دەستٷر جايىندا ايتىلا بەرەتiن ەڭگiمە, ونىڭ اينالاسىندا ٶلiسپەي بەرiسپەيتiندەي ٶتiپ جاتاتىن تالاس-تارتىس, بiردە بەتۋالى, بiردە بەتۋاسىز پiكiر الىسۋ, سiرە, مەڭگi تولاستاماس. ٶيتكەنi دەستٷر دەگەنiمiز – تٷپ تامىرى تٷۋ عاسىرلار قويناۋىندا جاتسا دا – ىلعي بiر تٷلەپ, جاڭعىرىپ كٶرiنەتiن, ەدەبيەتتiڭ ەر كەزەڭi سايىن بۇرىن جۇرتقا بەلگiسiز جاڭا استارىنان اشىلىپ جاتاتىن جاندى پروتسەسس. ونىڭ توقتاپ, توقىراۋى مٷمكiن ەمەس. توقتاپ, توقىرادى-اق, وندا قانداي بiر ەدەبيەت بولماسىن نە مەڭiرەۋ, نە مەشەل كٷيگە تٷسەرi حاق. سوندىقتان دا بٷگiنگi زامانىمىزدىڭ بۇرىن-سوڭدى بولىپ كٶرمەگەن ۇلى ٶزگەرiستەرiمەن, عىلىمي-تەحنيكالىق رەۆوليۋتسيياسىمەن اعايىن-جۇراعاتتاي قاۋىشىپ, قويان-قولتىق ارالاسىپ كەتكەن, ٶسكەن, ٶرەلi قازiرگi پوەزييامىزدىڭ ٶن بويىندا عاسىرلار قويناۋىندا جاتقان سول رۋحتى بابا دەستٷردiڭ كٶزگە كٶرiنبەس تiرi كلەتكالارى مەن تالشىقتارىنا دەيiن بار ەكەنiن دەلەلدەپ جاتۋ ارتىق.
بۇل جەردە ماقالامىز باستالار-باستالماستان-اق عاسىرلار قاتپارىندا, عاسىرلار قويناۋىندا دەگەن سٶزدەردi قايتالاپ جاتقانىمىز تەكتەن تەك ەمەس. شىنىندا, بiز اندا-ساندا بولماسا, كٶبiنە-كٶپ دەستٷردiڭ تەرەڭدەگi تامىرىن ەمەس, بەلەڭدەگi ساعىمىن, ەرiسiن ەمەس, بەرiسiن سٶز ەتiپ كەلەمiز. سوناۋ اسانقايعى, شالكيiز, اقتامبەردi, بۇقارلاردى وقىپ-ٷيرەنiپ جاتقانىمىزبەن, ولاردى قازاق ٶلەڭiنiڭ دەستٷر-باستاۋلارى رەتiندە تانىپ-زەردەلەپ جاتقانىمىز شامالى. وعان ەڭ باستى دەلەل: ولاردان قالعان كٶل-كٶسiر مۇرالاردىڭ وسى قازiرگi پوەزييامەن گەنەتيكالىق بiرلiگiنiڭ ەلi كٷنگە قاراستىرىلماي جٷرگەنi. ەلi دە بولسا تەرەڭ يگەرiلiپ, تەرەڭ زەرتتەلمەي جاتقاندىعى. سودان با ەكەن, بiزدiڭ ٶتكەن, بۇرىنعى پوەزييامىز جايلى ٶزگە جۇرتشىلىق كٶپ ايتا بەرمەيدi, ايتقاننىڭ ٶزiندە, شىعىس پوەزيياسى دەگەن جالپى ۇعىمعا قوساقتاپ, قوسىپ جiبەرەدi. ونىڭ ٶزiندە دە تىم ساياز, تىم بۇلدىر. وعان, ەرينە, ٶكپە جوق. ٶيتكەنi ٶز شەڭبەرiمiزدi ٶزiمiز اياداي قىپ شەكتەپ وتىرساق, ٶزگە جۇرت ونى قايدان الىپ كەڭەيتە قويماق? شىنتۋايتىنا كەلسەك, شىعىس پوەزيياسى دەگەن حرەستوماتييالىق ۇعىمعا گەوگرافييالىق بەلدەۋ ارقىلى قوسىلساق, قوسىلارمىز, ال بiراق كٶركەمدiك-ەستەتيكالىق بەلدەۋ جاعىنان بiز ەش ۋاقىتتا قوسىلا المايمىز.
بۇل جەردە جاڭالىق اشىپ وتىرعان ەشتەڭەمiز جوق. مۇنى بەرiمiز دە جاقسى سەزiنiپ, جاقسى بiلەمiز. ٶيتكەنi شىعىس پوەزيياسىنا تەن كومپونەنت-قاسيەتتەر – كٶزدiڭ جاۋىن الارداي مىڭ بۇرالىپ سىلاڭداعان ارۋ مەن ٷلبiرەگەن گٷل, جەمiسi تاڭداي ٷيiرەر بەيiشتi باۋ-باقشا مەن قۇلاق قۇرىشىن قاندىرار سايراعان بۇلبۇل, ۇرتتاساڭ, دەمiمەن جٷرەك شارپيتىن شاراپ پەن شٶپتiڭ ەتiرi سەبiلگەن مٶلدiر حاۋىز, نەبiر استان-كەستەن وقيعالاردىڭ ٶزiن اسىقپاي, اقىرىن جەتكiزەتiن سازدى ىرعاق پەن فەني تۋرالى باپتى ماقاممەن ايتىلار دانالىق سول تۇستاعى قازاق پوەزيياسىندا جوق, بولسا دا, نە ورىندالۋى, نە راكۋرسىنىڭ قويىلۋى مٷلدە بٶلەك.
سول تۇستاعى قازاق جىراۋلارىنىڭ ٶلەڭدەرiن وقىپ وتىرساڭىز, سٶز جوق., سiزدiڭ قۇلاعىڭىزعا شەتسiز-شەكسiز دالانى تiرiلتiپ, دٷرلiكتiرiپ بارا جاتقان تۇياق دٷبiرi, مىڭ سان قولدىڭ قيقۋى مەن ايقايى, قىناپتان سۋىرىلعان قىلىشتاردىڭ ساتۇر-سۇتىر سوقتىعىسى, قىسقادا كەگi, ۇزىندا ٶشi كەتكەن جانداردىڭ بiر-بiرiمەن ۇستاسا كەتكەندەگi تۇنشىعا شىققان ارسى-گٷرسi قىجىلدى دەمi, قارۋ تيگەن قالقان شىڭىلى مەن اڭىراتىپ تارتقان ادىرنالاردان ۇشقان قاۋىرسىندى جەبەلەردiڭ سۋىلى – بەرi-بەرi ەستiلiپ جاتارى سٶزسiز. جورتۋىلدى ەرجٷرەك پوەزييا! وعان مامىراجاي ەكزوتيكا مٷلدە جات!
سوندىقتان دا بiزدiڭ سول بiر كەزەڭدەگi پوەزييامىزدى كٶشپەلiلەر نەمەسە دالالىقتار پوەزيياسى دەسە, ەلدەقايدا تيiمدi, ەلدەقايدا ورىندى سيياقتى. ەرينە, بۇل ەلi دە بولسا ەدەبيەتشiلەر كٶپ قادالىپ, كٶپ زەرتتەيتiن مەسەلە. بۇل جەردە تەك بiز وعان سٶز رەتi كەپ قالعان سوڭ عانا ايالداپ, توقتالىپ جاتىرمىز. ەيتپەسە, ول مەسەلەنiڭ شولاق قايىرىلعان بiرەر سٶيلەممەن بiتە قالماسىن بiز دە جاقسى بiلەمiز.
اسانقايعى, شالكيiز, اقتامبەردi, بۇقار سيياقتى الىپتاردى اۋىزعا الىپ وتىرعان تاعى بiر سەبەبiمiز – بٷگiنگi ەڭگiمەمiزگە تiكەلەي قاتىستىلىعىنان. ول, جوعارىدا جانامالاپ ايتىپ ٶتكەنiمiزدەي, بٷگiنگi پوەزييامىزدىڭ دەستٷر جالعاستىعىن سول الىپتاردىڭ شىعارمالارىنان iزدەستiرسەك دەگەن پiكiر.
سوندىقتان, ەڭ الدىمەن, دەستٷر جالعاستىعى دەگەنiمiز نە? دەستٷر قالاي جالعاسىن تابادى? ونىڭ لايىقتى iزباسار مۇراگەرi كiم بولا الادى? وسى سۇراقتار تٶڭiرەگiندە سٶز ساباقتاپ, پiكiر تارقاتىپ كٶرەيiك. سٶز جوق, بiز وسى ۋاقىتقا دەيiن كٶبiنە-كٶپ دەستٷر جالعاستىعى دەگەن ۇعىمدى تىم ۇشقارى, تىم ٷستiرت, بiر جاقتى قاراستىرىپ كەلەمiز. بۇل ۇعىم, تiپتi, كەيiنگi كەزدە ٶزiنiڭ تابيعي جاراتىلىسىنان ايرىلعان, نە ۇشىپ, نە جٷزiپ جارىتپايتىن اسىراندى قازعا اينالىپ بارا جاتقانداي. ال مۇنداي ٷلكەن ۇعىمدى تابيعي جاراتىلىس بiتiمiنەن ايىرىپ قاراۋ تٷپتiڭ تٷبiندە اۋلادان اسىلىپ ارى قاراي الماۋعا, قارا قۇلىپتى قاقپا iشiنە قامالعان توماعا-تۇيىقتىققا ەكەلiپ سوعاتىنىن بەرiمiز ەسكەرە بەرمەيمiز.
بiز دەستٷر جالعاستىعى دەگەن ۇعىمدى كٶبiنە-كٶپ بەلگiلi بiر شىعارمالاردىڭ سىرتقى پiشiن-قۇرىلىسىنان, بۋىن-بۋناق ٶلشەمدەرiنەن, دىبىستىق اللەتراتسييالاردان, سٶزدەردiڭ سىرتقى قوزعالىس-قيمىلدارىنان iزدەستiرەمiز دە, ونىڭ iشكi تىنىسى مەن دەمiنە, ەلەۋمەتتiك كٶتەرەر جٷگiنە, كٶركەمدiك-يدەيالىق قۋاتىنا ٷڭiلە بەرمەيمiز. راس, بۇل مەسەلەنi قوزعاعاندا, قانداي بiر شىعارمانىڭ بولماسىن, سىرتقى پiشiن-قۇرىلىسىن, بۋىن-بۋناق ٶلشەمدەرiن, دىبىستىق اللەتراتسييالارىن, سٶزدەردiڭ سىرتقى قوزعالىس-قيمىلدارىن, ت.ب. تولىپ جاتقان اتريبۋتتاردى اينالىپ ٶتۋگە بولمايدى. ٶيتكەنi ولار جىر تۋار سەتتەگi اقىن جٷرەگiندەگi قۇپييا قۇبىلىستىڭ سۇراپىل سiلكiنiسiنەن پايدا بولعان جاندى مٷشەلەر.
ولاردى ايىرىپ, الىپ تاستاي المايسىز. بiراق سولاي بولا تۇرا, بiز, ەڭ الدىمەن, اقىن جٷرەگiندەگi قۇدiرەتتi قۇبىلىس تۋدىرعان سول كەزدەگi ۋاقىتتىڭ, اۋا رايىن, ەلەۋمەتتiك اتموسفەرانى بايىپتاپ, باعدارلاپ العانىمىز دۇرىس. ٶيتكەنi قانداي بiر ستيحييالى بۇرقانىستان تۋعان شىعارما بولماسىن, بەرiبiر ٶزiن قورشاعان ەلەۋمەتتiك ورتانىڭ, بەلگiلi بiر ۋاقىتتىڭ كٶركەم كٶشiرمەسi. اقىن جٷرەگiنەن قورىتىلىپ شىققان سول زامان كٶرiنiسi. سوندىقتان دا بiز قايتا-قايتا تەپiشتەپ ايتىپ وتىرعان دەستٷر جالعاستىعىن دەل وسى جەردەن iزدەستiرگەنiمiز ماقۇل. اسانقايعى, شالكيiز, اقتامبەردi, بۇقارلاردىڭ كەز كەلگەن ٶلەڭiن وقىپ كٶرiڭiزشi: ەرقايسىسى قاداۋ-قاداۋ الىپ دiڭگەكتەر سەكiلدi ٷلكەن ەلەۋمەتتiك جٷك ارقالاپ تۇرعان جوق پا?! سوندىقتان دا ولار عۇمىرلى, سوندىقتان دا ولار مەڭگiلiك! ولاردىڭ ەرقايسىسى تۇتاس بiر دەۋiر, تۇتاس بiر تاريحي كەزەڭنiڭ بەل بالاسى. سوندىقتان دا ولار تەك ٷلكەن ەدەبي تۇلعالار عانا ەمەس, ٷلكەن تاريحي تۇلعالار دا! سوندىقتان دا ولاردىڭ جىر, تولعاۋلارى تاريحتىڭ تالاي-تالاي الاساپىران وقيعالارىنىڭ اراسىندا اداسىپ, جوعالىپ كەتپەي, بiزگە كەلiپ جەتتi. ەيتپەسە, سول كەزدە قورا-قوپسى, كٶرشi-قولاڭ, قىز-قىرقىندى جىرلايتىن جىراۋلار بولمادى دەپ وتىرسىز با? بولعاندا قانداي! iراق ولار بiزگە قاراي ساپار شەگە الماعان, ياعني حالىق جٷرەگiندە ساقتالماعان, سول قورا-قوپسى, كٶرشi-قولاڭ اينالاسىندا قالىپ قويعان.
سوندىقتان بiز بٷگiنگi اقىن شىعارمالارىنان ەجەلدەن كەلە جاتقان دەستٷر جالعاستىعىن iزدەستiرەتiن بولساق, وندا, ەڭ الدىمەن, ونىڭ كٶتەرەر ەلەۋمەتتiك جٷگiنە, ازاماتتىق ٷنiنە زەر سالىپ, نازار تiكتەۋiمiز كەرەك. جەكەلەي اتريبۋتتارىن /ۇيقاسىن, ىرعاعىن, بۋىن-بۋناعىن, ت.ب./ ەڭگiمە ەتسەك, سونان كەيiن ەڭگiمە ەتەيiك!..
دەگەنمەن, بۇل پiكiر دە بiزدiڭ ويىمىزدىڭ ورنىقتى فورمۋلاسى بولا المايدى. وعان تاعى ەرiرەك كٶز سالىپ, تەرەڭiرەك ٷڭiلگەن جٶن. ٶيتكەنi سول بiر كەزەڭدەر دە, سٶز جوق, ەلگiندەي الىپتاردىڭ ماقامى مەن سارىنىن, تاقىرىپتى يگەرۋدەگi مەتودى مەن مەتولوگيياسىن, باس اۋىرتىپ, بالتىر سىزداتپاي-اق, ٶزiنە شاپشاڭ يكەمدەي قوياتىن ەزiر اسقا تiك قاسىق دايىن اۋىزدار بولعان. بiراق ولار دا بiزگە جەتپەگەن. اسانقايعى, شالكيiز, اقتامبەردi, بۇقار شىعارمالارىنىڭ بiزگە جەتكەن سەبەبi, ولاردىڭ ەرقايسىسى جىرلانار تاقىرىپتىڭ ەلەۋمەتتiك ماڭىزىن ٶزiنشە اشىپ, ٶزiنشە كٶتەرiپ, بۇرىن بەلگiسiز جاڭا وبرازدار جٷيەسiن, سٶزدەردiڭ سينتاكسيستiك جاڭا تٷزiلiسiن, ولاردىڭ سەمانتيكالىق جاڭا مەنiن دٷنيەگە كەلتiرگەن. ياعني ەرقايسىسى بiرiن بiرi قايتالامايتىن جەكە-دارا جاڭالىق ەكەلگەن. شىنىندا دا اسانقايعىنىڭ تەرەڭ فيلوسوفيياسىن, شالكيiزدiڭ ەمەننiڭ يiر بۇتاعىنداي ايقاسىپ جاتقان جولدارى مەن اقتامبەردiنiڭ جورتۋىل ۇراندى داۋسىن, بۇقاردىڭ بiرلiككە شاقىرعان قايسار اقىلدى ناركەسكەن سٶزدەرiمەن شاتاستىرا المايسىز. ەرقايسىسى ەرەك ٷن, بٶلەك بiتiمگە يە.
سونىمەن, بiزدiڭ ايتپاعىمىز: تەرەڭ ەلەۋمەتتiك مەنi بار ٶز داۋسى, ٶز ٷنiمەن كەلگەن جاڭالىق قانا دەستٷردi جالعاستىرا الادى, تەك سول عانا دەستٷر جالعاستىعىن قۇراي الادى. ياعني دەستٷردi ٶزiنشە جەتiلدiرiپ, ونى ٶزiنشە جاڭعىرتقان, جاڭالىق ەكەلگەن تۇلعا عانا بابا دەستٷردiڭ مۇراگەرi بولىپ تابىلادى.
ال بەلگiلi سارىن, تاپتاۋرىن جولمەن جٷرگەندەر, «سەن تيمەسەڭ, مەن تيمەن, بادىراق كٶز» دەگەن بەيشارا مورالدىڭ قولىنا سۋ قۇيۋشىلار ەشۋاقتا دا دەستٷر جالعاستىرۋشىلار بولا المايدى. ولار – دەستٷردi جالعاستىرۋشىلار ەمەس, دەستٷردi بىلعاۋشىلار, دەستٷردi بٷلدiرۋشiلەر. تاسادا تۇرىپ تالانتقا تاس لاقتىرۋشىلار دا, كٶلەڭكەدە وتىرىپ كٶسەمسiپ سٶيلەيتiندەر دە سولاردىڭ iشiنەن شىعادى. سٶزدi توزدىرىپ, ويدى ازدىراتىن دا سولار. ۇيقاستى بۇزدى, بۋىندى سىندىردى دەپ, ٷنiن ەمەس, تٷرiن سٶز ەتiپ, جاڭالىقتىڭ جاعاسىنا جارماسىپ جاتاتىن دا سولار. ٶيتكەنi جاڭالىق ولاردىڭ ساي-سالانى ىقتاپ قونعان قامىس كٷركەسiن تەگەۋرiندi بiر دەمiمەن-اق ىسىرىپ تاستاي سالۋى مٷمكiن. سوندىقتان دا ولار جىلى ورىن, ىقتا-مەكەنiن قولپاشتاپ, قورعاشتاپ باعادى. سوندىقتان دا ولار دەستٷردiڭ سىرتقى كيiمiن عانا سٶز ەتiپ, iشكi يiرiمiنە كٶزiن تارس جۇمىپ قارايدى. سودان ۇيقاس پەن تارماقتاردى, بۋىن مەن بۋناقتاردى شوتقا سالىپ وتىراتىن بۋحگالتەرلەر پايدا بولادى...
بiزدiڭ دەستٷر جالعاستىعىنان ٷلگi كٶرسەتiپ, دەرiس بەرەتiن ۇلى-ۇلى مەكتەپتەرiمiز بار. بۇل رەتتە ماحامبەت پەن اباي ٶلەڭدەرiن اتاساق تا جەتكiلiكتi. ونىڭ ەكەۋiنە بiردەي ەمەس, تەك بiرەۋiنە, اباي مەكتەبiنە از-كەم توقتالىپ ٶتەيiكشi.
اباي, سٶز جوق, ارعى-بەرگi ەدەبي تاريحىمىزدا بۇرىن-سوڭدى بولماعان ۇلى مەكتەپ, قايتالانباس عاجاپ قۇبىلىس. ونىڭ بٷكiل تۆورچەستۆوسىن بىلاي قويعاندا, ەر ٶلەڭiنiڭ ٶزi iرگەلi دٷنيە, iرi وقيعا. ەر سٶز, ەر جولى جاڭالىق! بiراق وسىعان قاراپ, ونى ٶزiنە دەيiنگi بۇرىنعى اقىن-جىراۋلاردىڭ باي تەجiريبەلەرiنسiز, تاعىلىم-تەلiمدەرiنسiز تاقىر جەرگە تامىر سالىپ ٶستi دەسەك, وندا بiز قاتتى قاتەلەسكەن بولار ەك. ول, كەرiسiنشە, ٶزiنە دەيiن جاسالىنعان حالقىمىزدىڭ بويىنداعى رۋحاني بايلىقپەن مەيiرi قانعانشا سۋسىنداپ, ونى جەتiلدiرiپ, قايتا قورىتىپ بارىپ, جاڭا ەدەبي ەلەمدi ٶمiرگە ەكەلدi. ول, ەڭ الدىمەن, ٶزiنە دەيiنگi اقىن-جىراۋلاردان حالىققا قىزمەت ەتۋ, حالىقتىڭ ٷنi بولۋ, قوعامنىڭ ەلەۋمەتتiك مەنiن اشىپ كٶرسەتۋ, كٷرەسكەرلiك سيياقتى باستى-باستى مەسەلەلەردi ميراس ەتتi. سٶيتiپ, ول ٶلەڭنiڭ قاستەرلi قاسيەتiن, ەڭ باستى قاسيەتiن ۇستانىپ قالدى. دەستٷر جالعاستىعى دەگەنiمiز, مiنە, وسى! ەرينە, ول ەربiر ماتەريال قارسىلىعىن نەمەسە تاقىرىپ قارسىلىعىن, ٶزiنشە جەڭدi, ٶزiنشە بالقىتتى. سودان بارىپ, بۇرىن بولىپ كٶرمەگەن iشكi مازمۇنى تۇنبا بايلىعىنان باستاپ, سىرتقى تۇلعا بiتiمiنە دەيiن ەرەك ٶلەڭدەر دٷنيەگە كەلدi. دەگەنمەن, سول مٷلدە جاڭا, مٷلدە ەرەك كەسەك دٷنيەلەردi پايىممەن پاراقتاپ, بايىپپەن باعدارلاساڭىز, ولاردىڭ iشiنەن سiزدiڭ قۇلاعىڭىزعا سوناۋ-سوناۋ عاسىر قيىرىندا قالعان اقىن-جىراۋلاردىڭ ٷنi مەن سازى, ماقامى مەن سارىنى تالىپ بولسىن ەستiلiپ جاتاتىنى سٶزسiز. تىڭداپ كٶرەيiكشi:
بۇقار جىراۋ:
ەكiنشi تiلەك تiلەڭiز –
ەڭ شۇعىل پاسىق زالىمنىڭ
تiلiنە ەرiپ ازباسقا...
التىنشى تiلەك تiلەڭiز –
الپىس باستى اق وردا
ارداقتاعىن اياۋلىڭ
كٷنiندە بiر كٷن بiرەۋگە
تەگiننەن تەگiن ولجا بولماسقا.
جەتiنشi تiلەك تiلەڭiز –
جەلكiلدەگەن تۋ كەلiپ,
جەر قايىسقان قول كەلiپ,
سونان بiر ساسىپ تۇرماسقا.
ەندi ابايدىڭ اتاقتى مىنا ٶلەڭiن وقىپ كٶرەيiك.
بەس نەرسەدەن قاشىق بول,
بەس نەرسەگە اسىق بول.
ادام بولام دەسەڭiز,
تiلەۋiڭ, ٶمiرiڭ الدىندا,
وعان قايعى جەسەڭiز.
ٶسەك, ٶتiرiك, ماقتانشاق,
ەرiنشەك, بەكەر مال شاشپاق –
بەس دۇشپانىڭ بiلسەڭiز.
تالاپ, ەڭبەك تەرەڭ وي,
قاناعات, راحىم ويلاپ قوي –
بەس اسىل iس, كٶنسەڭiز.
ەكi ٶلەڭدە دە قوزعالار مەسەلە – ادامعا ايتىلار اقىل, تiلەك, ٶسيەت. بۇقار جىراۋ ونى رەت-رەتiمەن سانامالاپ ايتسا, اباي ونى قوسىپ, جيناقتاپ ايتقان. سونىمەن بiرگە, ٶلەڭدەردiڭ مازمۇنى جاعىنان دا تۋىستىق بار. ەكەۋi دە بiر-بiرiمەن الىستان وراعىتىپ, قاشىقتان قايىرىپ جاتپاي, دەل قارسى الدىندا, دەل جانىندا وتىرىپ, ەڭ بiر سٷيەكتەس جاقىنىڭداي اقىل ايتىپ, ناقىل ٷيرەتۋiمەن ٷندەس. ەرينە, اباي ٶلەڭi ٷلگi, تٷر جاعىنان دا, مازمۇن بايلىعى جاعىنان دا, كٶركەمدiك-ەستەتيكالىق ورىندالۋى جاعىنان دا بۇقاردiكiنەن ٶزگە ەكەنi راس. بiراق وسى ەكi ٶلەڭنiڭ ەتi بٶلەك بولعانمەن, سٷيەگi مەن قانى بiر, جاقىن ەكەنiن زەردەلi زەرەك وقىرمان بiردەن-اق بiلەرi سٶزسiز. سونداي-اق بiز ابايدىڭ:
جايناعان تۋىڭ جىعىلماي,
جاسقانىپ جاۋدان تىعىلماي,
جاساۋلى جاۋدان بۇرىلماي,
جاۋ جٷرەك جومارت قۇبىلماي, –
دەپ باستالاتىن وسپان ٶلiمiنە باعىشتالعان جوقتاۋى مەن باسقا دا بiرقاتار ٶلەڭدەرi تازا جىراۋلىق ٷلگiدە جازىلعانىن جاقسى بiلەمiز.
سونىمەن بiرگە, ۇلى اباي دەستٷر جەتiلدiرۋدi, ياعني دەستٷر جالعاستىعىن مٷلدە جاڭا ارناعا سالىپ, مٷلدە جاڭا ساتىعا كٶتەردi. ول العاشقى بولىپ, تەك ٶز حالقىنىڭ رۋحاني بايلىعىن مەڭگەرiپ, تەك سونى عانا يگەرۋمەن حالىقتىڭ تاريحي ساناسىن جاڭا بيiك دەڭگەيگە كٶتەرۋ مٷمكiن ەمەس ەكەنiن ۇقتى. ەسiك پەن تەرەزەنi تاس بەكiتiپ, تۇمشالانىپ الۋ وي مەن سانانىڭ تۇنشىعۋىنا ەكەلiپ سوعاتىنىن بiلدi. اۋا قوزعالىسىنسىز تiرشiلiك اتاۋلىنىڭ كٷلتالقانى شىعىپ, كٷيرەۋگە ۇشىرايتىنىنداي, ٶزگە حالىق, ٶزگە جۇرتپەن رۋحاني بايلانىسسىز وي, سانانىڭ وپات بولاتىنىن سەزدi. سوندىقتان دا ول ورىس ەدەبيەتiنiڭ, سول ەدەبيەت ارقىلى ەۆروپا ەدەبيەتiنiڭ ەڭ ٷزدiك ٷلگiلەرiن مٷمكiندiگiنشە بويىنا مولىنان سiڭiرiپ, مولىنان سۋسىندادى. مiنە, بۇل دا اباي بiزگە ٶسيەت ەتiپ قالدىرعان دەستٷر.
بۇل قۇبىلىس – دٷنيە جٷزiندەگi بارلىق وزىق ەدەبيەتتەرگە تەن قۇبىلىس. مەسەلەن, پۋشكين. ول ٶزiنە دەيiنگi جاسالىنعان ورىس ەدەبيەتiنiڭ بارلىق قادىر-قاسيەتiن بويىنا جيناقتاپ, ونىڭ ەڭ بiر ەلەۋسiز, قاعا بەرiس قالتارىستارىندا قالىپ قويعان دٷنيەلەرiنە دەيiن ٷڭiلiپ, اداقتاپ ارالاپ شىققان. سٷزگiدەن ٶتكiزگەن. بەرiن دە پروفەسسيونالدىق دەرەجەدە مەڭگەرگەن. ول سونىمەن بiرگە تاريحى مىڭ جىلداپ سانالاتىن بٷكiل دٷنيەجٷزiلiك ەدەبيەتتiڭ ارعى-بەرگi ٷزدiك ٷلگiلەرiن اڭقاسى كەپكەن شٶلدەي سiڭiرiپ العان. ٶيتكەنi ول حالىقتىڭ رۋحاني بايلىعىن ەدەبيەتتiڭ وزىق دەستٷرلەرiنسiز تەك بiر ەدەبيەتتiڭ دەستٷر مٷمكiندiگiمەن عانا جاساپ شىعام دەۋ عۇمىر بويى تاۋ باسىنا تاس تاسۋمەن ٶتەتiن سيزيفتiك بوس ەۋرەشiلiك دەپ بiلگەن. ەگەر پۋشكين ەلەم ەدەبيەتiنiڭ وزىق دەستٷرلەرiنەن ٶزiن وقشاۋ قويىپ, تەك ورىس ەدەبيەتiنiڭ پوەتيكالىق كافەدراسىندا عانا جۇمىس iستەسە, وندا ول, سٶز جوق, ەشۋاقتا دا ۇلت ماقتانىشى, عالامات ۇلت اقىنى دەڭگەيiنە كٶتەرiلە الماس ەدi.
تيۋتچەۆ تە سولاي. تiپتi بريۋسوۆتىڭ ايتۋىنشا, نەمiس پوەزيياسى بولماسا, تيۋتچەۆ بولماس ەدi دەيدi. ورىس تiلiن, ورىس ەدەبيەتiن اسا جەتiك بiلەتiن ونىڭ دٷنيەتانىمى, ەستەتيكالىق كٶزقاراسى – سول كەزدەگi باعدارلاۋشا – نەمiسشە بولىپ شىققان. ال قازiر ەشكiم دە تيۋتچەۆ تۆورچەستۆوسىنان «نەمiسشە» ەستەتيكالىق كٶزقاراستى iزدەپ جاتپايدى. قازiر جۇرتتىڭ بەرi تيۋتچەۆتi تازا ورىس اقىنى رەتiندە قابىلدايدى. بٷگiندە ورىس پوەزيياسىندا تيۋتچەۆ دەستٷرi, تيۋتچەۆ مەكتەبi بار. دەستٷر كەيدە وسىلاي دا دٷنيەگە كەلiپ جاتادى.
مۇنداي-مۇنداي مىسالدار دٷنيەدەگi iرi تۇلعالاردىڭ بەرiنە دەرلiك تەن.
سوندىقتان دا دەستٷر جالعاستىعى دەگەن ۇعىمدى تازا ۇلتتىق ايادا قاراستىرۋعا بولمايدى. ول – اسا كەڭ, اسا تەرەڭ ۇعىم. بۇل جەردە تاعى بiر اشىق ايتا كەتەتiن نەرسە – اباي دەستٷرi, پۋشكين دەستٷرi, تيۋتچەۆ دەستٷرi دەگەن ۇعىمدار تۋىلعان بويدا دەستٷر بولىپ قابىلدانعان جوق. الدىمەن ولار جاڭالىق بولىپ, تۇما كٶزiن اشتى دا, سونان كەيiن بارىپ ٷلكەن ارنالى دەستٷر – ٶزەنگە اينالدى. سوندىقتان دەستٷر جالعاستىعىن سٶز ەتكەندە, تارازى باسىن تەڭ ۇستاپ قاراستىرۋىمىز كەرەك. Cەل اۋىتقۋ ٷلكەن اداستىرۋعا ۇرىندىرۋى مٷمكiن. ەڭ الدىمەن, جاڭالىقسىز ەدەبيەت ٶسپەيتiنiن, دەستٷر جالعاسپايتىنىن قاتتى ەسكەرگەن جٶن.
بiز, سونىمەن بiرگە, جاڭالىق دەگەننiڭ نە ەكەنiن تابيعات – انانىڭ ٶزiنەن ٷيرەنۋiمiز كەرەك. تابيعاتتا ەش نەرسە دە بiرiن بiرi قايتالامايدى. بەرi جاڭا, بەرi تۇڭعىش! ەرقايسىسى جەكە دٷنيە, جەكە بولمىس! ياعني دٷنيەدە قانشاما جاپىراق بولسا, سونشاما ٶزگەشەلiك بار. بiر جاپىراق ەكiنشi جاپىراقتى قايتالامايدى. مەيلi كٶلەمi جاعىنان بولسىن, مەيلi كٷن نۇرىن سٷزiپ, نەر جيناۋ جاعىنان بولسىن, مەيلi سيممەترييالىق تٷزiلiسi جاعىنان بولسىن, ەيتەۋiر, ولاردىڭ ەرقايسىسى بiرiنەن بiرi بٶلەك, ەرەك دٷنيە! بۇل ەلدەقاشان عىلىم دەلەلدەپ بەرگەن تابيعي قۇبىلىس!
ال بiز تابيعاتتىڭ ۇلى مiنەزiنەن تەلiم الا بەرمەيمiز. سودان بارىپ بiزدە سىرتقى قۇبىلىسىنان باستاپ, iشكi بولمىسىنا دەيiن بiر-بiرiنەن اۋماي قالعان ٶلەڭدەر تاسقىندى كونۆەيرمەن دٷنيەگە كەلiپ جاتادى. سودان بارىپ نە جاندىرىپ, نە توڭدىرمايتىن, نە تولقىتىپ, نە تەبiرەنتپەيتiن, قىزۋى مەن جىلۋى بiرقالىپتى كابينەتتiك تەمپەراتۋرانى كٶرسەتەتiن سۇرقاي ٶلەڭدەر پايدا بولادى. سودان بارىپ باز بiرەۋلەر ٶنەر دەگەنiمiز بالقىپ تۇرعان تەمiردi تاس ٷستiنە سالىپ ٶزiڭشە يلەپ, ٶزiڭشە سوعىپ شىعارۋ ەكەنiن بiلە بەرمەيدi.
مiنە, وسىنداي تابيعي, وسىنداي قاراپايىم اكسيومانى ەسكەرمەگەندiكتەن, كەيبiرەۋلەر ٶلەڭنiڭ الدىمىەن تەگi ارقىلى تەحنيكاسىن سٶز ەتۋدiڭ ورنىنا, تەحنيكاسى ارقىلى تەگiن تاپقىسى كەلەدi. ەڭ بولماسا, ولار كونتەكست ارقىلى قارالىپ جاتسا عوي. ٶكiنiشكە وراي, ول دا جوق! ونداي سىنشىلار ۇيقاستى, بۋىن-بۋناقتى, تارام-تارماقتى ٶلەڭ دەنەسiنەن بۇتارلاپ, بۇراپ سىندىرىپ الادى دا, مىنا ۇيقاس شولاق, مىنا جولدىڭ بiر بۋىنى كەم دەپ, اقىلگٶيسiپ, اناليز جاساۋعا كiرiسەدi. سٶيتiپ, ولار ٶزi شاتاسىپ قويمايدى, وقىرمان قاۋىمدى قاتار شاتاستىرادى. تاعى دا وندايلار تسيتاتشىل كەلەدi. ەكi سٶزiنiڭ بiرi – تسيتاتا. پەلەنشە دەگەن كلاسسيك پەلەن دەگەن, تٶلەنشە دەگەن كلاسسيك بىلاي دەگەن دەپ, ەكi اياعىڭدى بiر ەتiككە تىعاتىنىن قايتەرسiڭ. ولار, ەڭ سوراقىسى سول, ول تسيتاتالاردى ٶمiرمەن, ۋاقىتپەن بايلانىستىرىپ قاراستىرمايدى, تازا كiتابي قالپىندا قاراستىرادى. سونىمەن سول اتىشۋلى كلاسسيكتەرگە قييانات جاساپ وتىرعانىمەن جۇمىسى دا بولمايدى. ولاردىڭ كٶبiسi-اق تسيتاتانى تەلiم-تەربيە بەرەتiن دەرiس رەتiندە ەمەس, تالانتى بولعانمەن, دايىندىعى ازداۋ, تەگەۋرiنi ەلسiز كەيبiر بوس مويىن تايعاقتاردى قورقىتىپ-ٷركiتەتiن شوقپار رەتiندە قولداندى. ياعني ولار ٷشiن تسيتاتا – تۆورچەستۆولىق كٷش-قۋات بەرەتiن دەرۋ ەمەس, بiرەۋدiڭ بەتiن قايتارىپ تاستاۋ ٷشiن كەرەك بەلiنە قىستىرىپ جٷرەتiن قارۋ!
بiز مۇنى بوستان-بوس ايتىپ وتىرعان جوقپىز. بiز مۇنى بٷگiنگi قوزعاپ وتىرعان ەڭگiمەمiزگە تiكەلەي قاتىستى بولعاندىقتان ايتىپ وتىرمىز. ٶيتكەنi دەستٷر جالعاستىعى دەگەن كەڭ ۇعىمدى بارىنشا تارىلتىپ, بارىنشا سىعىپ قارايتىندار دا ەلگiندەگiدەي ەپەرباقاندار. تاعى دا مۇنى ايتىپ وتىرعان بiر سەبەبiمiز, بiزدiڭ سٶزiمiزدiڭ داۋسى, از بولسا دا ولاردىڭ جەتەسiنە جەتiپ, سٷيەگiنە سiڭەر مە ەكەن دەگەن نيەتتەن تۋعان ەدi. بۇنداي تسيتاتاشىل سىنشىلارعا فرانتسۋزداردىڭ: «پلاتون ايتتى – بiتتi» دەگەننەن كٷيكiلiك, ودان ٶتكەن بەيشارالىق جوق», – دەگەن سٶزiن ەسكەرتە كەتكەنiمiز ماقۇل.
ەندi قوزعاپ وتىرعان مەسەلەلەمiزدiڭ نەگiزگi جەلiسiن ەرi قاراي قىسقاشا جالعاستىرىپ كٶرەيiك. ەرينە, ٶز تۆورچەستۆوسىن عاسىر قويناۋلارىندا جاتقان ٶز حالقىنىڭ رۋحاني مۇرالارىمەن, ەۆروپانىڭ ەڭ ٷزدiك تەكتi ٷلگiلەرiمەن قاتار بايىتقان اباي سالعان سول دەستٷر كٶپ ۇزاماي-اق جاراستى جالعاستىعىن تاۋىپ كەتكەنiن جاقسى بiلەمiز. ياعني اباي سالعان سول بiر التىن كٶپiر بارا-بارا ەلەمنiڭ تٷكپiر-تٷكپiرiنەن رۋحاني بايلىق ەكەلiپ, ەلەمنiڭ تٷكپiر-تٷكپiرiنە رۋحاني بايلىق اپارىپ جاتقان الىپ كٶپiرگە اينالدى.
قازاق پوەزيياسىنا ناقاق كٶزدiڭ جاسىن iزدەگەن نالا كٶڭiل سۇلتانماحمۇت, قۇلاگەر شابىستىى Iليياستار كەلدi. ولار دا اقىن-جىراۋلار مەن اباي دەستٷرلەرiن – ٶز زامانىنىڭ, ٶز ۋاقىتىنىڭ ٷنi بولا بiلۋدi, بەسەنەدەن بەلگiلi جولمەن جٷرمەي, ٶز جولىڭدى بەلگiلەپ الۋدى, ٶزiڭ ٶمiر سٷرiپ وتىرعان قوعام مەن ورتانىڭ ەلەۋميەتتiك مەنiن اشىپ كٶرسەتۋ سيياقتى قاداۋ-قاداۋ قاسيەتتi دەستٷرلەرiن ٶزدەرiنە ميراس ەتتi. ولاردىڭ ەرقايسىسى قازاق پوەزيياسىنىڭ توپىراعىنا جاڭا تاقىرىپتارمەن بiرگە جاڭا سٶز, جاڭا وبرازدى ورالىمدار ەكەلدi. ٶلەڭ مازمۇن جاعىنان دا, سونىڭ ەسەرiنەن دٷنيەگە كەلگەن ىرعاق, تٷر جاعىنان دا بايي تٷستi. Iليياستىڭ «بٷگiنگi دالا» ٶلەڭiن وقىپ كٶرەيiكشi:
ەرتەدە, ەرتە, ەرتە ەدi,
ەل شاپقاننىڭ ەركi ەدi.
حان قاھارلى ەدi,
قارا ماتاۋلى ەدi.
بي بەدەلدi ەدi,
بەيكٷنە نە كٶرمەدi?
باتىر بالپاڭ ەدi,
بايعۇس جالتاڭ ەدi.
تٶرە سۇلتان ەدi,
تٶلەنگiت ۇلتان ەدi.
باي مىعىم ەدi,
كەدەي شiلدiپiرiم ەدi.
كٷن كٷڭگiرت ەدi,
دالا جىم-جىرت ەدi.
ەندi وسى ٶلەڭنiڭ بويىندا عاسىرلار استارىندا جاتقان اقىن-جىراۋلار تولعاۋىنىڭ سازى مەن ماقامى, سولار قولدانعان تەسiل-قۇرالدار جوق دەپ كiم ايتا الار ەكەن? ەشكiم دە. سونىمەن بiرگە Iليياستىڭ سول بiر بەلگiلi ساز, بەلگiلi ماقامدى جاڭا تىنىس, جاڭا دەممەن, بۇرىن بولىپ كٶرمەگەن پوەتيكالىق بوياۋلارمەن بايىتقانىن دا ەشكiم جوققا شىعارا الماس ەدi. رۋحاني بايلىقتى يگەرۋ, ونى جەتiلدiرiپ, جاڭعىرتۋ وسىلاي بولسا كەرەك. ەندi وسى ٶلەڭنiڭ سوڭىنا زەر سالايىق:
قونىس قوينىن ەڭبەككە اشىپ,
جاڭا ەلiنە شاشۋ شاشىپ,
قىر كiلەمدi سiلكiپ سالدى.
كيمەشەكتەر كiتاپ وقىپ,
مالما تۇماق مىلتىق الدى.
جالبا شەكپەن جاۋعا اتتاندى,
جەر تٷرلەنiپ, ەل شاتتاندى.
بٷگiن, بٷگiن, بٷگiن دالا,
مۇنداي ما ەدi بۇرىن دالا?
قانداي قازاقى, قانداي تابيعي ٶلەڭ! سونىمەن بiرگە سول تۇستاعى ەۆروپا پوەزيياسىنىڭ ەڭ ٷزدiك ٷلگiلەرiمەن يىق تiرەستiرە الارلىق قانداي جاڭا! سٶز جوق, كيمەشەكتەردiڭ كتاپ وقۋى, مالما تۇماقتىڭ مىلتىق الۋى, جالبا شەكپەننiڭ جاۋعا اتتانۋى جاڭا زاماننىڭ پوەتيكالىق كارتينالارى عانا ەمەس, بۇرىن-سوڭدى قازاق پوەزيياسىنىڭ توپىراعىندا بولىپ كٶرمەگەن جاڭا وبرازدار جٷيەسi دە! سونداي-اق Iليياس بiر ٶلەڭنiڭ iشiندە ەكi زامان, ەكi كەزەڭ كەسكiنiن – ٶتكەن كٷن مەن جاڭا دەۋiردi – ەكi تٷرلi ەكپiنمەن, ەكi تٷرلi ناقىشپەن قاعازعا تٷسiرگەن. بiرiنشiسiندەگi «كٷن كٷڭگiرت ەدi, دالا جىم-جىرت ەدi» دەپ كٶكiرەگi قارس ايرىلىپ, كٷرسiنiپ ەستiلەتiن داۋىس, ەكiنشiسiندەگi «بٷگiن, بٷگiن, بٷگiن دالا, مۇنداي ما ەدi بۇرىن دالا» دەپ كٷمبiرلەپ قويا بەرەتiن ٷن, ەڭ الدىمەن, بەلگiلi دەۋiر مەن كەزەڭ ٷنi, بەلگiلi كەزەڭ مەن دەۋiر داۋسى. سونى اقىن قالاي دەل تاۋىپ, قالاي دەل كٶشiرگەن دەسەڭiزشi. وسى جەردە ەبiش كەكiلباەۆتىڭ Iليياس تۋرالى «سوتسياليستiك قازاقستان» گازەتiندە (3 ييۋن, 1987 ج.) ساليقالى ماقالاسىندا «Iرگەلi سۋرەتكەر ەۋەلi تاڭعالتادى, سوسىن تولعانتادى» دەگەن سٶزi ەرiكسiز ەسكە تٷسەدi.
مۇنداي ەۋەلi تاڭعالتىپ كەلiپ, سوسىن عۇمىر بويى تولعانتىپ ٶتەتiن تالانتتار, شٷكiر, بiزدiڭ پوەزييامىزدا بارشىلىق. داريعا جٷرەك قاسىم امانجولوۆتى, iشكi رۋحتى مونولوگتاردىڭ قۇدiرەتi ەبدiلدا تەجiباەۆتى, ميلليون تولقىندى تايىر جاروكوۆتى, پوەزيياداعى تٷركiسiبiمiز اسقار توقماعامبەتوۆتى, اقشا بۇلتتاي سۇلۋلىق ەكەلگەن ەبۋ سەرسەنباەۆتى, بۇرقانىپ تاسىپ تٶگiلiپ جاتقان حاميت ەرعاليەۆتi, ٶتكەن مەن بٷگiنگە قاتار قونىس تەپكەن قاليجان بەكحوجيندى, «مەن – قازاقپىن» دەپ قييانعا داۋسىن جەتكiزگەن جۇبان مولداعاليەۆتi, ادام سەزiمiنiڭ سىرشىل سىرنايى سىرباي مەۋلەنوۆتى, تۋعان جەرگە كiندiگiنەن بايلانىپ قالعان عافۋ قايىربەكوۆتى, ەر سٶزi شەگە بوپ قاعىلىپ جاتاتىن توقاش بەرديياروۆتى بٷگiندە بەرiمiز دە ماقتان تۇتا الامىز. ولاردىڭ قاي-قايسىسى دا ەدەبيەتكە ٶز ٷن, ٶز داۋسىمەن كەلگەن, دەستٷر جالعاستىرۋشى دەگەن قۇرمەتتi ۇعىمعا لايىق سۋتەركەرلەر
بۇل جەردە الپىسىنشى جىلدارى ەدەبيەتiمiزگە جاڭا گولففستريم اعىسىن الىپ كەلگەن بۋىندى اتاماي ٶتۋ كٷنە بولار ەدi. شىنىندا دا, بٷگiنگi بiزدiڭ پوەزييامىز مۇقاعاليدىڭ كەڭiستiگiنسiز, جۇمەكەننiڭ تەرەڭدiگiنسiز, تٶلەگەننiڭ ەركiندiگiنسiز, ساعيدىڭ iڭكەر قۇشتارلىعىنسىز, قادىردىڭ دەلدiگi مەن ويلىلىعىنسىز, تۇمانبايدىڭ سىرشىلدىعىنسىز, ٶتەجاننىڭ شىنشىلدىعىنسىز سونشالىقتى وپىرايىپ, سونشالىقتى جٷدەۋ كٶرiنەرi لەزiم. وسى بiر تٷيiلگەن جۇدىرىقتاي بولىپ كەلگەن تەگەۋرiندi جەتiلiكتiڭ سوڭىن الا ەرتٷرلi ەستەتيكالىق راديۋستەردە جۇمىس iستەپ جٷرگەن فاريزا, مۇحتار, دٷيسەنبەك, اياندار شىقتى. سونداي-اق بiزدiڭ تۇستارىمىز – كٷلەشتiڭ نەزiك سەزiمشiلدiگi, جاراسقاننىڭ پوەتيكالىق ناقتىلىعى, يرانبەكتiڭ يiرiمدi اعىسى, نۇرلاننىڭ درامالىق تەبiرەنiسi, جۇماتايدىڭ ۇلپا كەربەزدiگi, كەڭشiلiكتiڭ ەۋەزدi سازدىلىعى, يسرايلدىڭ سەزiم مٶلدiرلiگi, ۇلىقبەكتiڭ پسيحولوگييالىق پەيزاجدارى قانداي بiر مiنبەدەن بولسىن سٶز الۋعا لايىق.
بۇل اقىنداردىڭ بەرiن قۇر تiزبەلەپ, قۇر ماراپات ٷشiن ايتىپ وتىرعان جوقپىز. جۇرت مويىنداعان وسى اقىنداردىڭ, ٷلكەندi-كiشiلi وسى تالانتتاردىڭ تۆورچەستۆوسىن قاراپ وتىساڭىز, ولاردان سiز, سٶز جوق, سوناۋ اسانقايعى, شالكيiز, اقتامبەردi, بۇقار, شال, ماحامبەت, اباي دەستٷرلەرiنiڭ زاڭدى جالعاسىن, ەلەمدiك ەدەبيەتتiڭ ٷزدiك ٷلگiلەرiنiڭ ەلەمەنتتەرiن كەزدەستiرەسiز. بۇل سٶزiمiزدi دەلەلدەۋ ٷشiن ولاردىڭ ەرقايسىسىنا جەكە توقتالۋ كەرەك بولار ەدi دە, وندا ماقالا مونوگرافييالىق كٶلەمنەن دە اسىپ تٷسەر ەدi. ەرينە, ولاي ەتۋدiڭ ەشكiمگە دە قاجەتi جوق. ٶيتكەنi زەرەك وقىرمان بiزدiڭ ايتپاعىمىزدى ونسىز دا سەزiپ, ونسىز دا قاپىسىز تانىپ وتىر عوي دەپ بiلەمiز.
سونىمەن, بابا دەستٷردiڭ مۇراگەرi كمi? تاعى بiر قورىتىپ قايتالايىقشى. بابا دەستٷردiڭ مۇراگەرi – ٶز حالقىنىڭ رۋحاني بايلىعى مەن ەلەم ەدەبيەتiنiڭ ٷزدiك ٷلگiلەرiن بويىنا جيناقتاپ, ولاردى ٶزiنشە يگەرiپ, ٶزiنشە قورىتقان, ٶز ۋاقىتىنىڭ ٷنi بولا بiلگەن, ٶز زامانىنىڭ ەلەۋمەتتiك مەنiن اشىپ كٶرسەتە الارلىق قۋاتقا يە, نەمەرە جاڭالىق! تەك سول عانا مۇراگەر بولا الماق.
تەمٸرحان مەدەتبەك
