30 جاستاعى مۇحاممەد حاسان – قازاقستان "تاليبان" بيلٸك ورناتقان اۋعانستاننان اتامەكەنگە ارنايى ۇشاقپەن جەتكٸزگەن ۇلتى قازاق 35 ازاماتتىڭ بٸرٸ. الماتى, 10 قىركٷيەك 2021 جىل.
قازاقستان "تاليبان" بيلٸك ورناتقان اۋعانستاننان ۇلتى قازاق 35 ازاماتتى ەلگە ارنايى ۇشاقپەن جەتكٸزدٸ. ٷكٸمەت "قانداستار ۋاقىتشا وقشاۋ جەردە بولادى" دەگەنٸمەن, ولاردى قايدا ورنالاستىرعانىن جارييالامادى. ازاتتىق تٸلشٸسٸ اۋعان قازاقتارى تٷسكەن قوناق ٷيدٸ تاۋىپ, ولاردىڭ بٸرٸ مۇحاممەد حاسانمەن سۇحباتتاستى.
"تاليبان" راديكال قوزعالىسى بۇۇ زاڭدى دەپ تانىعان ٶكٸمەتتٸ ورنىنان تايدىرىپ, اۋعانستانعا بيلٸگٸن ورناتقاننان كەيٸن, قازاقستان ٶزدەرٸنٸڭ قازاق ەكەنٸن ايتىپ, اتامەكەنگە جەتكٸزۋدٸ ٶتٸنگەن 35 ادامدى 9 قىركٷيەكتە كەشكە قورعانىس مينيسترلٸگٸنٸڭ ارنايى ۇشاعىمەن الماتىعا جەتكٸزدٸ. ولاردان بٶلەك وسى ۇشاقپەن 4 قازاقستاندىق, قىرعىزستاننىڭ 1 ازاماتى جەنە قازاقستاندا تۇراقتى تۇراتىن 1 اۋعان دا كەلگەن.
اۋعانستاننان ەۆاكۋاتسييالانعان ازاماتتاردى الماتىنىڭ تٶمەنگٸ بٶلٸگٸندەگٸ قوناق ٷيگە ورنالاستىرعان. بۇل اقپارات رەسمي حابارلانبادى. قانداستار ورنالاسقان مەكەنجايدى بەيرەسمي دەرەككٶزدەر ارقىلى انىقتادىق.
جۇما كٷنٸ تەمٸر جول ۆوكزالىنا جاقىن قوناق ٷيدٸڭ ماڭايىندا ارنايى كٷزەت نەمەسە پوليتسييا بايقالمادى. قوناق ٷيدىڭ استىڭعى قاباتىندا تەلەفون شۇقىلاپ وتىرعان, سىرت كەلبەتٸ اۋعان قازاعىنا ۇقسايتىن ازاماتتان "اۋعانستاننان كەلدٸڭٸز بە?" دەپ سۇرادىم. باسىن يزەدٸ. ٶزٸمدٸ تانىستىرعان سوڭ ول دا اتى-جٶنٸن ايتتى. 30 جاستاعى مۇحاممەد حاسان اۋعانستاننىڭ باعلان قالاسىنىڭ تۋماسى ەكەن.
– ەلگە كەلۋٸڭٸزبەن! قالاي جەتتٸڭٸزدەر?
– كەشە جەتتٸك. اۋعانستاندا جاعداي قيىنداپ كەتتٸ. ٶمٸر سٷرۋ قيىندادى. سول ٷشٸن قازاقستاننىڭ كابۋلداعى ەلشٸلٸگٸنە باردىق. ارنايى كوميسسيياعا كٸردٸك. "قازاق ەكەنٸڭدٸ دەلەلدە" دەدٸ.
– قالاي دەلەلدەدٸڭٸز?
– قوجامىن, وسى قازاقستاندا تۋىسقاندار بار. سولارمەن بايلانىستامىن. مەنٸڭ اتام 95-100 جىل بۇرىن قازاقستاننان كٶشٸپ, اۋعانستان اسىپ كەتكەن. سول جاعى تەكسەرٸلدٸ.
حاسان قازاقستاننىڭ كابۋلداعى ەلشٸلٸگٸ جانىنداعى كوميسسييا "رۋىمىزدى سۇرادى, جەتٸ اتامىزدى ايتتىق" دەيدٸ. ول ەلشٸلٸكپەن بۇرىننان بايلانىستى بولعانىن, جيٸ حابارلاسىپ, قازاقستاننىڭ اۋعانستانداعى قازاقتاردى قايتاراتىن باعدارلاماسى بار-جوعىن سۇراستىرىپ جٷرگەنٸن ايتادى.
"جاعداي كٷردەلەنگەن سوڭ تاريحي وتانىمىزعا قايتقىمىز كەلدٸ" دەيدٸ مۇحاممەد حاسان.
– پرەزيدەنتٸمٸز, قازاقستان ٷكٸمەتٸ, كابۋلداعى ەلشٸمٸز, كونسۋلدىعىمىز كٶمەكتەسٸپ, ەشقانداي اقشا الماي الىپ كەلدٸ. بٸر دوللار دا تٶلمەدٸك. وسى قوناق ٷيدٸڭ شىعىنىن دا ٷكٸمەت تٶلەپ جاتىر. امان بولسىن بەرٸ.
حاسان ەر سۇراققا جاۋاپ بەرگەندە ەلگە كەلۋگە كٶمەكتەسكەن ازاماتتارعا ريزاشىلىعىن بٸلدٸرٸپ, قايتا-قايتا راقمەتٸن ايتۋمەن بولدى. ونىڭ سٶزٸنەن ساپارعا شىقپاس بۇرىن قاتتى الاڭداعانىن ۇقتىق.
– رەيستەن بٸر كٷن بۇرىن ەلشٸلٸك حابارلاسىپ, جولعا شىعاتىمىزدى ەسكەرتتٸ. وعان دەيٸن قازاقستاندا كەتەتٸن ۆيزا دايىندالعان ەدٸ, – دەيدٸ ول.
مۇحاممەد حاسان اۋعانستاندا بيلٸككە تەلٸپتەرگە كەلگەنگە دەيٸن تەجٸكستانمەن شەكاراعا جاقىن ماڭداعى تاھار ۋەلاياتىندا تۇرىپتى. ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردىڭ بٸرٸندە جۇمىس ٸستەگەن. "قۇجاتتارىمدى تەزٸرەك جيناپ, تٸزٸمگە ٸلٸگۋٸمە وقىعانىمنىڭ پايداسى تيدٸ" دەيدٸ ول.
– وقىماعان ادامعا قيىن. اۋعانستانداعى قازاقتاردىڭ كٶبٸ وقىماعان, جۇمىس ٸستەپ جٷرگەندەر. سول ٷشٸن ولارعا كٶبٸرەك كٶمەكتەسۋ كەرەك.
– ەگەر وقىماعان بولسا, ولار نەگٸزٸنەن قانداي جۇمىس ٸستەيدٸ?
– كٶبٸ ديقان, ەگٸنشٸلٸكپەن شۇعىلدانادى.
– ودان باسقا نەمەن اينالىسادى?
– ساۋدا جاسايدى.
مۇحاممەد حاساننىڭ ايتۋىنشا, اۋعانستاندا قازٸر "قازاقپىن" دەگەن ادام كٶبەيگەن. بۇعان ەلدەگٸ دٷربەلەڭنٸڭ ەسەرٸ بار دەيدٸ ول. ەركٸم تۇراقسىزدىق جايلاعان ەلدەن كەتكٸسٸ كەلەدٸ. سوندىقتان "تاريحتى بٸلەتٸن ادامدار كوميسسسييادا وتىرىپ, سۇراق قويىپ, قازاقپىن دەگەندەردٸ تەكسەرگەنٸ جٶن" دەيدٸ حاسان. ول اۋعانستاندا قالعان ٶزگە دە قازاقتاردىڭ تاريحي وتانىنا ورالعانىن قالايدى.
– كابۋلدا قازاقستان ەلشٸلٸگٸ ماڭىندا جٷرمٸز, قابىلداۋعا كٸرە الماي تۇرمىز دەگەن ازاماتتار ازاتتىققا جيٸ حابارلاسادى. ونداي ادام كٶپ پە?
– كٶپ. ەگەر تەكسەرٸلٸپ, قازاق ەكەنٸ انىقتالسا, ەلشٸلٸك كٶمەكتەسەمٸز دەپ تۇر.
– تاھاردا, كابۋلداعى جاعداي قالاي?
– تاھاردا, جالپى اۋعانستاندا جاعداي قيىن بوپ تۇر. جۇمىس جوق, اقشا جوق. بەرٸ ۋايىمداپ جاتىر. بٸراز ادام مەملەكەتتەن كەتتٸ.
– سٸز وتباسىڭىزبەن كەلدٸڭٸز بە?
– يە. انام, باۋىرلارىم كەلدٸ. بٸراق ەيەلٸم مەن بٸر قارىنداسىم اۋعانستاندا قالدى. پاسپورتتارى جوق ەدٸ, ۆيزا الا المادى...
ايتۋىنشا, ەلشٸلٸك ولارعا پاسپورت السا, ۆيزا اشىپ بەرەمٸز دەگەن. بٸراق بيلٸك اۋىسقان ەلدە قۇجات الۋ ٸسٸ ەزٸرگە توقتاپ تۇر.
حاساننان اۋعانستاندا ۇلتى قازاق ازاماتتارعا تەلٸپتەر قالاي قارايدى دەپ سۇرادىم. وسى كەزدە ەكەۋارا ەڭگٸمەنٸ پوليتسييانىڭ "بۇل كٸسٸگە دالاعا شىعۋعا بولمايدى" دەگەن سٶزٸ بٶلٸپ جٸبەردٸ.
– بۇل كٸسٸلەر كەشە تەست تاپسىرعان. پتر قورىتىندىسى ەلٸ دايىن ەمەس. پتسر تەست دايىن بولسىن, سودان كەيٸن كەلە الاسىزدار, – دەدٸ پوليتسييا كاپيتانى جاسۇلان نوقتىربەك.
مۇحاممەد حاسان قوناق ٷيدٸڭ بٸرٸنشٸ قاباتىنا Wi-Fi قالاي قوساتىنىن سۇراپ الۋعا تٷسكەنٸن ايتىپ, كەشٸرٸم سۇرادى. مەنٸمەن "كارانتيننەن شىققان سوڭ سۇحباتتاسايىق" دەپ قوشتاسىپ, ليفتٸمەن جوعارىعا كٶتەرٸلدٸ.
ماناس قايىرتايۇلى
