ەلٸمٸزدە 1 ماۋسىمدا حالىقارالىق بالالاردى قورعاۋ كٷنٸ دەستٷرلٸ تٷردە اتاپ ٶتٸلەدٸ, دەپ حابارلايدى ult.kz.
بٷگٸندە ەلٸمٸزدە 6,9 ملن-نان استام بالا تۇرادى جەنە ولاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ مەسەلەسٸ مەملەكەتتٸڭ ەلەۋمەتتٸك ساياساتىنداعى باسىم باعىتتاردىڭ بٸرٸ سانالادى. اتالعان جۇمىس جاڭا كونستيتۋتسييادا بەكٸتٸلگەندەي, بالالارعا قامقورلىق جاساۋ جەنە ولاردى تەربيەلەۋ قاعيداتىنا نەگٸزدەلگەن, ال مەملەكەتتٸڭ باستى مٸندەتٸ – وتباسىلار ٷشٸن بالالاردىڭ دەنٸ ساۋ بولىپ ٶسۋٸنە, ساپالى بٸلٸم الۋىنا جەنە ٶزدەرٸن قاۋٸپسٸز سەزٸنۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن سەنٸمدٸ ەرٸ قولايلى جاعداي جاساۋ.
بۇل باعىتتاعى باستى قۇجات رەتٸندە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇلتتىق قۇرىلتاي قورىتىندىسى بويىنشا بەرگەن تاپسىرماسىنا سەيكەس قابىلدانىپ, ٷكٸمەت بەكٸتكەن 2026–2030 جىلدارعا ارنالعان «قازاقستان بالالارى» تۇجىرىمداماسى ايقىندالدى. باعدارلاما 158 ٸس-شارانى قامتيدى, ال ونى جٷزەگە اسىرۋعا جالپى كٶلەمٸ 1,3 ترلن تەڭگە قارجى قاراستىرىلعان. قۇجات اياسىنداعى جۇمىستار بٸلٸم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ جەنە قاۋٸپسٸزدٸك سيياقتى نەگٸزگٸ باعىتتار بويىنشا جٷرگٸزٸلۋدە.
ٷش اۋىسىمدى مەكتەپتەردٸ جويۋدان باستاپ جەكە ۆاۋچەرلەرگە دەيٸن
بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان جۇمىستاردىڭ باستى ماقساتى – قالا مەن اۋىل مەكتەپتەرٸ اراسىنداعى الشاقتىقتى ازايتۋ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى اياسىندا 2020 جىلدان بەرٸ ەلٸمٸزدە 1,2 مىڭنان استام مەكتەپ سالىندى. نەتيجەسٸندە 1 ملن-نان استام جاڭا وقۋشى ورنى اشىلدى, بۇل ٷش اۋىسىمدى مەكتەپتەر سانىن تٶرت ەسەگە قىسقارتۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. بيىل تاعى 53 مىڭ ورىنعا ارنالعان 96 مەكتەپتٸ پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
سونىمەن قاتار قولدانىستاعى مەكتەپ ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جٷرٸپ جاتىر: الداعى ٷش جىل ٸشٸندە 1,3 مىڭ مەكتەپتٸ جاڭارتۋ كٶزدەلگەن, ونىڭ 820-سى اۋىلدىق ەلدٸ مەكەندەردە ورنالاسقان. 2025 جىلدان بەرٸ 215 مەكتەپ جاڭارتىلدى. جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان جۇمىستار اياسىندا پەندٸك كابينەتتەر, اسحانالار, سپورت زالدارى جەنە قاۋٸپسٸزدٸك جٷيەلەرٸ تولىق اۋىستىرىلۋدا.
بٸلٸم بەرۋ مازمۇنى دا زامان تالابىنا ساي جەتٸلدٸرٸلۋدە. وقۋ ٷدەرٸسٸنە تسيفرلىق تەحنولوگييالار كەڭٸنەن ەنگٸزٸلٸپ, پەندٸك دايىندىق كٷشەيتٸلۋدە, سونداي-اق ەرەكشە بٸلٸم بەرۋدٸ قاجەت ەتەتٸن بالالارعا ارنالعان بەيٸمدەلگەن باعدارلامالار دامىتىلۋدا. پەداگوگتەردٸڭ كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنٸپ كەلەدٸ. بۇل وقۋ ورىندارىندا ەربٸر وقۋشىنىڭ قابٸلەتٸن اشۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن قولايلى ەرٸ قولداۋشى ورتا قالىپتاستىرۋعا جول اشادى.
مەكتەپكە دەيٸنگٸ تەربيە مەن وقىتۋ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندەگٸ ماڭىزدى كەزەڭ بولىپ قالا بەرەدٸ. دەل وسى كەزەڭدە بالانىڭ تۇلعالىق دامۋىنىڭ نەگٸزٸ قالانىپ, قارىم-قاتىناس داعىدىلارى قالىپتاسادى جەنە مەكتەپكە دايىندىق جٷرگٸزٸلەدٸ. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت بالاباقشالار مەن مەكتەپالدى دايارلىققا قولجەتٸمدٸلٸكتٸ دەيەكتٸ تٷردە كەڭەيتٸپ كەلەدٸ. بٷگٸنگٸ تاڭدا رەسپۋبليكا بويىنشا 12 مىڭنان استام مەكتەپكە دەيٸنگٸ ۇيىم جۇمىس ٸستەيدٸ. ونىڭ 5,3 مىڭى – مەملەكەتتٸك, ال 6,6 مىڭى – جەكەمەنشٸك ۇيىمدار. مۇندا 1 ملن-نان استام بالا تەربيەلەنۋدە, 2-6 جاس ارالىعىنداعى بالالاردى مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸممەن قامتۋ دەڭگەيٸ 70,9%-عا جەتسە, كەزەكتە تۇرعان بالالار اراسىندا بۇل كٶرسەتكٸش 96%-دى قۇرايدى.
مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋدٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ٷشٸن قارجىلاندىرۋدىڭ جاڭا تەسٸلدەرٸ ەنگٸزٸلۋدە. اتاپ ايتقاندا, ەلٸمٸزدٸڭ 20 قالاسى مەن 23 اۋدانىندا ۆاۋچەرلٸك قارجىلاندىرۋدىڭ پيلوتتىق جوباسى ٸسكە قوسىلدى. جوباعا 6 مىڭعا جۋىق ۇيىم قاتىسىپ, 936 مىڭنان استام ۆاۋچەر بەرٸلدٸ. بۇل قادام بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ اشىقتىعى مەن تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرىپ قانا قويماي, بالاباقشالارداعى رەسپۋبليكالىق كەزەكتٸ 2025 جىلدان بەرٸ 9 ەسەگە دەرلٸك قىسقارتتى. نەتيجەسٸندە كەزەكتە تۇرعان بالالار سانى 160 مىڭنان 18 مىڭعا دەيٸن ازايدى.
سوڭعى ٷش جىلدا ەلٸمٸزدە مەكتەپكە دەيٸنگٸ ۇيىمداردا 223 مىڭ جاڭا ورىن اشىلدى, ال 2027 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن تاعى 76,5 مىڭ ورىن اشۋ جوسپارلانۋدا. مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋ ٷدەرٸسٸنٸڭ ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ ٸسٸنە 104 مىڭنان استام مامان تارتىلعان. ولار ٷشٸن ەرتە جاستاعى بالالاردى دامىتۋ سالاسىنداعى قاماناۋي ستاندارتتارعا سەيكەس تۇراقتى تٷردە بٸلٸكتٸلٸكتٸ ارتتىرۋ جٷيەسٸ قالىپتاستىرىلعان.
بالاباقشالار جەلٸسٸن كەڭەيتۋ, قارجىلاندىرۋدىڭ جاڭا تەسٸلدەرٸن ەنگٸزۋ جەنە مۇعالٸمدەرگە قولداۋ كٶرسەتۋ مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋدٸ قولجەتٸمدٸ ەرٸ ساپالى ەتۋگە سەپتٸگٸن تيگٸزۋدە. بۇل ٶز كەزەگٸندە بالالاردى مەكتەپكە دايىنداۋمەن قاتار ولاردىڭ ەرتە جاستان قاۋٸپسٸز, جان-جاقتى دامىتۋشى جەنە قامقور ورتادا تەربيەلەنۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ٶمٸرگە كەلگەن العاشقى كٷننەن باستاپ ساپالى مەديتسينا
ٷكٸمەتتٸڭ بالالار دەنساۋلىعىنا قاتىستى قابىلداپ جاتقان شارالارىنىڭ نەتيجەسٸندە بالا تۋعانعا دەيٸنگٸ پاتولوگييالاردىڭ الدىن الۋعا جەنە ەرتە انىقتاۋعا باسا دەن قويىلا باستادى. سوڭعى بەس جىلدا بۇل سەكتوردى قارجىلاندىرۋ 264-تەن 585 ملرد تەڭگەگە دەيٸن ەكٸ ەسەدەن استام ٶستٸ, بۇل ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق مەديتسينالىق بيۋدجەتٸنٸڭ تٶرتتەن بٸر بٶلٸگٸن قۇرايدى. بالالارعا مەديتسينالىق كٶمەك تمككك جەنە مەمس جٷيەسٸ شەڭبەرٸندە تەگٸن كٶرسەتٸلەدٸ.
فەتالدى حيرۋرگييانى, ياعني تۋعانعا دەيٸنگٸ وپەراتسييالاردى ەنگٸزۋ جەنە 4 مىڭعا جۋىق مەدبيكە تارتىلعان پاتروناج جٷيەسٸن ٸسكە قوسۋ قازاقستانعا تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى جىلدارىمەن سالىستىرعاندا نەرەستە ٶلٸمٸن 7,5 ەسەگە, ال انا ٶلٸمٸن 6 ەسەگە تٶمەندەتۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ.
تۋعاننان كەيٸن بالالار نەوناتالدى, اۋديولوگييالىق جەنە وفتالمولوگييالىق سكرينينگتەردٸ, سونداي-اق دامۋ بارىسىن باعالاۋدى قوسا العاندا, مٸندەتتٸ تەكسەرۋدەن ٶتەدٸ. ٶڭٸرلەردە بالالار اۋرۋحانالارى جاڭارتىلۋدا, پەريناتالدىق ورتالىقتار سالىنۋدا, مامانداندىرىلعان جەنە جوعارى تەحنولوگييالىق كٶمەك اۋقىمى, ونىڭ ٸشٸندە ونكوگەماتولوگييادا دا كەڭەيۋدە.
جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ دەنساۋلىعىنا دەگەن كٶزقاراس تا ٶزگەرۋدە: بٷگٸندە ەربٸر مەكتەپ مساك ۇيىمدارىنا بەكٸتٸلگەن, ال وقۋ ورىندارىندا اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ, دەنە دامۋىن باقىلاۋ جەنە سالاماتتى ەدەتتەردٸ قالىپتاستىرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزەتٸن مەديتسينالىق پۋنكتتەر جۇمىس ٸستەيدٸ.
سونداي-اق 2025 جىلدان باستاپ وقۋشىلاردىڭ جاس قاجەتتٸلٸكتەرٸن ەسكەرەتٸن مەكتەپتەگٸ تاماقتانۋدىڭ جاڭا ستاندارتى ەنگٸزٸلدٸ. پسيحيكالىق دەنساۋلىقتى قولداۋ جٷيەسٸ دە دامىپ كەلەدٸ: بالالار مەن اتا-انالار اقىل-كەڭەس جەنە كٶمەك الۋ ٷشٸن جاستار دەنساۋلىعى ورتالىقتارى مەن پسيحيكالىق دەنساۋلىق ورتالىقتارىنا جٷگٸنە الادى. قاۋٸپسٸزدٸك جٷيەسٸنٸڭ ماڭىزدى ەلەمەنتٸ بولىپ تٶتەنشە جاعدايلاردا تەۋلٸك بويى قوڭىراۋ قابىلدايتىن, ونىڭ ٸشٸندە بالالاردان دا, «112» بٸرىڭعاي نٶمٸرٸ قالا بەرەدٸ.
جاسٶسپٸرٸمدەرگە تيگٸزەتٸن زييانىن ازايتۋ ٷشٸن ەلەكتروندى تەمەكٸ مەن ۆەيپ اينالىمى زاڭدى تٷردە شەكتەلدٸ, سونىمەن قاتار 21 جاسقا تولماعان ادامدارعا ەنەرگەتيكالىق سۋسىنداردى ساتۋعا تىيىم سالىندى.
وتباسىلاردى قولداۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸڭ ٶسۋٸ
بٸلٸم بەرۋ مەن بالالار دەنساۋلىعى سالاسىن جاڭعىرتۋمەن قاتار ەلەۋمەتتٸك قولداۋ شارالارى دا كٷشەيتٸلۋدە. دەنساۋلىعىنا جەنە بٸلٸم الۋىنا دەگەن قامقورلىق بالالارى بار وتباسىلارعا جٷيەلٸ قولداۋ تٷرٸندە كٶرسەتٸلەدٸ, ول تۋىلعاننان باستاپ كەمەلەتكە تولعانعا دەيٸن ٷزدٸكسٸز مەحانيزم رەتٸندە جٷزەگە اسىرىلادى.
2026 جىلى بالالارى بار وتباسىلارعا جەردەماقى تٶلەۋگە 974 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان, بۇل ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 19,1%-عا ارتىق. قاراجات بالا تۋىلعان كەزدەگٸ بٸرجولعى جەردەماقىلارعا, كٷتٸم بويىنشا جەردەماقىلارعا, سونداي-اق كٶپبالالى وتباسىلارعا جەنە مٷگەدەك بالالاردى تەربيەلەپ وتىرعان وتباسىلارعا قولداۋ كٶرسەتۋگە جۇمسالادى. بارلىق جەردەماقىلاردىڭ مٶلشەرٸ جىل سايىن يندەكستەلەدٸ: مىسالى, تٶرتٸنشٸ جەنە ودان كەيٸنگٸ بالالار تۋىلعان كەزدەگٸ جەردەماقىلاردىڭ مٶلشەرٸ 2026 جىلى 272 مىڭ تەڭگەدەن استى. «التىن القا» جەنە «كٷمٸس القا» القالارىمەن ماراپاتتالعان ەيەلدەردٸ قوسا العاندا, كٶپبالالى انالاردىڭ مەرتەبەسٸن نىعايتۋ ٷشٸن جەكە شارالار كەشەنٸ كٶزدەلگەن.
سونىمەن قاتار اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالارعا قامقورشىلىق جاساۋ مەن قولداۋ جٷيەسٸن رەفورمالاۋ وتباسىلىق سيپاتتا جٷزەگە اسىرۋعا دەن قويا وتىرىپ جٷرگٸزٸلۋدە. نەگٸزگٸ قادامداردىڭ بٸرٸ – ٶمٸرلٸك قيىن جاعدايعا تاپ بولعان بالانىڭ بٸرگە تۇرۋىن جەنە كٷتٸمٸن قامتاماسىز ەتەتٸن كەسٸبي اسىراپ الۋشى وتباسى ينستيتۋتىنىڭ ەنگٸزٸلۋٸ بولدى. ٷمٸتكەرلەر قاتاڭ ٸرٸكتەۋدەن, پسيحولوگييالىق دايىندىقتان جەنە مٸندەتتٸ وقىتۋدان ٶتەدٸ, بۇل رەتتە بالالاردى كٷتٸپ-باعۋ جەنە اسىراپ الۋشى ادامداردىڭ ەڭبەگٸ تولىقتاي بيۋدجەتتەن تٶلەنەدٸ.
بۇعان قوسىمشا, 2025 جىلدان باستاپ بالالار ٷيٸنٸڭ تەربيەلەنۋشٸلەرٸنە بەكٸتٸلەتٸن تەلٸمگەرلەردٸ مٸندەتتٸ سەرتيفيكاتتاۋ ەنگٸزٸلدٸ. تۇرعىن ٷي كەپٸلدٸكتەرٸنە دە قاتىستى ٶزگەرٸستەر بار, مەسەلەن, استانادا جەنە مەگاپوليستەردە جەتٸمدەردٸ ەسەپكە قويۋ كەزٸندە ٷش جىلدىق تۇرعىلىقتى تٸركەۋدە بولۋ تالابى جويىلدى, ال تۇراتىن جەرٸن ٶزگەرتكەن جاعدايدا ولاردىڭ كەزەكتەگٸ باستاپقى داتاسى ساقتالادى. قارجىلىق تەتٸكتەرگە جەڭٸلدٸكتٸ يپوتەكا, جالعا الۋدى سۋبسيدييالاۋ جەنە «مەيٸرٸم» رەسپۋبليكالىق اكتسيياسى شەڭبەرٸندەگٸ اتاۋلى قولداۋ كٸرەدٸ.
جالپى العاندا, ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸڭ دەيەكتٸ تٷردە كەڭەيۋٸ وتباسىلاردىڭ بەرٸكتٸگٸن ارتتىرۋعا, اتا-انالارعا جٷكتەمەنٸ ازايتۋعا جەنە بالالاردى تەربيەلەۋ ٷشٸن نەعۇرلىم سەنٸمدٸ جاعداي جاساۋعا ىقپال ەتەدٸ.
«ۇلتتىق قور – بالالارعا»: بولاشاق ۇرپاقتىڭ قارجىلىق ٸرگەتاسى
ۇزاقمەرزٸمدٸ قولداۋ تەتٸكتەرٸنٸڭ بٸرٸ – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن 2024 جىلى ٸسكە قوسىلعان «ۇلتتىق قور – بالالارعا» باعدارلاماسى. اتالعان جوباعا سەيكەس ۇلتتىق قوردىڭ جىل سايىنعى ينۆەستيتسييالىق تابىسىنىڭ 50%-ى بالالاردىڭ ارنايى جيناقتاۋشى شوتتارىنا 18 جاسقا تولعانعا دەيٸن اۋدارالىپ وتىرادى. كەمەلەت جاسىنا تولعاننان كەيٸن جيناقتالعان سومانى تۇرعىن ٷي ساتىپ الۋعا نەمەسە بٸلٸم الۋعا جۇمساۋعا بولادى.
باعدارلاما نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸشتەر بويىنشا تۇراقتى ٶسٸم كٶرسەتۋدە. العاشقى جىلى وعان 6,91 ملن بالا قاتىسىپ, ولاردىڭ ەرقايسىسىنىڭ شوتىنا $100,52 كٶلەمٸندە قاراجات اۋدارىلدى. 2025 جىلى قاتىسۋشىلار سانى 6,92 ملن بالاعا دەيٸن ارتقان, ال جىلدىق تٶلەم $129,38 مٶلشەرٸنە جەتتٸ. 2026 جىلعى بٶلۋ قورىتىندىسى بويىنشا قاراجات 6,91 ملن بالاعا ەسەپتەلدٸ, بۇل رەتتە جىلدىق تٶلەم كٶلەمٸ $130,71-دٸ قۇرادى.
باعدارلاما ٸسكە قوسىلعان سەتتەن باستاپ قاتىسىپ كەلە جاتقان بالالاردىڭ جيناقتارى ينۆەستيتسييالىق كٸرٸستٸ قوسا ەسەپتەگەندە جالپى $370,56-عا جەتتٸ.
ٷش جىل ٸشٸندە بۇل باستاما اياسىندا جالپى $2,3 ملرد بٶلٸندٸ, ونىڭ ٸشٸندە كەمەلەتكە تولعان بالالاردىڭ شوتتارىنا $238,5 ملن-نان استام قاراجات اۋدارىلدى.
بٷگٸنگٸ تاڭدا 297 مىڭنان استام ٶتٸنٸم ماقۇلداندى: ونىڭ ٸشٸندە تۇرعىن ٷي جاعدايىن جاقسارتۋعا – 187 مىڭنان استام ٶتٸنٸم, جالپى سوماسى $33 ملن-نان استام; بٸلٸم الۋعا – 110 مىڭنان استام ٶتٸنٸم, جالپى سوماسى $19 ملن-نان استام.
قاۋٸپسٸز بالالىق شاق: ينستيتۋتسيونالدىق باقىلاۋ جەنە قۇقىق قورعاۋ
بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن قۇقىقتىق قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸ اسا ماڭىزدى. قازٸرگٸ تاڭدا بۇل باعىتتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ «زاڭ مەن تەرتٸپ» جالپى قاعيداتىمەن ٷندەستٸرٸلگەن.
بۇل باعىتتاعى نەگٸزگٸ باسىمدىق ەرتە پروفيلاكتيكاعا جەنە قاۋٸپسٸز بٸلٸم بەرۋ ورتاسىن قالىپتاستىرۋعا بەرٸلگەن. 2025 جىلدىڭ قىركٷيەگٸنەن باستاپ ەلدٸڭ بارلىق مەكتەپتەرٸ مەن كوللەدجدەرٸندە نورماتيۆتٸك تەرتٸپتە «دوسبولLIKE» جەنە KiVa انتيبۋللينگ باعدارلامالارى ەنگٸزٸلدٸ, سونداي-اق كەمەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق نەمەسە قاتىگەز قارىم-قاتىناس فاكتٸلەرٸنە مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ بٸرىڭعاي ەرەكەت ەتۋ الگوريتمدەرٸ بەكٸتٸلدٸ. ٶڭٸرلٸك دەڭگەيدە بارلىق وبلىستا مامانداندىرىلعان پسيحولوگييالىق قولداۋ ورتالىقتارى اشىلىپ, جۇمىس ٸستەۋدە.
سونىمەن قاتار مەملەكەتتٸك باقىلاۋ ايتارلىقتاي كٷشەيتٸلدٸ. ۋەكٸلەتتٸ ورگانداردىڭ تەكسەرٸستەرٸ ەندٸ مٸندەتتٸ تٷردە مەكتەپتەگٸ تاماقتانۋ ساپاسىن, پسيحولوگييالىق-پەداگوگيكالىق سٷيەمەلدەۋدٸڭ تولىقتىعىن جەنە ەرەكشە بٸلٸم بەرۋ قاجەتتٸلٸكتەرٸ بار بالالاردىڭ قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىن قامتيدى.
2026 جىلعى نەگٸزگٸ قۇقىقتىق ٶزگەرٸس – بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى بۇزۋشىلىقتار ٷشٸن تٸكەلەي ەكٸمشٸلٸك جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ ەنگٸزٸلۋٸ بولدى. ەندٸ بۋللينگ فاكتٸلەرٸن ەلەمەۋ, اسحانالارداعى تاماقتاندىرۋدى ۇيىمداستىرۋداعى كەمشٸلٸكتەر نەمەسە تيٸستٸ پروفيلاكتيكالىق جۇمىستىڭ جٷرگٸزٸلمەۋٸ ٷشٸن وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلىعى مەن جاۋاپتى تۇلعالار زاڭ الدىندا جەكە جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلادى.
وسى جۇمىستى جەرگٸلٸكتٸ دەڭگەيدە ٷيلەستٸرۋ ٷشٸن ەكٸمدٸكتەر قۇرىلىمىندا بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جٶنٸندەگٸ باسقارمالار تٷرٸندەگٸ جەكە سالالىق ۆەدومستۆولار قۇرىلۋدا. ولار مەكتەپتەر, قامقورشىلىق ورگاندارى, پسيحولوگييالىق قىزمەتتەر مەن ەلەۋمەتتٸك مەكەمەلەر اراسىنداعى ٶزارا ٸس-قيمىلدى تٸكەلەي ٷيلەستٸرەدٸ.
مامانداردىڭ جٷكتەمەسٸن ازايتىپ, جۇمىستىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا العاش رەت زاڭنامالىق دەڭگەيدە قامقورشىلىق ورگاندارى ٷشٸن قاتاڭ كادرلىق نورماتيۆ بەكٸتٸلدٸ: 5 مىڭ بالاعا كەمٸندە بٸر ينسپەكتور قاراستىرىلعان.
وسىلايشا, «قازاقستان بالالارى» تۇجىرىمداماسىندا كٶزدەلگەن كەشەندٸ تەسٸل شاشىراڭقى قولداۋ شارالارىن بٸرىڭعاي, اشىق ەرٸ تەحنولوگييالىق ەكوجٷيەگە اينالدىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ينفراقۇرىلىمدى قارجىلاندىرۋ, تٸكەلەي تٶلەمدەر, تسيفرلىق ۆاۋچەرلەر جەنە ۇلتتىق قورداعى ماقساتتى شوتتار – مۇنىڭ بارلىعى ەلدٸڭ ادامي كاپيتالىنا باعىتتالعان ۇزاقمەرزٸمدٸ مەملەكەتتٸك ينۆەستيتسييالار. ٷكٸمەت ٶز تاراپىنان بالالاردى قورعاۋ, قاۋٸپسٸز ەرٸ دامىتۋشى ورتا قالىپتاستىرۋ مەسەلەلەرٸن ەرەكشە باقىلاۋدا ۇستاپ, تابىستى پيلوتتىق جوبالاردى كەزەڭ-كەزەڭٸمەن كەڭەيتۋدٸ جەنە ەربٸر جاس قازاقستاندىق ٷشٸن ينستيتۋتسيونالدىق كەپٸلدٸكتەردٸ كٷشەيتۋدٸ جالعاستىرادى.
