«قولداۋ-قازاقستان» كوممەرتسييالىق ەمەس كٶپسالالى حولدينگٸ جانىنداعى «قولداۋ-ەكولوگييا» مامانداندىرىلعان ورتالىعى, تۇتىنۋشىلاردى ەۋە شارلارىن ساتىپ الۋدان باس تارتۋعا شاقىرادى. ەكولوگتاردىڭ ايتۋىنشا, ولاردىڭ ٶندٸرٸسٸ مەن ساتىلىمعا شىعارىلۋىن توقتاتۋ قاجەت, سەبەبٸ ەۋە شارلارى قۇرلىق جەنە تەڭٸز جانۋارلارىنىڭ ٶلٸمٸنە ەكەپ سوعۋدا.
«قولداۋ-ەكولوگييا» مامانداندىرىلعان ورتالىعىنىڭ جەتەكشٸسٸ ەدٸلبەك قوزىباقوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەۋە شارلارى قورشاعان ورتاعا, ەسٸرەسە كاسپيي تەڭٸزٸنە ايتارلىقتاي كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزٸپ وتىر. بۇل شارلاردى ۇشىرۋ تابيعاتقا قوقىستى قاساقانا تاستاعانمەن تەڭ. ەكولوگييالىق تۇرعىدان تازا دەپ ساتىلىمعا شىعارىلعان شارلاردان تٶنەتٸن قاۋٸپ جوق ەمەس.
«بٷگٸندە كاسپييدە تەڭٸز جانۋارلارىنىڭ ناقتى نەدەن قىرىلىپ جاتقانىن دٶپ باسىپ ايتۋ قيىن. ماماندار ەر تٷرلٸ بولجام جاسايدى. مەنٸڭشە بالىقتىڭ, يتبالىقتىڭ جەنە تاعى باسقا تەڭٸز جانۋارلارىنىڭ قىرىلۋىنا بٸردەن-بەر سەبەپ وسى ەۋە شارلارى بولۋى ىقتيمال. كٶپ جاعدايدا شارلار ەۋەگە ۇشىرىلادى, جارىلعان شارلار بٶلشەكتەنٸپ تەڭٸزگە تٷسەدٸ. جالپى شاردىڭ جىرتىلعان تٸلٸمدەرٸ مەدۋزالار مەن باسقا دا تەڭٸز جانۋارلارى قورەكتەنەتٸن سۋ جەندٸكتەرٸنە قاتتى ۇقساس بولىپ كەلەدٸ. تەڭٸز جانۋارلارى بولسا ابايسىزدا شارلارمەن قورەكتەنۋٸ عاجاپ ەمەس, نەتيجەسٸندە بۇل ولاردىڭ قىرىۋىنا ەكەپ سوعادى», - دەيدٸ تەۋەلسٸز ەكولوگ.
ونىڭ ايتۋىنشا, تەڭٸز جانۋارلارىن ايتپاعاندا, ەۋە شارلارى جەرگە, تەرەكتەرگە جەنە كٶشەتتەرگە دە قۇلاسا زييانى باسىم. قۇستار تەرەكتەردە نەمەسە ەلەكتر جەلٸسٸندە سالبىراپ تۇرعان باۋعا شىرماتىلۋى عاجاپ ەمەس. سونداي-اق, قۇستاردىڭ شارمەن ابايسىزدا قورەكتەنۋ كەزٸندە ۋلانۋى بەك مٷمكٸن.
بٷگٸندە ەلەمنٸڭ كٶپتەگەن دامىعان ەلدەرٸندە ەۋە شارلارىنىڭ تابيعاتقا تيگٸزەر كەرٸ ەسەرٸ ەسكەرٸلٸپ, ولاردىڭ ەركٸن ساتىلۋىنا جول بەرمەۋ ماقساتىندا ناقتى شارالار قولعا الىنعان. مەسەلەن, امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ بالىق رەسۋرستارى جەنە جانۋالاردى قورعاۋ قىزمەتٸ, ەۋە شارلارىن ۇشىرۋعا تىيىم سالۋدى مىقتاپ قولعا العان. سونداي-اق, اقش-تىڭ كەيبٸر شتاتتارى مەن قالالارى شارلاردان تٶنەتٸن قاۋٸپكە كٶز جەتكٸزگەن سوڭ, شار ۇشىرۋعا تىيىم سالىناتىن ارنايى زاڭنىڭ قابىلدانۋىنا قول جەتكٸزٸپتٸ.
بٷگٸندە, قورشاعان ورتاعا ەۋە شارلارىنان تٶنەتٸن قاۋٸپتٸڭ بار ەكەندٸگٸن تولىق سەنٸممەن ايتۋعا بولادى. ەسٸرەسە ٷيدە كٸشكەنتاي بالالاردىڭ شاردى ٷرەمٸن دەپ, تۇنشىعىپ قالۋىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى نەمەسە ٷي جانۋارلارىنىڭ ابايسىزدا جارىلعان شاردى جۇتىپ قويۋدى دا ىقتيمال.
مامانداردىڭ پايىمداۋىنشا, بۇل شارلاردان اۋا-رايى دا لاستانۋدا. جاسىراتىنى جوق, ەۋە شارلاردى تۇرعىندار كٶبٸنە مەرەكەلٸك شاراعا قاجەت دەپ ساتىپ الادى. كٶبٸنە شارلاردى اسپانعا ۇشىرۋ دەستٷرٸ تٷرلٸ سپورتتىق جارىستاردا, جاپپاي جٷگٸرۋ بارىسىندا, ٷيلەنۋ تويى كەزٸندە پايدالاناتىندار بار. بٸراق مۇنداي ەرەكەتتٸڭ سوڭى تٷپتەپ كەلگەندە جانۋارلار ەلەمٸنە زييانىن تيگٸزۋدە.
سول سەبەپتٸ كٶپتەگەن مەملەكەتتەر ەۋە شارلارىنان باس تارتىپ وتىر. ولاردىڭ قاتارىنا سولتٷستٸك كورەيا ەلٸ بار. 2011 جىلى ەۋرووداق ەۋە شارلارىنىڭ ۇشىرىلۋىنا قارسىلىق بٸلدٸرٸپ, ارنايى زاڭ قابىلدادى. ەۋروپادا شارلار بالالار قاۋٸپسٸزدٸگٸ نورماتيۆٸنە سەيكەس ەمەس دەگەن تۇجىرىمعا كەلگەن. شارلار بىلاي تۇرسىن, ٷرٸلەتٸن ويىنشىقتاردىڭ باسقا تٷرلەرٸنە دە تىيىم سالۋ تۋرالى زاڭ بريۋسسەلدە قابىلداندى.
بۇدان بىلاي 8 جاسقا تولماعان بالالارعا ەرەسەكتەردٸڭ باقىلاۋىنسىز شار ٷرۋگە تىيىم سالىنعان. سونداي-اق, 14 جاسقا تولماعان بالالارعا دا باقىلاۋ كٷشەيتٸلگەن, سەبەبٸ شاردى ٷرۋ كەزٸندە بالانىڭ تاماعىندا تۇرىپ قالىپ, نەتيجەسٸندە تۇنشىعىپ قالۋ قاۋٸپٸ بار. ونىڭ ٷستٸنە, شارلاردى جاساۋ كەزٸندە قۇرامىندا حيمييالىق زاتتاردىڭ دا بار ەكەندٸگٸ دەلەلدەنگەن.
ەۋە شارلارىن ساتۋ مەن پايدالانۋعا كٶرشٸلەس ٶزبەكستان ەلٸندە دە 2013 جىلدان جول بەرٸلمەيدٸ ەكەن. ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸ قوعامدىق ورىنداردا شارلاردى پايدالانۋعا رۇقسات ەتپەيدٸ جەنە تەرتٸپكە باعىنباعاندار جاۋاپقا تارتىلادى. ٶرت قاۋٸپسٸزدٸ ەرەجەسٸنە ٶزگەرتۋلەر ەنگٸزٸلٸپ, حالىق كٶپ جينالاتىن ورىندىرعا شارلاردى ۇشىرۋعا مٷلدەم تىيىم سالىنعان.
«بۇل ەۋە شارلارىن پايدالانعان ادامدار ينفەكتسييالىق اۋرۋلاردى دا جۇقتىرۋى مٷمكٸن. سوندىقتان دا, شارلارعا تىيىم سالىناتىن زاڭ بٸزدٸڭ ەلگە دە اۋاداي قاجەت. ال مۇنداي زيياندى شارلار كٶبٸنە قىتايدان حالىق رەسپۋبليكاسىنان جەتكٸزٸلٸپ وتىر», - دەپ قورىتىندىلادى ٶز سٶزٸن, تەۋەلسٸز ەكولوگ ەدٸلبەك قوزىباقوۆ.
دايىنداعان كەمشات ٸزباساروۆا,
قر جۋرناليستەر وداعىنىڭ مٷشەسٸ,
«قازاقستان-اقتاۋ» تەلەارناسىنىڭ رەداكتورى
اقتاۋ قالاسى
ۇلت پورتالى
