بايقاساڭىز, “امانات” سٶزٸ باسقا تٸلگە اۋدارىلمايدى. اۋدارىلمايتىنى, قازاققا عانا تەن قاسيەتتٸ ۇعىم. ەيەل ەرگە, جەر ەلگە, ٶتكەن مەن بولاشاق بٷگٸنگە, حالىق باسشىعا امانات. كەشەگٸ ارقىراپ ٶتكەن ابىلايلار قازاق دەگەن حالىقتىڭ تۇتاسۋ, بٸرٸگۋ جولىنداعى سان عاسىرلىق اماناتىن ارقالادى. كٷركٸرەپ ٶتكەن كەنەسارىلار ابىلايدىڭ اماناتىنا ادال بولدى. كٷڭٸرەنٸپ ٶتكەن حالەلدەر كەنەسارىنىڭ, بەكماحانوۆتار دوسمۇحامەدوۆتەردٸڭ اماناتىن ارقالادى. جەنە ونىڭ بەرٸ — بٸر امانات. ونىڭ بەرٸ — الاشتىڭ ازاتتىعى ٷشٸن, رۋحى بوستان, باسى كٶتەرٸڭكٸ, كەۋدەسٸ بيٸك, ەشكٸمدٸ باسىندىرمايتىن, ەشكٸمگە كٸرٸپتار ەمەس, اۋقاتتى دا باراقاتتى ۇلت بولۋ جولىنداعى كٷرەس ەدٸ. ساعىمعا سٸڭگەن قاسقىر زامان بولسىن, كەڭەستٸك تٷلكٸ بۇلاڭ, بٷگٸنگٸ بۇلىڭعىر دەۋٸر بولسىن, بۇل كٷرەس توقتاعان ەمەس. توقتامايدى دا. ال بٸز — مەن, سٸز — سول اماناتقا ادالمىز با? ساتىبالدى نارىمبەتوۆتٸڭ “امانات” فيلمٸ ەستٸلەردٸ دٷر-دٷر سٸلكٸندٸرەتٸن, ساناسىزداردىڭ ساڭىلاۋىنا تام-تۇمداپ رۋح پەن نامىس سەۋلەسٸن قۇياتىن قۇنارلى دٷنيە بولىپ شىعىپتى.
العاشقى كادرلاردان-اق كينوتۋىندىنىڭ ٷلكەن دايىندىقپەن, سٷيٸسپەنشٸلٸكپەن, تاقىرىپ پەن كەيٸپكەرلەرگە دەگەن ىقىلاسپەن تٷسٸرٸلگەنٸ سەزٸلەدٸ. كٸتاپحانادا ٸزدەنٸپ جٷرگەن ەرمۇحان بەكماحانوۆتى كٶرەسٸز (ب.ايتجانوۆ). ول ەلدەنە وقىپ وتىرىپ ۇيىقتاپ كەتكەندە قاھارىنا مٸنٸپ, قول جيىپ جاتقان كەنەسارى (س.مەديەۆ) زامانىنا سٷڭگٸپ كەتەسٸز. كەلەسٸ بٸر كٶرٸنٸستە جاس جۋرناليست (ا.نۇرتاەۆ) ەرمۇحان بەكماحانوۆ تۋرالى وچەرك جازىپ جٷرەدٸ. ال تاعى بٸر كٶرٸنٸستە حاليما بەكماحانوۆانىڭ (ق.مۇحامەدجانوۆا) ەستەلٸگٸمەن 40-جىلدارعا تٷسەسٸز. دەمەك, نەگٸزگٸ لينييالار – 19-عاسىرداعى كەنەسارى قوزعالىسى, 50-جىلدارى كەنەسارىنى زەرتەيتٸن بەكماحانوۆتىڭ كٷرەسكەرلٸگٸ جەنە 60-جىلدارى بەكماحانوۆتى زەرتتەيتٸن جاس جۋرناليستٸڭ ٶمٸرٸ. كارتينادا بٸرنەشە كەزەڭ قامتىلادى جەنە ولار توننىڭ ٸشكٸ باۋىنداي جىمداسقان, «كٶزگە جەڭٸل», «جٷرەككە جىلى تيەدٸ». مويىنداۋ كەرەك, كەيٸنگٸ جىلداردىڭ ماقتاۋلى فيلمدەرٸنەن شاشىراڭقىلىق, نەمەسە مازمۇن مەن فورمانىڭ ٷيلەسپەي جاتۋىن جيٸ اڭدايتىن ەدٸك. بۇل كارتينانىڭ تٸگٸسٸ جاتىق شىعۋىنا رەجيسسەردٸڭ ەر كٶرٸنٸستٸ, ەر دەتالدٸ ىجداھاتتى ويلاستىرۋى, جەنە مونتاج بەن مۋزىكاسىنىڭ ەسەرٸ ەرەكشە بولدى عوي دەپ توپشىلايمىز. تالانتتى كومپوزيتور اقتوتى رايىمقۇلوۆا بٸرٸنشٸ كادردان باستاپ ەسەرلٸ مۋزىكاسىنىڭ قاناتىنا قوندىرىپ, سٸزدٸ بٶلەك ەلەمگە ەكەتەدٸ. فرانتسۋز مونتاجەرٸ ەرۆە شنايد كەزەڭدەردٸڭ بايلانىسىن شەبەر ٶرەدٸ. دراماتۋرگييالىق تۇرعىدا كەنەسارى, ناۋرىزباي, بوپاي, ەرمۇحان, بۋچين, حاليما, حاديشا, جاپپار, سەتباەۆ, دوسمۇحامەدوۆ, رامازان, ەرمۇحاننىڭ ەرٸپتەستەرٸ… وسىنشاما كٶپ كەيٸپكەردٸڭ بٸردە-بٸرٸ اداسىپ كەتپەگەن, تيٸسٸنشە دامىپ, ٶز جٷيەسٸن تاپقان, سونىڭ ارقاسىندا فيلم وقيعاعا باي جەنە اسا ديناميكالى بولىپ شىققان.
سانجار مەديەۆتٸڭ كەنەسارىسى گولليۆۋدتان ٶسٸپ شىققان وبراز. اكتەردٸڭ ٶزٸ بٸر سٶزٸندە “اسانەلٸ مەن تۇڭعىشباي اعالارىمىزعا قاراپ ٶستٸك” دەدٸ. بٸراق ويىن مەنەرٸ جاڭاشا, كەڭەس كينوسى مەن گولليۆۋد كينوسىن تەل كٶرٸپ ٶسكەنٸ, ەكٸ ويىن مەكتەبٸنەن دە سٸڭٸرگەنٸ ەيگٸلەنٸپ تۇر. بۇل – ەكرانداعى تۇڭعىش كەنەسارى. ەل كٷتكەندەي “گلامۋر” ەمەس. اقسٷيەك, اسقاق, رۋحتى, ايبىندى. پروگرەسشٸل, ساۋاتتى. سوزاقتى العانداعى مىنا سٶزٸن قاراڭىز: «قۇداي قالاسا, قالا سالىپ, باۋ-باقشا ٶسٸرەتٸن كٷن دە الىس ەمەس. ال ەزٸرشە مىنا قاسقىر زاماننىڭ ازۋىن اجىراتۋ كەرەك بولىپ تۇر عوي”… وسى بٸر عانا سٶيلەمنٸڭ استارىندا قانشاما وي-شىندىق جاتىر? «ورىستار بولماعاندا ەلٸ كٶشپەلٸ بولىپ جٷرەتٸن ەدٸك» دەيتٸن, اعا ۇلتتىڭ شىلبىرىنان اجىراعىسى كەلمەيتٸن سىڭارجاقتارعا جاۋاپ بۇل. زامان اعىمى سولاي ەدٸ, قالالىق مەدەنيەت ونسىز دا كەلەر ەدٸ, وتىرىقشىلىققا دا كٶشەر ەدٸك. تەك رەۆوليۋتسييادان كەيٸنگٸ الاساپىران شىعىنمەن ەمەس, ٶز جٶنٸمەن, ٶز رەتٸمەن بەرٸ دە بولاتىن ەدٸ. «جابايى قازاقتى مەدەنيەتكە, ٶركەنيەتكە جەتكٸزٸپ جارىلقاعان — ورىستار» دەگەن پٸكٸردٸ سانامىزعا سىنالاپ سٸڭٸردٸ, ەڭ ٶكٸنٸشتٸسٸ, وسى سٶز ەلٸ كٷنگە دەٸن ٷلكەن مٸنبەرلەردەن دە ايتىلىپ قالىپ جٷر… قازاقتىڭ حاندارى اقىماق بولعان جوق, قازاقتىڭ حاندارى حالىقتى ورتا عاسىرعا سٷيرەگەن جوق. وسى ويدى تيياناقتاي بٸلگەنٸ ٷشٸن رەجيسسەر مەن ستسەناريي اۆتورىنا تاعى بٸر العىس ايتامىز.
فيلمدە ماعىناسى جيدٸ, بوس كٶرٸنٸس جوق. بٸر عانا سۋرەتتٸ الىڭىز. قۋىرشاقتى باسىنان اسىرىپ ۇستاعان بٷلدٸرشٸن قىز «اتسايشى! بول!» دەيدٸ كٶزٸن جۇمىپ. ساداق كەزەنگەن تۇلىمدى قۋىرشاقتى اتىپ تٷسٸرەدٸ. وسى كٶرٸنٸستەن-اق «مىڭ بالانىڭ», ەلەمدٸ دٷر سٸلكٸندٸرگەن جاۋىنگەر حالىقتىڭ قايدان ٶسٸپ شىققانى بەلگٸلٸ بولادى. كيٸز ٷيگە قادالعان ساداقتى سۋىرىپ الاتىن بوپاي حانشا (ق.اناربەكوۆا) پايدا بولعاندا, كەربەزدٸكتٸڭ ٶزٸ تٸرٸلٸپ كەلگەندەي ەسەردە قالاسىز. اتقا وتىرعانى قانداي, ساداقتى كەزەنگەنٸ قانداي, كەنەسارىنىڭ وڭ تٸزەسٸن الىپ سٶيلەگەنٸ قانداي… سول سيياقتى, حان كەنەنٸڭ ٸنٸسٸ ناۋرىزبايدى (ن.ساۋدانبەكۇلى) الىڭىز. بٸر عانا كٶرٸنٸس, بٸراق كٶزٸ قانداي جالىندى, كەۋدەسٸ قانداي اسقاق, سەزٸمٸ قانداي شىنايى. جورىققا اتتانعاندا سۋدى كەشٸپ كەلە جاتقان جاۋىنگەرلەردٸ كٶرسەتەدٸ. ەرقايسىسىن. بٸر-بٸردەن. جەڭٸلەمٸز دەپ كەلە جاتقان جوق. اشىنىپ تا كەلە جاتقان جوق. اسىقپايدى. ساسپايدى. ٶز دالامدا كەلەمٸن, جەڭەمٸن دەپ كەلە جاتىر. ەرقايسىسى جٷز دۇشپاننان ٶكتەم. وسىلايشا, رەجيسسەر بٸر-بٸر كٶرٸنگەننٸڭ ٶزٸندە ەستە قالارلىق وبرازدار تٸزبەگٸن جاساي العان.
قورىتا كەلگەندە, كەنەسارى دەۋٸرٸ كٶرٸنٸستەرٸنەن اسقاق پوەتيكا اڭعارىلسا, 40-50-60 جىلداردى قامتيتىن كٶرٸنٸستەردە پسيحولوگيزم باسىم. تۇلعاارالىق قاقتىعىستار قويۋ, بوياۋى قانىق درامانى قۇرايدى. ەرمۇحان بەكماحانوۆتى رەجيسسەر كەڭەس دەۋٸرٸندە ۇلتتىق مۇرات ٷشٸن كٷرەسكەن, شىندىق جولىندا تەپەرٸش كٶرگەن بارشا قازاق ينتەلليگەنتسيياسىنىڭ جيىنتىق وبرازى رەتٸندە كٶرسەتە بٸلگەنٸن ايتا كەتۋ كەرەك. سونىمەن بٸرگە تاريحشى-عالىمنىڭ تۇلعالىق سيپاتتارىن دا دٶپ باسقان. ە.بەكماحانوۆتى جارى حاليما اپايدىڭ: «ول مەدەنيەتتٸ, زييالى, سەگٸز قىرلى, بٸر سىرلى ناعىز سەرٸ بولاتىن» دەپ سيپاتتاعانىن ەستٸگەنٸمٸز بار. بەرٸك ايتجانوۆ تۇپ-تۋرا سول, حاليما جەڭگەي سيپاتتاعان بەكماحانوۆتى تٸرٸلتتٸ. زييالى ازاماتتى سومداۋ باقىتى — زييالى ويىن مەنەرٸن تەۋٸر كٶرەتٸن اكتەرگە بۇيىرعانى قۋانتتى. حاليما بەكماحانوۆانىڭ رولٸ ق.مۇحامەدجانوۆاعا تاپسىرىلىپتى. اكتەر دەگەنٸڭٸز رەجيسسەردٸڭ قولىنداعى ەرمەكساز ەكەنٸنە تاعى بٸر مەرتە كٶزٸمٸز جەتتٸ. ەرينە, قارلىعاش مۇندا دا فاريدا شەرٸپوۆا ەمەس, بٸراق “ۆەس مير ۋ ناشيح نوگ” سيياقتى ارزان فيلمدەردەگٸ قارلىعاش قانداي, “اماناتتاعى” قارلىعاش قانداي — ايىرماشىلىق جەر مەن كٶكتەي. ۇقق قىزمەتكەرٸ بولات بۋچين رولٸندەگٸ ەزيز بەيشەناليەۆ ناعىز كەسٸپقوي اكتەر, ٶز ٸسٸنٸڭ شەبەرٸ ەكەنٸن دەلەلدەدٸ. ونىڭ كەيٸپكەرٸ قۇددى بٸر “ماستەر مەن مارگاريتادان” شىعا كەلگەن سيقىرلى مىسىق سيياقتى. كٷتپەگەن جەردەن پايدا بولادى, دىبىسسىز قوزعالادى, كٷلٸپ وتىرىپ كٷل-تالقانىڭدى شىعارادى. “بەسسلاۆنىە ۋبليۋدكي” فيلمٸندەگٸ كريستوف ۆالتسپەن يىق تٸرەستٸرمەسە دە, سول ىڭعايدا شەشٸلگەن سەتتٸ وبراز ەكەنٸن ايتا كەتۋ پارىزىمىز. تٸپتٸ ەپيزودتىق كەيٸپكەرلەردٸڭ بٸر عانا سٶز, بٸر عانا قيمىلىنان بٷتٸن مٸنەزدەمەسٸ ايقىندالىپ جاتاتىنى ۇنامدى. ەكٸنشٸ پلانداعى رٶلدەردەن گٷلشات تۇتوۆا مەن ايجۇلدىز ادايبەكوۆا ەستە قالدى. سوسىن, ەرينە, حاديشا اداموۆنا رولٸندەگٸ شىنار جەڭٸسقىزىن اتاپ ٶتكەن جٶن. ونىڭ «يۆان تيموفەەۆيچ!» دەپ بٸر داۋىستاعانى-اق جەتكٸلٸكتٸ. كەيٸپكەردٸڭ كٸم ەكەنٸ, قانداي ەكەنٸ باسىنان باقايىنا دەيٸن تٷسٸنٸكتٸ.
سول سيياقتى, بٸرنەشە شتريحتان كەڭەستٸك دەۋٸردەگٸ تيپتٸك بەينەلەر تۇلعالانىپ شىعا كەلدٸ. ول — ۇستازىن ساتىپ, ٷيٸنە كٸرٸپ الاتىن جاپپار, ول -سوتسياليزمدٸ قىزعىشتاي قورىسا دا, تٷبٸندە يتجەككەنگە ايدالعان پروفەسسور, ول باتىر بالا بولاتبەك تۋرالى پوەما جازۋدى دٷنيەدەگٸ ەڭ ٷلكەن ەرلٸك سانايتىن اقىن, نەمەسە تاريحشىلاردى قىزىلكەڭٸردەك قىلىپ قويىپ, ميىعىنان كٷلەتٸن مىسىقمۇرت چەكيست… كٸمنٸڭ سويىلىن سوعىپ جاتقانىن ٶزدەرٸ بٸلمەيتٸن, ارىز جازعىش كٶرسوقىرلار… سول كەيٸپكەرلەر ارقىلى رەجيسسەر دەۋٸر شىندىعىن اياۋسىز دا بارىنشا ەدٸل كٶرسەتتٸ عوي دەپ ويلايمىز. «جەلپٸلدەگەن تٷڭلٸگٸمدٸ كەسٸپ-كەسٸپ ۇلتاراق ەتتٸ. ەلپٸلدەگەن كٶڭٸلٸمدٸ كٶسٸپ-كٶسٸپ كٷلپارا ەتتٸ» دەۋشٸ ەدٸ تەمٸرحان مەدەتبەك, “كٶك تٷرٸكتەر سارىنىندا”. ورىس باسقىنشىلىعىنىڭ, ورىس وتارشىلدىعىنىڭ ەڭ ٷلكەن زاردابى – كٶزگە كٶرٸنەتٸن, سىرتقى مەدەنيەتتٸ جويعانى ەمەس, كٶزگە كٶرٸنبەيتٸن, ٸشكٸ مەدەنيەتتٸ جويعانى. ساتىبالدى نارىمبەتوۆتٸڭ فيلمٸ, الاساپىران دەۋٸردە بۇزىلعان حالىقتىڭ نيەت ساپاسى, جٷرەك ساپاسى تۋرالى.
ايتپاقشى, ەرمۇحاننىڭ ٷيٸنە زاتتارىن كٶشٸرٸپ جاتقان جاپپاردىڭ ايناسىن كٶرسەتەدٸ. جەنە سول ايناعانا قاراعان قاندەننٸڭ ٷرٸپ تۇراتىن كٶرٸنٸسٸ بار. «ايناداعى ٶز بەينەسٸن تانىماعان يت — ٷرەدٸ. بٸز دە ٶز-ٶزٸمٸزدٸ جاتسىنىپ كەلە جاتقان سورماڭداي حالىقپىز». باستان-اياق فيلمنٸڭ لەيتومتيۆٸ بولعان بۇل اللەگورييانىڭ قازٸرگٸ كٷنگە دە قاتىسى جوق ەمەس. «ٶزبەك, تەجٸك, تٷرٸكمەن, نەمەسە كاۆكازدىقتاردىڭ حاندارى مەن بەكتەرٸ قاشان دا جاسامپاز, ٸلگەرشٸل, حالىق قامقورشىسى بوپ كەلەدٸ. ال سەندەردٸڭ حاندارىڭ شەتٸنەن قاندى قول قاراقشى, بەكتەرٸڭ باستان اياق باسكەسەر. ٶزدەرٸڭ وسى ماسقارانى قىزىلكەڭٸردەك بولىپ دەلەلدەيسٸڭدەر» دەيدٸ بەكماحانوۆتىڭ پەتەربۋرگتەگٸ ەرٸپتەسٸ. نەگە بٸز بٷگٸنگە دەيٸن شوقايدى, قۇنانبايدى اقتاپ الۋعا مەجبٷرمٸز? ٶيتكەنٸ مەسەلە ٶزگەدە عانا ەمەس, ٶزٸمٸزدە. بٸزگە تاريحىمىزدى بٶتەندەردەن ەمەس, ٶزٸمٸزدەن قورعاۋعا تۋرا كەلٸپ جاتادى. ساتىبالدى نارىمبەتوۆ جٷرەكتٸ قوزعاي وتىرىپ, ٶزٸ دە ازاپتانا وتىرىپ بٸزدٸڭ بٸراز جاراقاتىمىزدىڭ بەتٸن تىرناعان. باستىسى, بٸز ٷشٸن ەڭ ماڭىزدى يدەيانى جەتكٸزدٸ. كٸم ەكەنٸمٸزدٸ ەسكە تٷسٸردٸ, ۇلتتىق سانا ٷشٸن كٷرەستٸڭ ەلٸ دە جٷرٸپ جاتقانىن ەسٸمٸزگە سالدى, جەنە بولاشاقتى كٶرگٸمٸز كەلسە, تۇتاسۋ كەرەكتٸگٸن ايتتى. بٸزدٸڭشە, بۇدان اسقان ۇستانىمنىڭ دا, يدەولوگييانىڭ دا كەرەگٸ جوق.
60-جىلداردا ٷشٸنشٸ كەيٸپكەردٸڭ لينيياسى ٶربيدٸ. بۇل – بەكماحانوۆتى زەرتتەپ جٷرگەن جاس جۋرناليست رامازان دۋمان (ا.نۇرتاەۆ). ستالين ٶلگەن, بەكماحانوۆ اقتالعان, بٸراق ول تۋرالى ەلٸ دە ايتۋعا بولمايدى. «لەنين جولى» گازەتٸ رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى عافەكە (د.اقمولدا) مەن شەكەنٸڭ (س.ەبدٸحالىقوۆ) اراسىنداعى ەڭگٸمەنٸڭ اۋانىن قاراڭىز. ونى بٸر بٶلمەگە قاماپ الىپ سٶيلەسەتٸن ۇقك قىزمەتكەرٸ مەن كابينەت يەسٸن (ا.نايمانتاەۆ) قاراڭىز. ەلٸ دە ەكٸ شوقىپ بٸر قارايتىن زامان, ەلٸ دە رامازاننىڭ قىر سوڭىنان قالمايتىن ٷش ەرٸپ بار. رامازان دا جالقى كەيٸپكەر ەمەس, ورىستىڭ جەرتٶلەسٸن جاعالاي جٷرٸپ جەتٸلگەن بٸر بۋىننىڭ ورتاق تاعدىرىن انىق كٶرسەتٸپ بەردٸ. داۋسى تىم وعاشتاۋ ەستٸلگەن كەلٸنشەگٸ ەكەۋٸ ۆەلوسيپەدكە مٸنگەسٸپ الىپ, باعدارى بەلگٸسٸز بولاشاققا زۋلاپ بارادى…
فيلمدە بٸرنەشە وبرازدار قايتالانادى. قىران, جىلان, الما. قىران مەن جىلان تۋرالى ايتتىق, بٸراق المانى ٸنجٸلدٸك ماعىناسىنا تەرەڭدەمەي, الپىسىنشى جىلدارداعى الماتىعا دەگەن ساعىنىش دەپ تٷسٸندٸك. كەنەسارى, بەكماحانوۆ, رامازان – ٷشەۋٸن بٸرٸكتٸرەتٸن بٸر قاسيەت بار. ول — جٷيەمەن كٷرەسۋ, اقيقات ٷشٸن, ۇلتتىق مۇرات ٷشٸن باسىن بەيگەگە تٸگۋ. امانات ٷشٸن قۇرباندىققا بارۋ وڭاي بولماعان. ونى كەنەسارىنىڭ دا, ەرمۇحاننىڭ دا مىسالى كٶرسەتتٸ. ول جولدا ماقتا تٶسەلٸپ جاتپايدى, بٸراق تٷپتەپ كەلگەندە ەزيز ٶمٸرٸڭدٸ ارناۋعا تۇراتىن جالعىز نەرسە ۇلتتىق مۇرات قانا بولىپ شىعادى. باسقانىڭ بەرٸ بايانسىز.
سوسىن, بۇل ٶتە وبەكتيۆتٸ فيلم. ٶيتكەنٸ پاتشالىق رەسەيدٸكٸ وتارشىلدىق ساياسات بولعانىمەن, ورىستىڭ بەرٸ دۇشپان ەمەس. ەسٸڭٸزگە تٷسٸرسەڭٸز, ٶز قانداستارى تالقىعا سالىپ جاتقاندا ەرمۇحاندى اقتايتىن دا, جاقتايتىن دا – ورىس عالىمدار. ولاردىڭ اراسىندا دا ەدٸلەتسٷيگٸش, تاريح پەن شىندىققا جاناشىر جاندار بولعان. مۇنى بٸز بەكماحانوۆتىڭ لەنينگرادتاعى ەرٸپتەسٸ مەن جەتەكشٸسٸ وبرازدارىنان كٶرەمٸز. ال ەندٸ س.پوگوسيان سومدايتىن گەنەرال-گۋبەرناتورعا قاراڭىز. بٸر عانا دەتال. تەمەكٸسٸنٸڭ تۇقىلىن باسسٷيەك سيپاتتى كٷلسالعىشقا قاعادى. وسىعان قاراپ-اق ونىڭ ٶكتەمدٸگٸ مەن شوۆينيستٸك بولمىسىن بايقايسىز. بەرٸگە دەيٸن ەۋروپالىقتار قارا نەسٸلدٸ حالىقتاردى ادام ەمەس, جانۋاردىڭ بٸر تٷرٸ دەپ قابىلداسا, بۇلاردا دا سونداي ٶكتەم پيعىل باسىم بولدى. پٸلدٸڭ سٷيەگٸنەن ورىندىق جاساپ وتىرۋ, قولتىراۋىننىڭ تٸسٸنەن مونشاق جاساپ تاعۋ قانداي جاراسىمدى بولسا, ابوريگەندەردٸڭ باسسٷيەگٸنە تەمەكٸ تۇقىلىن سالۋ دا سونداي تابيعي نەرسە ەدٸ. پٸلدٸڭ, نە قولتىراۋىننىڭ ارۋاعىنان قورقاتىنداي نە كٶرٸنٸپتٸ? دەل سولاي, “ەڭ دامىعان” حالىقتاردا ابوريگەننٸڭ دە جان-دٷنيەسٸ بولۋى مٷمكٸن ەمەس, ونىڭ وبال-ساۋابى جوق دەگەن جابايى تٷسٸنٸك بولدى. گەنەرال-گۋبەرناتوردىڭ الدىندا مۋلياج جاتۋى دا مٷمكٸن, بٸراق سونى بٸر سەتكە كٶرسەتۋدٸڭ ٶزٸ ارماندا كەتكەن كەنەسارى بابامىزدى ەسكە تٷسٸرەدٸ.
جەنە جوعارىدا ايتقانداي, بۇل – ناعىز ينتەللەكتۋالدى فيلم. “اماناتتى” ٶز دەڭگەيٸندە تٷسٸنۋ ٷشٸن قازاق بولۋ ازدىق ەتەدٸ, بٸلٸمدٸ قازاق بولۋىڭ كەرەك. شوقان مەن دوستوەۆسكييدٸڭ دوستىعى تۋرالى بٸلۋ كەرەك, دوسمۇحامەدوۆ پەن الاش يدەياسىن سٸڭٸرۋ كەرەك, ەسەنيننٸڭ ٶمٸرٸ مەن ٶلەڭٸنەن حاباردار بولۋ كەرەك, روببەنتروپ پەن گيتلەر تەلەگراممالارىنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنٸن, ەڭ ازى شىرامىتۋ كەرەك.
«امانات» — «كٶشپەندٸلەر» مەن «مىڭ بالا» سيياقتى جاھانعا جار سالىنىپ تٷسٸرٸلگەن جوق. بٸراق بٸزدٸڭ پايىمداۋىمىزشا, ۇلتتىق رۋحتى كٶتەرۋدە, نامىستى وياتىپ, باعداردى بايىپتاۋدا بۇل تۋىندى ەڭ ماسشتابتى جوبالاردان ارتىق بولماسا, بٸر مىسقال كەم ەمەس. نارىمبەتوۆكە جالتىلداعان جارنامانىڭ دا, باسپاسٶزدٸڭ زەيٸنٸ دە, «قازاقتى ەلەمگە تانىتام» دەگەن امبيتسييانىڭ دا كەرەگٸ بولعان جوق. تىپ-تىنىش قانا ٸزدەندٸ, بايىپپەن كينوسىن تٷسٸردٸ جەنە ماقساتىنا جەتتٸ. «امانات» — ناعىز بٸز شٶلدەپ, سۋساپ وتىرعان, بٸز ساعىنىپ, اڭساپ كٷتكەن كينو بولىپ شىقتى. كەيدە ويلايمىن, “اماناتتىڭ” كٶرەرمەن كٶڭٸلٸنە قونا كەتۋٸ – (كٶركەمدٸك تابىستارىن بىلاي قويعاندا) تٷيسٸگٸمٸزدٸ قوزعايتىن تاقىرىپتى كٶتەرٸپ, ارىمىز ۇناتقان كەيٸپكەرلەرمەن كەزدەستٸرۋٸنەن شىعار? بولماشى كەمشٸلٸكتەرٸنە قاراماستان, جالپى العاندا شىعارما كٶزٸڭٸزدٸ ايمالايدى, رەجيسسەرلٸك شەشٸمدەردەن ەستەتيكالىق لەززات الاسىز. دەمەك, نەنٸ تٷسٸرۋدە دە, قالاي تٷسٸرۋدە دە نارىمبەتوۆ قاتەلەسپەدٸ. «امانات» — يدەيالىق قۇندىلىعى مەن كٶركەمدٸك قۇندىلىعى استاسقان, حاس شەبەردٸڭ قولىنان شىققان زەرگەرلٸك جۇمىس ٸسپەتتٸ: ينتەللەكتۋالدى, شىنشىل, ەدiل, كەسiبي جەنە دە كٶركەم ورىندالعان تۋىندى بولىپ شىقتى. مۇندا رەجيسسەرلٸك شەشٸمدەر, وپەراتورلىق ٶنەر, سۋرەتشٸنٸڭ جۇمىسى, مونتاجى مەن مۋزىكاسى, اكتەرلەردٸڭ ويىنى, قىسقاسى (گريمنەن باسقاسىنىڭ) بەرٸ (بەرٸلگەن مٷمكٸندٸكتەر شەڭبەرٸندە) ەڭ جوعارى دەڭگەيدە ورىندالعان.
بٸز جاستار نە بەرەدٸ دەپ ەلەڭدەپ جٷرگەندە, نارىمبەتوۆ تەجٸريبە مەن ناعىز كينوگەرلٸك مەدەنيەتتٸڭ نە ەكەنٸن كٶرسەتٸپ كەتتٸ. ەدەتتە كينوداعى يدەولوگييا تۋرالى كٶپ ايتامىز, جەنە كٶپشٸلٸك ونى «كٶشباسشى جولى» مەن «رادي بۋدۋششەگو» دەپ قابىلدايتىن سيياقتى. جوق. يدەولوگييا دەگەن – كەسٸبي دەڭگەيدە تٷسٸرٸلگەن «امانات» جەنە سول دەڭگەيگە جەتە الماعانىمەن, قالعىپ بارا جاتقان رۋحتى بٸر سەرپٸلتكەن «مىڭ بالا». بٸزگە قاق شەكەدەن ۇراتىن «نۇروتانشىل» كينونىڭ قانشالىقتى كەرەك ەكەنٸن بٸلمەيمٸن. ويسىز, ەستەتيكاسىز, تالعامسىز, تالانتسىز جاسالىپ جاتقان “كوممەرتسييالىق” كينولاردىڭ دا قانشالىقتى كەرەكتٸگٸن ايتا المايمىن. بٸراق بٸر كەرەك بولسا, وسىنداي ۇلتتىق يدەيانى سٸڭٸرەتٸن تۋىندىلار كەرەك. جۋرناليست مەدي ماناتبەك فيلمنٸڭ پرەمەراسىنان كەيٸن: “بۇل فيلمدٸ بارلىق مەكتەپتەردە, ۋنيۆەرسيتتەردە, مەكەمەلەردە, مينيسترلٸكتەر مەن ۆەدومستۆولاردا, قىسقاسى كٶرسەتە الاتىن جەرٸمٸزدٸڭ بەرٸندە كٶرسەتۋ كەرەك. كينوتەاتردا پروكات بٸر اپتا بولسا, بۇل فيلمگە ەكٸ اپتا بەرۋ كەرەك, كينونىڭ بيلەتتەرٸ مىڭ تەڭگە بولسا, بۇل فيلمگە بەس جٷز تەڭگە قويۋ كەرەك, بٸراق بارىنشا, نەعۇرلىم كٶپ قازاقتىڭ كٶرۋٸنە جاعداي جاساۋ كەرەك” دەگەن بولاتىن. بٸز بۇل سٶزدەرمەن تولىقتاي كەلٸسەمٸز. ساتىبالدى نارىمبەتوۆ فيلمنٸڭ پرەمەراسىندا: «بۇرىن مەن تاريح دەگەن – مەكتەپتەگٸ پەن دەپ قارايتىن ەدٸم, «بەكماحانوۆ ٸسٸمەن» تانىسقاننان كەيٸن تاريح دەگەن – بٸزدٸڭ ٶزەگٸمٸز, بولمىسىمىزدىڭ نەگٸزٸ ەكەنٸنە كٶزٸم جەتتٸ» دەدٸ. «امانات» قاراپايىم كٶرەرمەننٸڭ كٶزقاراسىن دا دەل سولاي ٶزگەرتۋگە قاۋقارلى فيلم. جەنە سولاي بولادى عوي دەپ ٷمٸتتەنەمٸز. سەبەبٸ ماسشتابى جاعىنان, تاقىرىبى, كٶتەرگەن يدەيالىق جٷگٸ جاعىنان “امانات” نارىمبەتوۆتٸڭ فيلموگرافيياسىنا عانا ەمەس, كٷللٸ قازاق كينوسىنىڭ قورىنا قوسىلعان ٷلكەن ولجا دەپ قابىلدادىق.
ەسييا باعدەۋلەتقىزى
adebiportal.kz
