ات بەيگەسٸ - اتام قازاقتىڭ ەجەلدەن ەنشٸسٸ بٶلٸنبەگەن ورتاق دەستٷرٸ. قۇلاق ەستٸپ, كٶز كٶرمەگەن جەردە بەيگە بولسا وعان كەز كەلگەن قازاقتىڭ ات قوسۋعا قاقىسى بار. ٸرٸلٸ-ۋاقتى ات بەيگەسٸنٸڭ سوڭعى سەنٸ الامان بەيگەمەن اياقتالعان. دٷلدٷل اقنىمىز ٸليياس جانسٷگٸروۆ: «اسىن جەپ, اتىن شاۋىپ تارقاعالى»- دەپ سوندىقتان جىرلاعان بولار. اسقا, تويعا ات قوسۋعا ەشكٸم شەكتەۋ قويا الماعان.
ۇلتتىق دەستٷرٸمٸزگە بالتا شاپتى دەگەن كەشەگٸ كەڭەس ٶكٸمەتٸنٸڭ كەزٸندە دە ات بەيگەسٸ قاعاجاۋ كٶرگەن جوق. تاعى دا ٸليياستىڭ عاجايىپ «قۇلاگەر» پوەماسىنداعى مىنا بٸر جولدارعا نازار اۋدارايىق:
بٷگٸندە اۆتوم دا بار, اتىم دا بار,
بەيگە الۋ سامولەتپەن سالتىمدا بار.
بٸزدە جوق ساعىنايدىڭ ساسىق اسى,
تويىندا وكتيابردٸڭ اتىم شابار.
يە, كەڭەستٸك كەزەڭدە وكتيابر مەيرامى, ۇلى جەڭٸس كٷنٸ بٸر دە بٸر رەت ات شابىسسىز ٶتپەگەنٸ تاريحي شىندىق. كەيٸن تٶل تويى مەرەكەسٸندە دە ات شاباتىن بولدى. اقسۋات ٶڭٸرٸندەگٸ اڭىزعا اينالعان سوڭعى جٷيرٸك – ەركەجيرەننٸڭ باعىن اشقان تٶل تويى ەدٸ.
ەگەمەندٸك الدىق دەپ بٶركٸمٸزدٸ اسپانعا اتىپ جٷرگەن بٷگٸنگٸ زاماندا كٷننٸڭ اشىق, ايدىڭ امانىندا قازاقتىڭ نٶمٸرٸ بٸرٸنشٸ سپورتى – ات بەيگەسٸ ەلدەكٸمدەردٸڭ ساۋداسىنا تٷسە باستادى. «بايدىڭ اسىن بايعۇس قىزعانادى» دەگەندەي, بٸرەۋ جاساپ جاتقان تويدا بەيگەگە ات قوسۋ ٷشٸن «كٸرۋ جارناسى» دەگەن بەلەنٸ تٶلەۋٸڭ كەرەك. اقشاڭ جوق بولسا اتىڭ بەيگە جولىنا شىقپايدى. بۇرىن «اۋىل يتٸنٸڭ قۇيرىعى قايقى» دەگەن سٶزدٸ جيٸ ەستۋشٸ ەدٸك, ەندٸ بۇعان قوسىمشا «اۋىل اتىنىڭ جولى اشىق» دەگەندٸ ەستيتٸن شىعارمىز. قازٸر بٸر اۋىلدا بەيگە بولا قالسا, كٶرشٸلەس اۋىلدىڭ جٷيرٸگٸن قوستىرمايتىن جامان ەدەت شىقتى. بيىلعى ناۋرىز مەرەكەسٸندە كٶكجىرا اۋىلى كٶرشٸلەس ەكپٸن اۋىلىنىڭ اتىن بەيگەگە قوستىرماي «كەپٸرلٸك» تانىتتى.
اتام قازاقتىڭ «قىمىزى كٶل, ەتٸ تاۋ» بولعان نەبٸر ۇلى استارىندا «كٸرۋ جارناسى» دەگەن مٷلدە بولماعان. مەسەلەن, اتاقتى ساعىنايدىڭ اسىندا 1300 ات شاپتى دەگەن اڭىز بار. سوندا ەكەسٸنە اس بەرٸپ وتىرعان كەرەي رۋىنىڭ اتاقتى پاڭ نۇرماعامبەتٸ كٸرۋ جارناسىنا قازٸرگٸلەرشە بٸر جىلقىدان كٸرۋ جارناسىن الار بولسا, 1300 جىلقى جيناپ العان بولار ەدٸ-اۋ. بٸراق بابامىز قازاق مۇنداي تەكسٸزدٸككە ەشقاشان بارماعان, وعان جول دا بەرمەگەن. اس-توي بولماعان جاعدايدا اتقۇمارلار بٸرٸگٸپ, ٶز قالتالارىنان شاما-شارقىنا بايلانىستى اقشا شىعارىپ, ات جارىستىراتىن بولعان. ەرينە, مۇنداي جاعدايدا اقشا قوسپاعانداردى بەيگەگە قاتىستىرمايدى. وعان ٶكپە دە جٷرمەيدٸ.
قازٸرگٸ ات بەيگەسٸنٸڭ باس جٷلدەسٸنە ماشينا قويعان اتقۇمارلار دا كٶپ. كٸرۋ جارناسىن شاعارىپ جٷرگنەدەر دە سولار. ولار ات قوسۋشىلاردىڭ ەسەبٸنەن بەيگەگە بەرگەن سول ماشيناسىنىڭ قۇنىن شىعارىپ تا الادى. ات سپورتىن ساۋداعا سالعان مۇنداي جالعان اتاققۇمارلىقتىڭ پايداسىنان زييانى باسىم. اتامىز قازاقتىڭ ەڭ قاسيەتتٸ ٶنەرٸ - ات سپورتىن ساۋداعا سالماي-اق قويعانىمىز ابزال. ۇلتتىق دەستٷردٸ كٶزدٸڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋ – بٷگٸنگٸ ۇرپاقتىڭ ۇلى بورىشى بولۋعا تيٸس.
مەيرام ورالوۆ,
جۋرناليست.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
تارباعاتاي اۋدانى,
اقسۋات اۋىلى.
