جەندٸك. سٷلەسوق قارا توماردان ٶزگە تۇتاس ەلەم بارىن, جٷز ميلياردقا جۋىق گالاكتيكا, كٷن سەكٸلدٸ جارىق شاشقان دەنە, اسپاننىڭ ەشەكەيٸ ٸسپەتتٸ سٷمبٸلە, ٷركەر, قوسار جۇلدىز, ٷيٸرجۇلدىز تەمٸرقازىق سىندى ميليونداعان جۇلدىزدار بارىن, جەر دەگەن عالامشار ٸشٸندە ادام دەگەن قوس اياقتى تٸرشٸلٸك يەسٸ مەكەن ەتەتٸنٸن ەلدەبٸر كٷش كەلٸپ ايتا قالسا, قۋىس ٸشٸندەگٸ جەندٸكتەر بۇعان مٷلدە سەنبەس ەدٸ. بەلكٸم ٸشەگٸ تٷيٸلگەنشە كٷلەر ەدٸ وندايدا. تەك ەرقايسى ٶزدٸ-ٶزدەرٸمەن قىرىق پىشاق بولىپ جاتقانى. كەرٸلدەسٸپ, بٸرٸنە-بٸرٸ ماسىل بولعان تٸرٸ اعزالار. ٸشٸندەگٸ ەڭ بەلسەندٸ «ارمانداي بٸلۋگە قابٸلەتسٸزدەر» وداعى ەر جينالىسىندا دەرٸس وقيدى. سونداعىسى مىناۋ: «ٶمٸر دەگەنٸمٸز - ٶلٸمگە كەزەككە تۇرۋ ەمەس», ول سٷيٸكتٸ تاماقتى تٶكپەي ٸشۋدەن باستالادى. سٸزدەر, مارحاماتتى مىرزالار, ەڭ باستىسى, تٷندە تىرناق الماڭىزدار, اسىقپاڭىزدار, بٸز ۇلتىمىزدى ساقتاۋىمىز كەرەك!». وسى بٸر سٶزدٸ قۇدايدىڭ قارا كەشٸنە دەيٸن قايتالاۋشى سٶزقۇرال مىرزا دەگەنٸڭٸز, كەدۋٸلگٸ جەندٸكتەردٸڭ اقساقالى. تۇقىمى ماسكٷنەمدٸكتەن قىرىلعان قارتتىڭ اياعىنا ەكٸ تٷرلٸ كەبٸس كيەتٸنٸ قىزىق-اق. كەيدە قۇرداسىنىڭ باس كيٸمٸن شۇلعاۋ ورنىنا ورايتىنى تاعى بار. ەر جەكسەنبٸدە كٶپە كٶرنەۋ قارجىسىنا ٶزٸن ماقتاۋدان جارىس ۇيىمداستىرادى. جارىستىڭ بٷگٸنگٸ تاقىرىبى: «سٶز قۇرالدىڭ قىزىل ساۋساعى».
اۋىز قايشىسى كەزدٸكتەن ٶتكٸر وسى بٸر ورتادان ەلدەبٸر ك ەسٸمدٸ جاس جەندٸكتٸڭ كەتكٸسٸ كەلەتٸن. تىم اۋلاققا, تٸپتٸ باس اۋعانعا. كەيدە تٷبٸرتەكتٸڭ تٶبەسٸنە شىعىپ, ٷستٸندە نەندەي ەلەم بارىن, نەندەي تٸرشٸلٸك يەلەلەرٸ مەكەن ەتەتٸنٸن كٶرۋدٸ ٸشتەي ايلاپات ارمان ەتەتٸنٸ بار. ۇشارعا قاناتسىز. سٶيلەرگە قۇلاق ٸزدەيدٸ دە, ىلعي دا كٶز تابادى. اينالاسى تابيعي قاجەتٸ مەن تەبەتٸن باققان توبىر جاڭعىرىعى. كٶمەي وركەسترٸ.
بٸردە جاس ك-نىڭ جوعالىپ كەتكەنٸ جايلى قاۋەسەت قارداي بورادى. كٷمەننٸڭ سوڭى راسقا اينالدى. قىزىعى, سوڭىنا بٸر تٸلٸم حات قالدىرىپتى. «قۇدىق» تٸلٸندە جازىلعان جازبانى كٶزٸلدٸرٸگٸن مۇرىن ۇشىنا سىرعىتقان اق شاشتى شىمال حانىم وقي جٶنەلدٸ. بەرٸنٸڭ قۇلاعى ەمەس, دەنەسٸ وسىندا.
ك-نىڭ حاتى
قۇمىرسقالار, شىمالدار, جالپى جەندٸكتەر!
مەن ٶز ارمانىمنىڭ, ٶز ويىمنىڭ ٸسكە اينالعانىن كٶردٸم. تومار ٷستٸنە شىعىپ, ٶزگە دە ٶزەن بارىن, ٶسٸمدٸكتەر, گٷلدەر, باۋىرىمەن جورعالاۋشىلار, قۇستار, بيٸك اعاشتار, توپىراق, اسپان دەنەسٸ بارىن ۇعىندىم.
بٸلەسٸزدەر مە?
سٸزدەر ەبدەن جاسىققا اينالعان ۇرپاقسىزدار. سٸزدەر ٶز بويلارىڭىزدان ەرٸگە قول سوزۋدان ٶلەردەي قورقاسىزدار! تٸپتٸ بٸلۋدەن دە. بٸلسەڭٸزدەر ونى ورىنداۋعا تۋرا كەلەدٸ. جاۋاپكەرشٸلٸك ارتىلادى. ميلارىڭىز - قولىنا شىبىق ۇستاتساڭ, ونىمەن تەك شىمال قايىرۋدى عانا ويلايتىن سىڭارجاق پٸكٸرلەر جيىنتىعى عانا. «ەلگە بولىستىم» دەگەن «ەردٸڭ» ەتٸگٸن شەشسەڭ, ٸشٸنەن «ٶز ابىرويىم ٷشٸن» دەپ اتالاتىن قوقىمدار ٶرە شىعادى. وعان ۇلتتىڭ قايىسقان قابىرعاسى, بٷگٸلگەن بەلٸ, تايانعان تاياعى, بەرٸ يللييۋزييا! «اقىلدى جەندٸكتەر بار, مٸنەرگە ەسەگٸ جوق, ەسەكتەي جەندٸكتەر بار, ٶمٸرلٸك ەسەبٸ جوق».
سٸزدەر اقساقالدار! نەگە قىرقىساسىزدار! نە جەتپەيدٸ ٶزدەرٸڭٸزگە! سٸزدەر جايلى اراق پەن ەيەلدەن باسقا نە ەستەلٸك ايتا الامىز? تاسباقا ٶزٸنٸڭ بارماقتاي باسىن جاسىرۋ ٷشٸن توقسان توعىز قابات تاسقا ورانادى. بٸراق ٶزٸنٸڭ سول بٸر جۇدىرىقتاي باسىنىڭ ەشكٸمگە قاجەتسٸز ەكەنٸن بٸلمەي مە ول?!
شارتتى ۇعىمدار, شارتتى ويلار, شارتتى ەرەكەتتەر, شارتتى سٶزدەر, بەرٸ شارتتى. ادام قولىمەن قۇرىلعان زاڭدار قۇداي زاڭىنان تٶبەگە وزدى. ەگەر جامان ويلاساق قۇداي جازالايدى, ەگەر ونى ٸستەسەك قۇداي مەن ادام زاڭى بٸردەي جازاعا تارتادى. بٸراق قايسىنان كٶبٸرەك قورقامىز? ەرينە, ادام زاڭىنان! ەگەر ادام زاڭى جويىلسا, جەر بەتٸن توزاققا اينالدىرىپ جٸبەرۋدەن تايىنبايمىز. شارتتى. بەرٸ شارتتى ۇعىم. مەسەلەن, ەر كەزٸككەندە بٸر-بٸرٸمٸزگە «قالايسىڭ» دەيمٸز, بٸراق بٸرٸمٸزگە بٸرٸمٸزدٸڭ قالاي ەكەنٸمٸز, باۋىرىمىز اۋىرعانى, بالتىرىمىز سىزداعانى قىزىقسىز بولۋعا اينالدى. ەگەر حال سۇراۋشىعا اۋىرىپ وتىرعانىڭدى ايتساڭ, ەرٸ كەتسە ەكٸ مينۋت ۋاقىتىن بٶلٸپ تولىققاندى جاعداي سۇراعانداي بولۋى مٷمكٸن. سٶيتەدٸ دە جٶنٸمەن كەتەدٸ. ول تەك ٶز شارتىن ورىندادى.
بٸلەسٸزدەر مە?
بٸز كٸتاپتى نە ٷشٸن وقيتىنىمىزدى ويلاندىق پا? جو-جوق! ەرٸگە بارسا ٶز ٶنەرٸمٸزدٸ ۇشتاۋ ٷشٸن, بويداعى از عانا تالانتتى دامىتۋ ٷشٸن وقيمىز. عۇمىردىڭ مەنٸن, جارىقتىڭ مەنٸن, جىلۋدىڭ مەنٸن, ٶز مٷشەمٸزدٸڭ مەنٸن ۇعىنارعا وقيتىن قايسىڭىز بار? ەگەر ول ماقساتقا تابان تٸرەپ وقىر بولساق, ەر وقىعانىمىزدى تٷيسٸنەر ەدٸك, ٸسكە اسىرار ەدٸك. بٸزدٸڭ تٷبٸرتەكتە, بٸلەسٸزدەر, قابىعىندا سۇيىقتىعى, سٸلەكەيٸ بار قىزىل قوڭىزدار عۇمىر كەشەدٸ. ولار كەز-كەلگەن جەندٸكتٸ ماس قىلىپ, سوڭىنان وپ-وڭاي قىلعىتا باستايدى. بٸز جەم بولارىمىزدى بٸلە تۇرا, بٸر سەتتٸك لەززاتقا بوي الدىرىپ ساسىق سٸلەكەيٸن جالايمىز-اۋ ٶلگەنشە. سٶيتەمٸز دە, عۇمىردان جوق بولامىز! جولدىڭ قاۋٸپتٸ ەكەنٸن بٸلە تۇرا, ول جولمەن جٷرۋ اقىلدىنىڭ ٸسٸنە جاتا ما? جوق! ەگەر ٶز وقىعانىمىزدى تۇشىنىپ, قورىتىپ, جٷرەكتە بٷرلەتٸپ, جانىمىزدى جۇپارعا بٶلەمەسەك, مٸنەزدٸ بايىتپاساق, التىندى ارقاعا ارتىپ قاجەتٸ نە? ەلدە قاجەتسٸز قابٸلەتتەردٸڭ كەمەڭگەرٸ اتانۋ ٷشٸن بە? بەلكٸم دۇرىستاپ ماقتانارسىز?
بٸلەسٸزدەر مە?
بٷگٸنگٸ قوعامنىڭ باتىرى – بەتٸ جىلتىر جەندٸكتەر! بەتٸڭٸزدٸ جىلتىراتىپ قويىڭىز دا, تٷبٸرتەك ٸشٸن اينالا بەرٸڭٸز, اينالا بەرٸڭٸز! بەرٸ سٸزگە قارايدى, سٸزگە قىزىعادى, سٸزشە كيٸنگٸسٸ كەلەدٸ, سٸزشە عۇمىر سٷرۋدٸ ارماندايدى. ورماندا يٸسٸنە جان شىداپ تۇرا المايتىن كوالا دەيتٸن اڭ بار. بٸراق ودان اسقان سٷيكٸمدٸ جوق! ول سونىسىمەن قۇندى, ول ەڭ باستىسى تارتىمدى, سۇلۋ, جىلتىر! ەگەر قوعامعا ۇناعىڭىز كەلسە, جانىڭىزدان گٶرٸ تەنٸڭٸزگە كٶبٸرەك قىزمەت جاساساڭىز جەتكٸلٸكتٸ. تەنٸڭٸزدٸ بوياڭىز, سۋرەت سالىڭىز, ۋاقىتقا قاراۋدى سٷيمەسەڭٸز دە ەشكٸم تاقپاعان ساعات تاعىڭىز, سوندا سٸزگە بەرٸ دە جاراسادى. باقىرساڭىز دا, ەر سٶزدٸڭ قازانىن بٸر ساپىرساڭىز دا جىلتىر بەتٸڭٸز ارقىلى بٸلٸنبەي دە كەتەدٸ. تٷك تە بٸلٸنبەيدٸ!
قوش, كٷيەلەش تٷبٸرتەك! جاساي بەر, جالعىزدىقتاعى كەرٸلٸك, سٶنە بەر پايداسىز تٸرلٸك!
باتىرحان سەرسەنحان
.jpg)