30 jastaǵy Muhammed Hasan – Qazaqstan "Taliban" bilik ornatqan Aýǵanstannan atamekenge arnaiy ushaqpen jetkizgen ulty qazaq 35 azamattyń biri. Almaty, 10 qyrkúiek 2021 jyl.
Qazaqstan "Taliban" bilik ornatqan Aýǵanstannan ulty qazaq 35 azamatty elge arnaiy ushaqpen jetkizdi. Úkimet "qandastar ýaqytsha oqshaý jerde bolady" degenimen, olardy qaida ornalastyrǵanyn jariialamady. Azattyq tilshisi aýǵan qazaqtary túsken qonaq úidi taýyp, olardyń biri Muhammed Hasanmen suhbattasty.
"Taliban" radikal qozǵalysy BUU zańdy dep tanyǵan ókimetti ornynan taidyryp, Aýǵanstanǵa biligin ornatqannan keiin, Qazaqstan ózderiniń qazaq ekenin aityp, atamekenge jetkizýdi ótingen 35 adamdy 9 qyrkúiekte keshke qorǵanys ministrliginiń arnaiy ushaǵymen Almatyǵa jetkizdi. Olardan bólek osy ushaqpen 4 qazaqstandyq, Qyrǵyzstannyń 1 azamaty jáne Qazaqstanda turaqty turatyn 1 aýǵan da kelgen.
Aýǵanstannan evakýatsiialanǵan azamattardy Almatynyń tómengi bóligindegi qonaq úige ornalastyrǵan. Bul aqparat resmi habarlanbady. Qandastar ornalasqan mekenjaidy beiresmi derekkózder arqyly anyqtadyq.
Juma kúni temir jol vokzalyna jaqyn qonaq úidiń mańaiynda arnaiy kúzet nemese politsiia baiqalmady. Qonaq úidyń astyńǵy qabatynda telefon shuqylap otyrǵan, syrt kelbeti aýǵan qazaǵyna uqsaityn azamattan "Aýǵanstannan keldińiz be?" dep suradym. Basyn izedi. Ózimdi tanystyrǵan soń ol da aty-jónin aitty. 30 jastaǵy Muhammed Hasan Aýǵanstannyń Baǵlan qalasynyń týmasy eken.
– Elge kelýińizben! Qalai jettińizder?
– Keshe jettik. Aýǵanstanda jaǵdai qiyndap ketti. Ómir súrý qiyndady. Sol úshin Qazaqstannyń Kabýldaǵy elshiligine bardyq. Arnaiy komissiiaǵa kirdik. "Qazaq ekenińdi dálelde" dedi.
– Qalai dáleldedińiz?
– Qojamyn, osy Qazaqstanda týysqandar bar. Solarmen bailanystamyn. Meniń atam 95-100 jyl buryn Qazaqstannan kóship, Aýǵanstan asyp ketken. Sol jaǵy tekserildi.
Hasan Qazaqstannyń Kabýldaǵy elshiligi janyndaǵy komissiia "rýymyzdy surady, jeti atamyzdy aittyq" deidi. Ol elshilikpen burynnan bailanysty bolǵanyn, jii habarlasyp, Qazaqstannyń Aýǵanstandaǵy qazaqtardy qaitaratyn baǵdarlamasy bar-joǵyn surastyryp júrgenin aitady.
"Jaǵdai kúrdelengen soń tarihi otanymyzǵa qaitqymyz keldi" deidi Muhammed Hasan.
– Prezidentimiz, Qazaqstan úkimeti, Kabýldaǵy elshimiz, konsýldyǵymyz kómektesip, eshqandai aqsha almai alyp keldi. Bir dollar da tólmedik. Osy qonaq úidiń shyǵynyn da úkimet tólep jatyr. Aman bolsyn bári.
Hasan ár suraqqa jaýap bergende elge kelýge kómektesken azamattarǵa rizashylyǵyn bildirip, qaita-qaita raqmetin aitýmen boldy. Onyń sózinen saparǵa shyqpas buryn qatty alańdaǵanyn uqtyq.
– Reisten bir kún buryn elshilik habarlasyp, jolǵa shyǵatymyzdy eskertti. Oǵan deiin Qazaqstanda ketetin viza daiyndalǵan edi, – deidi ol.
Muhammed Hasan Aýǵanstanda bilikke tálipterge kelgenge deiin Tájikstanmen shekaraǵa jaqyn mańdaǵy Tahar ýálaiatynda turypty. Úkimettik emes uiymdardyń birinde jumys istegen. "Qujattarymdy tezirek jinap, tizimge iligýime oqyǵanymnyń paidasy tidi" deidi ol.
– Oqymaǵan adamǵa qiyn. Aýǵanstandaǵy qazaqtardyń kóbi oqymaǵan, jumys istep júrgender. Sol úshin olarǵa kóbirek kómektesý kerek.
– Eger oqymaǵan bolsa, olar negizinen qandai jumys isteidi?
– Kóbi diqan, eginshilikpen shuǵyldanady.
– Odan basqa nemen ainalysady?
– Saýda jasaidy.
Muhammed Hasannyń aitýynsha, Aýǵanstanda qazir "qazaqpyn" degen adam kóbeigen. Buǵan eldegi dúrbeleńniń áseri bar deidi ol. Árkim turaqsyzdyq jailaǵan elden ketkisi keledi. Sondyqtan "tarihty biletin adamdar komisssiiada otyryp, suraq qoiyp, qazaqpyn degenderdi teksergeni jón" deidi Hasan. Ol Aýǵanstanda qalǵan ózge de qazaqtardyń tarihi otanyna oralǵanyn qalaidy.
– Kabýlda Qazaqstan elshiligi mańynda júrmiz, qabyldaýǵa kire almai turmyz degen azamattar Azattyqqa jii habarlasady. Ondai adam kóp pe?
– Kóp. Eger tekserilip, qazaq ekeni anyqtalsa, elshilik kómektesemiz dep tur.
– Taharda, Kabýldaǵy jaǵdai qalai?
– Taharda, jalpy Aýǵanstanda jaǵdai qiyn bop tur. Jumys joq, aqsha joq. Bári ýaiymdap jatyr. Biraz adam memleketten ketti.
– Siz otbasyńyzben keldińiz be?
– Iá. Anam, baýyrlarym keldi. Biraq áielim men bir qaryndasym Aýǵanstanda qaldy. Pasporttary joq edi, viza ala almady...
Aitýynsha, elshilik olarǵa pasport alsa, viza ashyp beremiz degen. Biraq bilik aýysqan elde qujat alý isi ázirge toqtap tur.
Hasannan Aýǵanstanda ulty qazaq azamattarǵa tálipter qalai qaraidy dep suradym. Osy kezde ekeýara áńgimeni politsiianyń "Bul kisige dalaǵa shyǵýǵa bolmaidy" degen sózi bólip jiberdi.
– Bul kisiler keshe test tapsyrǵan. PTR qorytyndysy áli daiyn emes. PTsR test daiyn bolsyn, sodan keiin kele alasyzdar, – dedi politsiia kapitany Jasulan Noqtyrbek.
Muhammed Hasan qonaq úidiń birinshi qabatyna Wi-Fi qalai qosatynyn surap alýǵa túskenin aityp, keshirim surady. Menimen "karantinnen shyqqan soń suhbattasaiyq" dep qoshtasyp, liftimen joǵaryǵa kóterildi.
Manas Qaiyrtaiuly
