ايعانىم سارعالداققىزى جايلى سٶز قوزعاساق, بٸردەن عۇلاما عالىم شوقاننىڭ ەجەسٸ ەكەنٸ ەسكە ورالادى. ول ٶز كەزەڭٸندە قوعامدىق-ساياسي ٷدەرٸستەرگە بەلسەنە ارالاسقان, ەلگە سىيلى, ىقپالدى بولعان. بٸرنەشە شىعىس تٸلدەرٸن مەڭگەرگەن. سانكت-پەتەربۋرگتەگٸ سٸبٸر كوميتەتٸمەن, رەسەي سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ ازييا بٶلٸمشەسٸمەن حات جازىسىپ تۇرعان. مەدرەسە سالدىرتىپ, ٶنەر-بٸلٸمنٸڭ قادٸر-قاسيەتٸن تەرەڭ تٷسٸنگەن.
قازاقتىڭ داناگٶي اناسىنا قاتىستى جاڭا دەرەكتەر جۋىردا رەسەيدەن الىنىپ, جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىنىلدى. ٸ الەكساندر پاتشا ايعانىمنىڭ ٶتٸنٸشٸ بويىنشا سىرىمبەتتە قىستاۋ سالدىرتىپ بەرگەنٸ جايلى ايتىلعانىمەن, جازباشا حاتتالماعاندىقتان, يلاندىرا بەرمەيتٸن. اقيقاتتان گٶرٸ اڭىزعا كٶبٸرەك ۇقساپ كەتەتٸن. ەندٸ وسىنداي ولقىلىقتاردىڭ ورنى تولىقتىرىلدى دەسە دە بولادى.
– ەلٸمٸزدەگٸ مۇراعاتتاردا ايعانىم حانشا جايلى دەرەكتەر ٶتە سيرەك كەزدەسەدٸ, جوققا تەن. سانكت-پەتەربۋرگتەگٸ رەسەي مەملەكەتتٸك تاريحي مۇراجايىنان ەجەمٸزدٸڭ ٶمٸرٸنە, قوعامدىق-ساياسي قىزمەتٸنە تٸكەلەي قاتىستى الدىرتىلعان وننان استام قۇجاتتار تاريحي ماڭىزدىلىعىمەن نازار اۋدارتادى. كەي جەرلەردە «ايحانشا ابىلاەۆا» دەپ جازىلعانىمەن, ەر جەدٸگەر قۇندىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدٸ. مەسەلەن, بٸر ٸسقاعازدا ايعانىمنىڭ ورتا جٷزگە قىستاۋ, ٶزٸنە قونىس سالۋ كەرەكتٸگٸن سۇراپ, پەتروپاۆل كومەندانتىنا, رەسەي سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸنە 1823 جىلى حات جولداعانى كٶرسەتٸلگەن. الايدا, ەجەمٸز شٶبٸ شٷيگٸن, توپىراعى قۇنارلى ايۋتاس دەگەن جەردٸ قولايلى كٶرگەنٸمەن, «بۇل جەرگە رەسەيدەن قونىس اۋدارۋشىلار كٶشٸپ كەلەدٸ. باسقا جەر تاڭدالسىن» دەگەن جاۋاپ العان. سوسىن تاڭداۋ كٶكشەتاۋ ۋەزٸندەگٸ سىرىمبەتكە تٷسكەن. قىستاۋعا مەشٸت, مەدٸرەسە تۇرعىزىلعانى, وندا شوقاننىڭ وقىعانى مەلٸم, – دەيدٸ وبلىستىق مەملەكەتتٸك ارحيۆتٸڭ ديرەكتورى سەۋلە مەلٸكوۆا.
اراعا بٸرنەشە عاسىر سالىپ, كٶرشٸ ەلدەن الىنعان تاريحي قۇجاتتاردىڭ ەرقايسىسى جەتە زەردەلەپ, وي ەلەگٸنەن ٶتكٸزۋدٸ قاجەت ەتەرٸ سٶزسٸز.
ٶمٸر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
