– ارىستانبەك مۇحامەديۇلى, ەڭ الدىمەن سۇحبات بەرۋگە كەلٸسٸم بەرگەنٸڭٸز ٷشٸن ەرٸ ۋاقىت بٶلە العانىڭىز ٷشٸن سٸزگە العىس ايتامىز. وتاندىق ينتەرنەت سالاسى بويىنشا قازاقتٸلدٸ وقىرمانعا قاجەتتٸ اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتٸپ وتىرعان «ەدەبيەت پورتالىنا» سۇحبات بەرۋگە دايىنسىز با?
– ٶزدەرٸڭٸزگە دە راقمەت. دايىنمىن.
– مينيستر مىرزا, سٸز 1997 جىلى پرەزيدەنتتٸك وركەسترگە جەتەكشٸ بولدىڭىز. ۋاقىت زۋلاپ, 20 جىل ٶتٸپتٸ. سول كەزەڭدٸ ەسٸڭٸزگە الساڭىز. بۇل قىزمەت كەيٸنگٸ كارەراڭىزعا قالاي ەسەر ەتتٸ?
– ارمانداي بٸلگەن ادام رۋحاني كٷشٸمەن ەرەكشەلەنٸپ, ماقساتىنا جەتۋ جولىندا جٸگەر سالىپ كٷرەسەدٸ. ەسەسٸ قايتپاس ەڭبەك جوق. مەن مەملەكەتتٸك جۇمىسقا ەرتە ارالاستىم. 1991 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا مەدەنيەت مينيسترلٸگٸنە قىزمەتكە كەلدٸم. ول كەز كەڭەس وداعىنىڭ ۋاقىتى. مينيسترلٸكتە جٷرگەندە قازاقتىڭ تالانتتى جاستارىنان بٸر ۇجىم قۇرىپ, دارىندى ۇل-قىزداردى بٸر ورتاعا جيناساق, سول ارقىلى ٶنەرٸمٸزدٸ, مەدەنيەتٸمٸزدٸ تانىتساق دەگەن مەنٸڭ ارمانىم بولدى.
يە, 1997 جىلى جاز ايىندا مەن پرەزيدەنت جانىنداعى ۇلتتىق جوعارى مەملەكەتتٸك باسقارۋ مەكتەبٸن بٸتٸرٸپ شىقتىم. بۇدان كەيٸن پرەزيدەنت وركەسترٸنە جۇمىسقا شاقىرىلدىم. پرەزيدەنت گۆارديياسىنىڭ سول كەزدەگٸ باسشىسى, ارداقتى ازامات, گەنەرال-پولكوۆنيك سەت توقپاقباەۆ: «پرەزيدەنت بٸزگە ەرەكشە تاپسىرما بەردٸ, ٶنەرگە جاستاردى شاقىرىڭدار, ولارعا نە كەرەك, جاعدايىن جاساڭدار» دەدٸ. وسىدان كەيٸن جۇمىسىمىز جٷيەلٸ تٷردە جٷرە باستادى. مىسالى ٷرمە اسپاپتار وركەسترٸنە باسقا «بيگبەن» دجاز وركەسترٸن, فولكلور سودان كەيٸن دەستٷرلٸ ەنشٸلەر, كلاسسيكا جەنە ەسترادا ەنشٸلەرٸن قالىپتاستىردىق. كامەرالىق وركەستردٸ ايمان مۇساقوجاەۆا باسقاردى. سٶيتٸپ, تولىققاندى ٷلكەن كونتسەرتتٸك ۇجىمعا اينالدىق. ٷلكەن شىعارماشىلىق ۇجىمنىڭ نەگٸزٸن قۇرۋشى بولعانىما ريزامىن. بۇل كەزدە جارقىراپ كەلە جاتقان بەكبولات تٸلەۋحان اسپيرانتۋرانى ەندٸ بٸتٸرگەن, نۇرلان ٶنەرباەۆ ساحناعا جاڭادان شىعىپ جٷرگەن جاس جٸگٸتتەر. مەكتەپ بٸتٸرٸپ, «جاس قانات» ەن بايقاۋىنان تالابى تاۋداي ەكەنٸن تانىتقان مەدينا سادۋاقاسوۆانى قىزىلورداعا قوڭىراۋ شالىپ, حابارلاسىپ, جۇمىسقا شاقىردىم. دوسىمجان تاڭاتاروۆتى شۋ اۋدانىنان الىپ كەلدٸك. ەنشٸلەر ايگٷل قوسانوۆا, ارداق بالاجانوۆا, كلارا تٶلەنباەۆا, ەلميرا جاڭابەرگەنوۆا بارلىعى دەستٷرلٸ ەن بويىنشا كونۆەرۆاتورييانى بٸتٸرگەن جاس تٷلەكتەر ەدٸ. وسىنداي ٶنەرلٸ جاستارمەن بٸرگە ارمانىمىز ٸسكە اسا باستادى.
قازٸرگٸ كەزدە ەلٸمٸزگە تانىمال «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ ديرەكتورى عالىم احمەديياروۆ, ونىڭ جۇبايى ەلميرا احمەديياروۆالار ۇلتتىق اسپاپتار انسامبلٸنەن شىقتى. الەكسەي ەفرەمەنكو دەگەن ازاماتتار بولدى. ال شۇعىلا ساپارعاليقىزىنىڭ جٶنٸ بٶلەك. شۇعىلا بٸزدٸڭ ۇجىمعا قىتايدان كەلدٸ. جاننات باقتاەۆا, مۇرات شالاباەۆ, قايىرجان جولدىباەۆ سەكٸلدٸ وپەرا جۇلدىزدارى دا بٸزدٸڭ ۇجىمنان باستاپ تانىلدى دەسەم, ارتىق ايتپايمىن. ينديرا احمەتوۆا كەرەمەت پيانيستكا بولاتىن, كەيٸن شەت ەلگە جۇمىسقا كەتتٸ. بالەرينا لەيلا ەلپيەۆانى شەتەلدٸك ماماندار ٶزدەرٸنە جۇمىسقا شاقىرتىپ الدى. ەلٸمٸزگە, الىس-جاقىن ەلدەرگە اتى شىققان ٶنەر جۇلدىزداردىڭ كٶبٸ دەرلٸك پرەزيدەنت وركەسترٸنەن تٷلەپ شىقتى. دەمەك, بٸزدٸڭ ۇجىم – ٶنەردٸ شىڭدايتىن, حاس جٷيرٸكتٸ سىنايتىن قازىنالى وردا بولعانى عوي.
استاناعا 1997 جىلى 17 قازاندا كەلگەن العاشقى كٷندٸ ۇمىتا قويماسپىن. مەدەنيەت مينيسترلٸگٸندەگٸ جاۋاپتى قىزمەتتەن سوڭ, «گٷلدەر» انسامبلٸنە باسشىلىق ەتتٸم. سول كەزدەگٸ بەدەلدٸ وقۋ ورنى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ جانىنداعى ۇلتتىق جوعارى مەملەكەتتٸك باسقارۋ مەكتەبٸن بٸتٸرگەننەن كەيٸن استاناعا, پرەزيدەنت وركەسترٸنٸڭ كونتسەرتٸن ۇيىمداستىرۋعا كەلدٸم. ٷستٸمدە بىلعارى پلاشش, قولىمدا ديپلومات. شاعىن قالاعا تەن كٸشٸگٸرٸم ەۋەجايعا قونعان كەزدەگٸ ەسەرٸمدٸ دە بٶلٸسە كەتەيٸن. ارنايى ماشينا كٷتٸپ الادى دەلٸنگەن. «پرەزيدەنت وركەسترٸنٸڭ بٸرٸنشٸ باسشىسى ەرٸ كەلەشەكتە اتقارىلاتىن قىرۋار جۇمىستىڭ باس ۇيىمداستىرۋشىسى» دەپ تانىستىرىلعان بولار. كەلسەم اق تٷتەك بوران! ەسكٸ اەروپورتتىڭ ٸشٸ ازىناپ تۇر. قارسى الاتىن ادامدى كٶرمەدٸم. امال قانشا, كٷتۋگە تۋرا كەلدٸ. بٸرگە كەلگەن قاسىمداعى ادامداردىڭ بەرٸ كەتٸپ قالعان. قاراپ تۇرماي, بۋفەتكە بارىپ كوفە ٸشەيٸن دەسەم, سۋىپ قالعان. كوفە ەمەس, كوفەنٸڭ ۇنتاعى دەرسٸڭ! جۇمىرتقا دا يٸستەنگەن. 3-4 كٷن تۇرىپ قالسا كەرەك. جەي, ىسىرىپ قويا سالۋعا تۋرا كەلدٸ. ال كٷتٸپ الادى دەگەن ماشينا ەلٸ جوق!
ەلدەن بٸر ۋاقىتتا ەندٸ بٸر ەسكەري كٸسٸ تٶبە كٶرسەتتٸ.
– سٸز بە ارىستانبەك?
– يە, ارىستانبەك – مەن.
ۆولگاعا وتىرىپ, جولدا كەلەمٸز.
– قازٸر سٸزگە جەكە بٶلمە دايىنداپ قويدىق.
سونىمەن ساربازدار تۇراتىن كازارماعا دە جەتتٸك. ماعان جەكە بٶلمە دايىنداپ قويىپتى. شينەل, شكاف, كٸلەڭ ارمييا زاتتارى.
جەكە كەرەۋەت قويعان. سارباز كٶرپەشەسٸ, جۇپ-جۇقا ماتراس.
– تاماق ٸشكٸڭٸز كەلە مە?
– يە, ەرينە!
– بٸز ونى دا دايىنداپ قويدىق.
باسقا بٸر بٶلمەگە كٸرسەك, 2 مايور, 2 كاپيتان وتىر. ٶزدەرٸ سول جەردە تۇرادى. تاماق دايىنداپ قويعان, ونىسى ساربازداردىڭ كەدٸمگٸ بوتقاسى مەن قارا نانى, ازداعان سارىمايى بار.
مەن دە اداممىن عوي, «مەنٸ سولداتتاردىڭ بٸر قويماسىنا قالاي جاتقىزىپ قويدى» دەپ ٸشتەي تىنامىن. انالاردى قاراسام, بٸر بٶلمەدە 3-4 ٷلكەن لاۋازىمدى ادام تۇرىپ جاتىر. جەكە بٶلمە بٶلٸپ بەرگەنٸنە شٷكٸر ەتتٸم.
بٸرٸنشٸ تٷن سۋىق بولدى. كٶرپەشە جۇپ-جۇقا بولعان سوڭ, سول جاقتا تۇرعان شينەلدەردٸ ٷستٸمە جاۋىپ الدىم. تاڭعا جۋىق توڭىپ وياندىم, سپورتتىق كيٸمٸمدٸ كيٸپ الىپ, ەندٸ ۇيىقتايىن دەسەم, ساربازدار وياتىپ جٸبەردٸ. شەلەك پەن سۋى قايناعان شەينەگٸن ۇستاپ تۇر. قايدا جۋىنايىن دەسەم, وسىندا جۋىنىڭىز دەگەن يشارات بٸلدٸردٸ. جۋىناتىن بٶلمەسٸ نەگٸزٸ سىرتتا ەدٸ. جىلى جاقتان, الماتىدان كەلدٸ دەپ جٷگٸرٸپ جٷرگەنٸ. مٸنە, استانانىڭ العاشقى كٷنٸ مەن تٷنٸ باسىمىزدان وسىلاي ٶتكەن.
استاناداعى العاشقى كەزدەر
بەرتٸن كەلە, مۇتالاپ دەگەن دوسىمىز ٷي العان-دى. تٶرت بٶلمەلٸ كەڭ ٷي. بٸرگە وقىعان بٸرنەشە جٸگٸت وسى مۇتالاپتىڭ ٷيٸندە تۇرىپ, جۇمىستى جالعاستىردىق. ايرىقشا اتاپ ٶتكٸم كەلەتٸنٸ, پرەزيدەنت وركەسترٸنٸڭ ۇجىمىندا باستان ٶتكەن نەبٸر قيىندىقتارعا قاراماستان, العا قاراي ۇمتىلۋشىلىق قاسيەت كٶپ بولدى. رەپەتيتسييا جاسايتىن جەرٸمٸز رەسپۋبليكالىق ۇلان, گۆاردييانىڭ ٸشٸندە كلۋب. دايىندىق كەزٸندە بٸز شايحاناعا جينالىپ, ويلارىمىزدى سالىپ, تۆورچەستۆالىق جاڭا باعىتتاردى تالدايتىنبىز. بەكبولات تٸلەۋحان «ەلٸم مەنٸڭ», «جەرٸم مەنٸڭ» باسقا دا كەرەمەت تۋىندىلارىن سول بٸر تۇستا جازعان. جىل سايىن 16 ناۋرىزدا پرەزيدەنتتٸك وركەستردٸڭ كونتسەرتٸن ۇيىمداستىراتىنبىز. ەلباسى مٸندەتتٸ تٷردە كەلٸپ قاتىساتىن.
– تٷسٸنٸكتٸ. مينيستر مىرزا, ٶمٸربايانىڭىزعا قاراپ وتىرساق, 1993 جىلى مينيستردٸڭ كٶمەكشٸسٸ بولعان ەكەنسٸز. مينيسترٸڭٸز تۋرالى ايتساڭىز. سول ۋاقىتتا سٸز بولاشاقتا مينيستر بولام دەپ ويلادىڭىز با?
– باقىتىما وراي كٶپتەگەن ازاماتتاردان ٷلگٸ الۋعا مٷمكٸندٸك الدىم. مينيسترلٸككە جەتەكشٸ مامان بولىپ 1991 جىلى كەلدٸم. قاتارداعى قىزمەتكەر ەدٸم. ەركەعالي راحماديەۆ اعامىز مينيستر بولىپ كەلدٸ. ٶزٸ 60 جاستا. ول كٸسٸ سوۆەت وداعىنىڭ حالىق ارتيسٸ, اتاعى دٷركٸرەپ تۇرعان كەرەمەت ازامات. بٸلٸمدٸلٸگٸمەن, جٷرگەن جٷرٸس-تۇرىسىمەن بٸزدٸ تاڭقالدىراتىن! كەيٸن ول كٸسٸ مەنٸ كٶمەكشٸ ەتٸپ شاقىردى. كەيٸن سەرٸك اشلياەۆ دەگەن جاقسى ازامات مينيستر بولىپ تاعايىندالدى.
ٶمٸردە ەڭ باستى نەرسە – بٸلٸمگە قۇشتارلىق پا دەيمٸن. جاقسى جەردە جۇمىس ٸستەپ جٷرٸپ, بٸلٸمدٸ جەتٸلدٸرۋ قاجەت. ماماندىعىم بويىنشا مۋزىكانتپىن عوي, بٸراق ۇلتتىق مەملەكەتتٸك باسقارۋ باعىتىندا جاقسى بٸلٸم كەرەك. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ جانىنداعى ۇلتتىق جوعارى مەملەكەتتٸك باسقارۋ مەكتەبٸ بٸزدەي جاستاردى سىندارلى سىناقتان ٶتكٸزگەنٸ انىق. قايرات كەلٸمبەتوۆ, ازات پەرۋاشەۆتار العاشقى تٷلەكتەرٸ. ٶزٸم ەكٸنشٸ تولقىندا قازٸرگٸ قوعامدىق دامۋ مينيسترٸ دارحان قالەتاەۆ, مەسكەۋدە قىزمەت اتقاراتىن مارات قۇسايىنوۆ, استانا قالاسىنىڭ پروكۋرورى بولات دەمباەۆ تاعى باسقا ازاماتتارمەن قاتار وقىدىم. بٸزدەن كەيٸن ەسەت يسەكەشەۆ سەكٸلدٸ مەملەكەتشٸل تۇلعالار وقىپ شىقتى.
جازعان ديپلومدىق ەڭبەكتەرٸمٸز بويىنشا كانديداتتىقتى قورعاۋعا رۇقسات بەردٸ. بۇدان كەيٸن ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنە سىرتتاي اسپيرانتۋراعا تٷستٸم. تاريح سالاسىن جاقسى كٶرەمٸن. دوكتورلىقتى ەزەربايجاننىڭ باكۋ قالاسىنداعى كٶركەمٶنەر اكادەميياسىندا 2012 جىلى قورعادىم.
ادامدارمەن اشىق-جارقىن ارالاسقاندى جاقسى كٶرەمٸن
– ەل اراسىندا باسقا مينيسترلەرگە قاراعاندا سٸزدٸ «ٶتە اشىق» دەگەن ەڭگٸمە بار. سونان سوڭ كەز كەلگەن كٸسٸمەن تٸل تابىساتىنىڭىزدى ايتادى. وسىعان ٶزٸڭٸزدٸڭ پٸكٸرٸڭٸزدٸ ەستٸسەك.
– بٸزدٸڭ قازاقتا «قىرىقتىڭ بٸرٸ – قىدىر» دەگەن جاقسى سٶز بار. مەن رەكتور بولىپ جٷرگەندە ستۋدەنتتەرٸممەن امانداساتىن ەدەتٸم بار ەدٸ. جارتىسىنىڭ كٶبٸنٸڭ اتىن جاتقا, قانداي ماماندىقتا وقىپ جٷرگەنٸن بٸلەمٸن. سوندا ماعان ۇستازداردىڭ بٸرازى «ارەكە, بىلاي ٸستەۋگە بولمايدى. سٸز رەكتورسىز, ٶتٸپ بارا جاتقاندا بەرٸ يٸلٸپ تۇرۋى كەرەك. ەربٸر ستۋدەنتپەن, تٸپتٸ ۇستازدارمەن دە امانداسۋدىڭ كەرەگٸ جوق. باسقا رەكتورلاردى قاراساڭ, ٶزدەرٸنە ارنالعان جەكە ليفت, بارلىعى شەتتە تۇرادى, ەشقايسىسىمەن امانداسپايدى» دەپ ايتادى.
مۇنى مەن اتا-انامنان دارىعان تۋا بٸتتٸ قاسيەتٸم دەپ ەسەپتەيمٸن. ەر ادامنىڭ ٶزٸنە تەن تابيعي قالپى, بولمىسى بار. ٶزٸم مىسالى, ادامدارمەن اشىق-جارقىن ارالاسقاندى جاقسى كٶرەمٸن. ەسٸرەسە جاستارمەن سٶيلەسكەندە ولاردى قانداي وي بار, مەنٸڭ تاراپىمنان قانداي كٶمەگٸم تيەر ەكەن, سونى بٸلگٸم كەلەدٸ.
مەن رەكتور بولعان ٶنەر اكادەميياسىندا ەكٸ ازامات سىپىرۋشى بولىپ قىزمەت ٸستەيتٸن: بٸرەۋٸ قازاق, بٸرەۋٸ ورىس. ٶز جۇمىسىنا بەرٸلگەن, جانىن سالىپ ٸستەيتٸن ادامدار. سول ازاماتتارمەن ارالاسىپ, سىياقى بەرٸپ قولدايتىنمىن. بۇرىننان بەرٸ بٸر ورىندا ٸستەپ جٷرگەن, مەيلٸ ول ۆاحتەر بولسىن ٶز باسىم سونداي ازاماتتاردى سىيلايمىن. التى اي اناۋ جەردە, بەس اي مىنا جەردە جٷرگەن ادامداردان تەۋٸر مامان شىقپايدى, ەرٸ ولاردان الىس جٷرۋگە تىرىسامىن.
– تٷسٸنٸكتٸ, تۇراقتىلىقتى, قاراپايىمدىلىقتى جاقسى كٶرەمٸن دەسەڭٸزشٸ. اعا, ەندٸ مۋزىكا سالاسىنىڭ مامانىسىز, سپورتتا ٶتكەندە Challenge شاراسىن ۇيىمداستىردىڭىز. تاۋعا سەرۋەن قۇراسىز, شاڭعىمەن دە اينالىسادى ەكەنسٸز.
– يە, انا جولى تاۋعا شىقتىق. الماتى وبلىسىنداعى ٸلە الاتاۋى سۇلۋ تابيعاتىنىڭ اياسىندا مەدەۋدەن باستاپ تاباعان – اقبۇلاق جولىمەن جاياۋ 8 شاقىرىم جٷرٸپ ٶتتٸك. 70 شاقتى ادامنان تۇراتىن توپ, ٸشٸندە جۋرناليستەر, قوعام قايراتكەرلەرٸ, تانىمال سپورتشىلار مەن ەرتٸستەر, بيزنەسمەندەر مەن مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەر – بەرٸ دە تابيعاتتى ايالايدى, جاياۋ جٷرگەندٸ جاقسى كٶرەدٸ, ولارعا تاۋداعى سوقپاق قيىن تٷسسٸن بە?
ەكە-شەشەم مەنٸ دارىندى بالالارعا ارنالعان احمەت جۇبانوۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق ارنايى مۋزىكا مەكتەبٸنە 1 كلاسسقا الىپ باردى. زامانىندا ٶتە جاقسى مەكتەپ بولدى, ەلٸ دە بار. بٸزدٸڭ ۇستازدارىمىز 1940-نشى جىلدارى مەسكەۋدەن, لەنينگرادتان, كيەۆتەن جەر اۋىپ كەلگەندەر ەدٸ. ٶز كەسٸبٸن جەتٸك بٸلەتٸن كەرەمەت مۋزىكانتتار. العاشقى ۇستازدارىمنىڭ بٸرٸ, نەمٸستٸڭ ازاماتى ارنولد ۆينتەرگوللەر ساباق بەرگەن. بۇل كٸسٸ 1990 جىلدارى ەلٸنە كەتتٸ. قازاقشا تازا سٶيلەيتٸن. پاۆلوۆا لاريسا دەگەن كٸسٸ مۋزىكا پەنٸنەن, مۋزىكا تاريحىنان بەردٸ. كەيٸننەن مەكسيكاعا قونىس اۋداردى. يوسيف كوگان, گرينبەرگ جەنە ت.ب. كەڭەستٸڭ ٸرگەسٸ سٶگٸلگەننەن سوڭ ٶز ەلدەرٸنە كٶشتٸ عوي.
باقىتىما وراي بٸزگە ەدەبيەتتەن پانۋار ەلٸمقىزى ساباق بەردٸ. قازاق ەدەبيەتٸ پەنٸنٸڭ بٸلگٸرٸ. ون سەگٸز تٸلدٸ بٸلگەن ۇلى عالىم قۇدايبەرگەن جۇبانوۆتىڭ نەمەرەسٸ بٸزبەن وقىعان. مۇعالٸمٸمٸز ەدەبي كەشتەردٸ جيٸ ۇيىمداستىراتىن, قىزىقتى ەتٸپ ٶتكٸزەتٸن. ەلٸ ەسٸمدە ماعجان جۇماباەۆ, احمەت بايتۇرسىنوۆ تۋرالى تاعىلىمدى ەڭگٸمەلەر ايتاتىن. كەيٸن تاريح سالاسىن وقي باستاعاندا توپتاعى ۇل-قىزدار «بٸزدە كەرەمەت اقىن-جازۋشىلار بولىپتى عوي» دەپ تاڭدانىپ جٷرسە, مەن «بۇل كٸسٸلەردٸ بۇرىن ەستٸگەنمٸن, بٸلەمٸن. شىعارمالارى باعدارلامادا جوق بولسا دا, سول كٸسٸ بٸزدٸڭ ۇستازىمىز ايتىپ جٷرەتٸن» دەيمٸن. ايتا بەرسەم, قىزىق كٶپ.
ارىستانبەك مۇحامەديۇلى وقۋشى كەزٸ
سول كەزدە بٸزدٸڭ مەكتەپكە پەرنەبەك مومىنوۆ دەگەن ازامات ديرەكتورلىق قىزمەت اتقاردى. قازٸر جاسى 85-تەن استى. عىلىم كانديداتى, پروفەسسور, ەلٸمٸزگە بەلگٸلٸ بۇل ازامات جۇبانوۆ مەكتەبٸن 13 جىل باسقاردى. ارتىنان اباي اتىنداعى الماتى مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ دەكانى بولعان. 1986 جىلعى جەلتوقسان وقيعاسىنا بايلانىستى امالسىزدان شىمكەنتكە كەتتٸ. سول جەردە كافەدرا مەڭگەرۋشٸسٸ, دەكان بولدى, ٶزٸ مٸنەزٸ بەرٸك, دەنەسٸ سىمباتتى ازامات.
پەرنەبەك اعا جاز ايلارىنىڭ ەر سەنبٸ, جەكسەنبٸ كٷندەرٸ بٸزدٸ مٸندەتتٸ تٷردە تاۋعا اپاراتىن. قىستا شاڭعىمەن جارىسقا سالاتىن. كونكي تەپكەن كەزدە ٶزٸ دە مٸندەتتٸ تٷردە بٸزبەن بٸرگە ٸلەسەتٸن. مەكتەپتٸڭ ديرەكتورى! قازٸر ٶز وقۋشىلارمەن بٸرگە ساياحاتقا شىعاتىن ديرەكتوردى دا ٸزدەپ تابۋ قيىن شىعار.
بۇدان ٶزگە بٸزدە گريگوريي دميتريەۆيچ سەرەبرەننيكوۆ دەيتٸن دەنەشىنىقتىرۋ مۇعالٸمٸ بولدى. ديرەكتور, وسى مۇعالٸم بەرٸمٸزبەن بٸرگە تاۋعا شىعاتىن. قاپشاعايعا الىپ باراتىن. سول كٸسٸگە مىڭ العىسىمدى ايتامىن. بٸرگە وقىعان دوستارىمنىڭ بەرٸ سپورتقا ٶتە جاقىن. فۋتبول, ۆولەيبول, ٷستەل تەننيسٸ, شاڭعىمەن سىرعاناۋ.
ورتانقول ورىنداۋشىلاردى ەكەلٸپ, كونتسەرت ٶتكٸزە بەرۋگە قارسىمىن
– ٶتە جاس كٶرٸنەسٸز نەگٸزٸ. بۇعان سپورتتىڭ تيگٸزگەن ەسەرٸ زور ەكەنٸن بٸلٸپ وتىرمىز. ەندٸ استانا تاقىرىبىنا قايتادان ورالساق. بيىلعى مەرەيتويعا مينيسترلٸك قانداي جۇمىستاردى جٷزەگە اسىپ جاتىر?
- جاقىندا بٸزدٸڭ قوعام استانانىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىنا 19 ملرد تەڭگە بٶلٸنەدٸ دەگەن اقپاراتتى تاراتىپ, دٷرلٸگٸپ قالدى. ٶكٸنٸشكە قاراي, حالىق باسقاشا قابىلدادى. تٷسٸندٸرەيٸن, 100-دەن استام اۋقىمدى شارا بٸر جىل بويى ٶتەدٸ.
استانا كٷنٸ قارساڭىندا ٶتەتٸن شارالارعا دايىندالعان جوسپارىمىزدا ەكٸ ٷلكەن شارا بار. بٸرٸنشٸسٸ جىل سايىن ٶتكٸزٸلەتٸن ەۋرازييا كينوفەستيۆالٸ, ەكٸنشٸسٸ العاش رەت ٶتكٸزٸلەتٸن «Voice of Astana» حالىقارالىق كونكۋرسى.
حالىقارالىق «ەۋرازييا» كينوفەستيۆالٸ جىلدا ۇيىمداستىرالادى. بٸز «ا كلاسس» دەپ اتالاتىن جاڭا دەڭگەيگە كٶشەيٸن دەپ جاتىرمىز. فەستيۆال تۋىندىلارىنا ەدٸل تٶرەلٸك ايتۋ ٷشٸن بەلگٸلٸ, بەدەلدٸ ازاماتتاردى ەكەلۋ مٸندەتتٸ شارا. كينوعا قاتىساتىن سالالاردىڭ كەسٸبي ساراپشىلارى, سىنشىلارى بولۋى تيٸس. ەلەمگە بەلگٸلٸ ەكٸ-ٷش جارىق جۇلدىز قاتىسقانى ماڭىزدى. بۇل بٸزدٸڭ يميدجعا ەسەر ەتەتٸن جاعىمدى فاكتور. مىسالى كانن فەستيۆالٸنە بٸزدەگٸدەي 2-3 ادام ەمەس, 30-دان استام ادام بارىپ قاتىسادى. ەلەم تانىعان وسكاردى ايتساق, ول – ەلەمدٸك كينوفەستيۆالدٸڭ وزىق دەستٷرٸ.
بٸرٸنشٸ رەت جاس تالانتتارعا ارنالعان فەستيۆال ۇيىمداستىرامىز. بۇرىندا «اللو, يششەم تالانتى!» دەگەن كونكۋرس بولاتىن. نەگە سونداي ٶتكٸزبەيمٸز? بۇل ٶتە دۇرىس, دٷنيەجٷزٸ ەلدەرٸندە بار تەجٸريبە. الدىمەن جەرگٸلٸكتٸ اۋداندا ٸرٸكتەۋ ٶتەدٸ, سودان سوڭ وبلىسقا شىعادى, ودان كەيٸن رەسپۋبليكاعا شاقىرىلادى. ەرٸ قاراي بٸز وقۋعا قالدىرامىز نەمەسە باسقا كونكۋرسقا قاتىستىرامىز.
بٶلٸنگەن قاراجاتتىڭ 80 پروتسەنتٸ بٸزدٸڭ ٸشكٸ مەدەنيەتٸمٸزدٸ دامىتۋعا ارنالعان جوبالارعا جۇمسالماق. قازٸر «بٸرجان-سارا» وپەراسىن قويىپ جاتىرمىز. ول وپەرانى بٸرجاننىڭ ەلٸنە, بۋرابايعا اشىق اسپان استىنا اپارىپ قويامىز. ونىڭ ٶزٸندٸك عاجاپ ەرەكشەلٸكتەرٸن سٶزبەن ايتىپ جەتكٸزە الماسپىز.
شىنىن ايتقاندا ەسترادانىڭ ورتانقول جاي ورىنداۋشىلارىن ەكەلٸپ, توپىرلاتىپ كونتسەرت ٶتكٸزۋگە ٶز باسىم قارسىمىن. مىسالى, «Voice of Astana» جوباسىنىڭ بٸرٸنشٸ كٷنٸ باتىرحان شٷكەنوۆتى ەسكە الدىق. ول نە ٷشٸن كەرەك دەپ ويلايسىز? بٸرٸنشٸدەن, اياۋلى ازاماتىمىزدىڭ رۋحىن اسقاقتاتۋ كەرەك. ەكٸنشٸ جاعىنان, باتىرحانمەن بٸرگە جۇمىس ٸستەگەن مەلادزە, ۆلاديمير پرەسنياكوۆ, اگۋتيندەر جەنە باسقالار ات ارىتىپ كەلدٸ. بۇل بٸزگە ەكونوميكالىق جاعىنان ۇتىمدى. جوبانىڭ ەكٸنشٸ كٷنٸندە ا-ستۋديونىڭ مٷشەسٸ, دارىندى ٶنەرپاز بايعالي سەركەباەۆتىڭ 60 جىلدىعىن اتاپ ٶتتٸك. رەسەيلٸك جۇلدىزداردىڭ قالاماقىسى قىمبات ەكەنٸن جۇرت بٸلەدٸ, بٸراق ولار بايعاليدى سىيلاعاندىقتان, قۇرمەتتەگەندٸكتەن كەلدٸ. بۇل جاعداي بٸز ٷشٸن قۋانتارلىق وقيعا.
ٶتكەن جىلى ەكسپو-نىڭ اياسىندا ديماش قۇدايبەرگەننٸڭ جەكە كونتسەرتٸن ٶتكٸزەمٸن دەگەندە «وعان ەشكٸم كەلمەيدٸ, كٸمگە كەرەك, كٸم بٸلەدٸ» دەپ كٶبٸسٸ قارسىلىق تانىتتى. 2017 جىلى ماۋسىمدا «I am singer» جوباسىندا جەڭٸمپازداردىڭ بٸرٸ بولعانىن دٷيٸم جۇرت بٸلەدٸ. مەن ديماشتىڭ كونكۋرسقا قاتىساتىنىن, كەيٸن ەلەمدٸك كٶرمە اياسىندا كونتسەرتٸن ۇيىمداستىرۋ كەرەكتٸگٸن سول كەزدە ايتقانمىن. ديماشتىڭ كونتسەرتٸن ٷلكەن ستاديوندا ٶتكٸزدٸك. 34 مىڭ ادام كەلدٸ! 22 مىڭ بيلەت ساتتىق, ەندٸ ٸشٸندە بالالار ٷيٸنەن, فان-كلۋب دەگەندەردەن شاقىرىلعانى بار. «نەگە, بٸزدە حالىقارالىق كونكۋرستار ٶتپەيدٸ, بٸزگە ەسترادالىق حالىقارالىق كونكۋرستان ٶتۋٸ كەرەك» دەگەن مەسەلەنٸ كٶتەرگەنٸمٸز ابزال. «نوۆايا ۆولنا» سوچيدا, بۇرىن يۋرمالادا بولعان. «I am singer» قىتايدا ٶتەدٸ. بٸزدە استانادا بٸردە-بٸر حالىقارالىق ەسترادا كونكۋرسى جوق. ەلدٸڭ اتىن شىعارۋ كەرەك, ٸشٸمٸزدەگٸ تالانتتار قاتىسادى, سودان سوڭ تۋريستتەر كەلەدٸ. مىسالى, «Voice of Astana» كونكۋرسىندا مٸندەتتٸ تٷردە شارتى استانا تۋرالى ەن ايتۋ كەرەك. مەيلٸ ٶز تٸلٸڭدە بولسىن, قازاقشا, ورىسشا شەت تٸلدەرٸندە بولسىن! نەگە بٸز ەلوردامىزدى اسقاقتاتا تٷسپەيمٸز? استانانىڭ مەرتەبەسٸن كٶتەرٸپ جاتساق, بۇل بەرٸمٸزگە جاقسى ەمەس پە?
بٸز نيكولاس كەيدجگە ەمەس, ٶزٸمٸزگە كٷلدٸك
– اعا, سٸز ٶزٸڭٸز ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە وتىراسىز با? نيكولاس كەيدجدٸڭ ەزٸلگە اينالىپ كەتۋٸنٸڭ استارىندا نە جاتىر?
– ەڭ ٶكٸنٸشتٸسٸ سول, بٸزدٸڭ ٶز ازاماتتارىمىز شەتەلدٸك اكتەر كيگەن ۇلتتىق كيٸمگە كٷلە باستادى. نيكولاس كەيدج ەلەمگە تانىمال جۇلدىز. بٸز نيكولاس كەيدجگە ەمەس, ٶزٸمٸزگە كٷلدٸك.
ال پلاسيدو دومينگو كەلگەندە, ۇلتتىق كيٸم تارتۋ ەتٸپ, سۋرەتكە تٷسۋٸن ٶتٸندٸم. اتاقتى مەتر قۋانا كەلٸستٸ. ەيەلٸمەن, بالالارىمەن, نەمەرەسٸمەن كەلگەن ول ٶتٸنٸشٸمدٸ اياقسىز قالدىرمادى. وعان كٶپ راقمەت. كٶڭٸلٸ كٶتەرٸڭكٸ, مەنٸڭ ٷيٸمدە قوناقتا بولدى. ارتىنان ۇلتتىق شاپاندى كيٸپ الىپ, ٶزٸ ينستاگرامعا سالدى. «ۋۆاجايۋ مەستنىە تراديتسيي. ناحوجۋس ۆ ۆەليكولەپنوم گورودە استانا» دەپ جازىپ قويدى.
– اعا, كٸلەڭ اتاقتى جۇلدىزداردى ايتىپ كەلە جاتىرسىز. ونىڭ كٶبٸسٸن جٷزبە-جٷز بٸلەسٸز. ولار دا سٸزدٸ تانيدى. بٸراق وسى ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ قايسىسى جانىڭىزعا جاقىن? قايسىسىمەن دوسسىز?
– ونداي ازاماتتار كٶپ. پلاسيدو دومينگونىڭ كونكۋرسىنا ەلەمگە تانىمال «Rolex» كومپانيياسى دەمەۋشٸلٸك تانىتتى.
سوسىن زۋبين مەتانى مەن تٷركٸستانعا اپاردىم. بۇل شاھاردى زۋبين عانا ەمەس, ەلەم تانۋى تيٸس. ىقىلىم زامانعى تاريحتان تاعىلىم الۋى ٷشٸن. ولاردىڭ بىلاي جٷرۋ قازاقستان ٷشٸن جارناما بولاتىن. شىنىمدى ايتايىن, زۋبين مەتا مەن لا سكالانى 261 ادامدىق شىعىنىنىڭ بارلىعىن يتالييالىق مۇناي كومپانيياسى تٶلەدٸ.
دٷنيەجٷزٸلٸك ەر ٸرٸ شاھاردا مٸندەتتٸ تٷردە بٸرنەشە حالىقارالىق مەدەني شارا ٶتٸپ جاتادى.
وسى جىلى بٸز فرانتسييادان اتاقتى سۋرەتشٸلەردٸڭ پولوتنالارىن الىپ كەلە جاتىرمىز. فرانتسۋزداردىڭ «Total» دەگەن مۇناي كومپانيياسى ساقتاندىرۋ قارجىسىن تولىق ٶز جاۋاپكەرشٸلٸكتەرٸنە الدى. بٸزدٸڭ تٶلەيتٸنٸمٸز – جول شىعىنى عانا.
– دۇرىس ەكەن! الدا بۇدان باسقا قانداي جوسپارىڭىز بار?
– جالپى, ۇلتتىق سالت-دەستٷر دەگەنٸمٸزدٸڭ ٶزٸ – حالىقتىڭ رۋحاني ٶزەگٸ, مەدەنيەتتٸڭ دٸڭگەگٸ. حالقىمىزدىڭ ەجەلدەن بەرٸ قالىپتاسقان, عاسىرلار بويى ساقتالعان سالت-دەستٷرلەرٸمٸزدٸ جاڭعىرتساق دەگەن ٸزگٸ نيەتٸمٸز دە بار! سوندىقتان دا قازاق حالقىنىڭ مەدەنيەتٸ مەن دەستٷرٸ ٶتە ماڭىزدى دەپ باعالايمىز. قانداي حالىقتىڭ بولماسىن سالتى سول حالىقتىڭ مٸنەز-قۇلقىن, قاسيەتتەرٸن تانىتا الادى. بٸز جىل بويى سالت پەن دەستٷرگە نەگٸزدەلگەن ۇلتتىق ويىنداردى ەتنواۋىلدا كٶرسەتەتٸن بولامىز.
– ۋاقىت بٶلٸپ سۇحبات بەرگەنٸڭٸزگە راقمەت!
سۇحباتتاسقان ولجاس بەركٸنباەۆ
