ميلليونداعان ادامدى قازاعا ۇشىراتىپ, تٸرٸ قالعانىن جان ساۋعالاپ بوسىپ كەتۋگە مەجبٷر ەتكەن الاپات اشارشىلىقتىڭ العاشقى كەزەڭٸ – 1921-1922 جىلدارداعى نەۋبەتتەن بەرٸ 100 جىل ٶتتٸ. بۇل جايىندا قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ «تەۋەلسٸزدٸك بەرٸنەن قىمبات» اتتى ماقالاسىندا ايتىپ ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
«ميلليونداعان ادامدى قازاعا ۇشىراتىپ, تٸرٸ قالعانىن جان ساۋعالاپ بوسىپ كەتۋگە مەجبٷر ەتكەن الاپات اشارشىلىقتىڭ العاشقى كەزەڭٸ – 1921-1922 جىلدارداعى نەۋبەتتەن بەرٸ 100 جىل ٶتتٸ. سول زۇلماتتىڭ كەسٸرٸنەن قىرىلىپ قالماعاندا, حالقىمىزدىڭ سانى قازٸرگٸدەن ەلدەنەشە ەسە كٶپ بولار ەدٸ. تاريحىمىزدىڭ وسى اقتاڭداق بەتتەرٸ ەلٸ كٷنگە دەيٸن جان-جاقتى زەرتتەلمەي كەلەدٸ. تٸپتٸ, عالىمداردىڭ اراسىندا اشارشىلىق قۇرباندارىنىڭ ناقتى سانى تۋرالى ورتاق پايىم جوق. الا-قۇلا دەرەكتەر جەنە ونىڭ سەبەپ-سالدارى جايلى ەرتٷرلٸ كٶزقاراستار قوعامدى اداستىرادى. تيٸستٸ تاريحي قۇجاتتاردى, جينالعان مەلٸمەتتەردٸ اسا مۇقييات زەردەلەۋ كەرەك. بٸلٸكتٸ ماماندار جٷيەلٸ زەرتتەۋمەن اينالىسىپ, سوعان سەيكەس اشارشىلىق مەسەلەسٸنە مەملەكەت تاراپىنان باعا بەرٸلگەنٸ جٶن. بٸز بۇل كٷردەلٸ مەسەلەگە ۇستامدىلىقپەن جەنە جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قاراۋىمىز قاجەت. جالپى, تاريحي زەرتتەۋلەردٸ ۇرانشىلدىق پەن داڭعازاسىز, تازا عىلىمي ۇستانىممەن جٷرگٸزگەن دۇرىس. بيىل ەيگٸلٸ جەلتوقسان وقيعاسىنا 35 جىل تولادى. 1986 جىلى ٶرٸمدەي ۇل-قىزدارىمىز كەڭەس وداعىنىڭ قاھارىنان قايمىقپاي, ۇلت نامىسى ٷشٸن الاڭعا شىقتى. وسى كٷننەن سوڭ تۋرا بەس جىل ٶتكەندە تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸ جارييالاۋىمىزدىڭ سيمۆولدىق مەنٸ زور. بۇل ورايدا, ازاتتىقتىڭ العاشقى قارلىعاشتارى – جەلتوقسان قاھارماندارىنىڭ ازاماتتىق ەرلٸگٸ لايىقتى باعاسىن الىپ, جوسپارلى تٷردە ناسيحاتتالۋى كەرەك» دەيدٸ مەملەكەت باسشىسى.
ونىڭ ايتۋىنشا, جىل سوڭىنا دەيٸن جاڭا تاريحىمىزداعى بٸرنەشە ايتۋلى وقيعانىڭ مەرەيلٸ بەلەسٸن اتاپ ٶتەمٸز. 1991 جىلى سەمەي پوليگونى جابىلدى. ول ەلٸمٸز عانا ەمەس, بارشا ادامزاتتىڭ بولاشاعى ٷشٸن ايرىقشا ماڭىزدى شەشٸم.
«وسىنى ەسكەرٸپ, ارنايى ٸس-شارا ٶتكٸزۋ قاجەت دەپ سانايمىن. ەلباسى قول قويعان جارلىقتىڭ ارقاسىندا قازاقستان بٷكٸل دٷنيە جٷزٸنە يادرولىق قارۋ-جاراققا قارسى ەلەمدٸك قوزعالىستىڭ كٶشباسشىسى بولىپ تانىلدى, الىپ مەملەكەتتەردٸڭ سەنٸمٸنە يە بولدى, حالىقارالىق قوعامداستىقتا جاۋاپكەرشٸلٸگٸ جوعارى ەل رەتٸندە مويىندالدى. «ٶتكەن كٷننەن الىس جوق, كەلەر كٷننەن جاقىن جوق» دەيدٸ حالقىمىز. كەشەگٸ ٶتكەن حاندار مەن قاعانداردىڭ دەۋٸرٸ عانا ەمەس, سوڭعى وتىز جىلداعى جاسامپازدىق جولىمىز دا بٷگٸندە تاريحقا اينالىپ, كٷن سايىن الىستاپ بارادى. ازاتتىق تاڭىن ٶز كٶزٸمەن كٶرگەن الدىڭعى بۋىن بولماسا, كەيٸنگٸ جاستار ٶتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىنداعى تاريحي وقيعالاردىڭ تەرەڭٸنە بويلاپ, مەنٸن جەتە تٷسٸنە بەرمەيدٸ. تەۋەلسٸزدٸككە تاعدىردىڭ بەرە سالعان سىيى رەتٸندە قارايدى. شىن مەنٸندەگٸ احۋال ولاي ەمەس. ەلباسى سول كەزدەگٸ ساياسي, ەكونوميكالىق, ەلەۋمەتتٸك, دەموگرافييالىق جەنە باسقا دا جاعدايلارعا بايلانىستى جەتٸ رەت ەمەس, جەتپٸس رەت ٶلشەپ, بٸر رەت كەسۋگە مەجبٷر بولدى. بٸز تىعىرىقتان شىعار جولدىڭ ساڭىلاۋى دا كٶرٸنبەيتٸن قيىن كٷندەردەن قاقتىعىس پەن قانتٶگٸسكە ۇرىنباي امان شىعىپ, ەشكٸمگە ەسەمٸزدٸ جٸبەرمەي, جاڭا سيپاتتاعى قازاق مەملەكەتٸن قۇردىق. بٷگٸنگٸ جەنە بولاشاق ۇرپاق مۇنى ەردايىم بٸلٸپ وتىرۋى كەرەك. سول ٷشٸن قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحىن دا جٷيەلٸ زەرتتەگەن جٶن. شىنىنا كەلسەك, تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا بٸرنەشە رەت قولعا الىنعانىنا قاراماستان, ۇلتتىق مٷددەمٸزگە ساي كەلەتٸن كٶپ تومدىق جاڭا تاريحىمىز ەلٸ تولىق جازىلعان جوق. ونىڭ تۇجىرىمداماسىن بۇعان دەيٸنگٸ ولقىلىقتاردى ەسكەرە وتىرىپ قايتا قاراپ, جاڭا عىلىمي ۇستانىمدار مەن جاڭالىقتاردىڭ نەگٸزٸندە تىڭنان جازاتىن ۋاقىت ەلدەقاشان كەلدٸ. بارلىق وقۋلىقتار وسىنداي ٸرگەلٸ ەڭبەككە نەگٸزدەلٸپ ەزٸرلەنەدٸ. بۇل – ۇلت شەجٸرەسٸن دەرٸپتەۋ تۇرعىسىنان العاندا ستراتەگييالىق ماڭىزى بار مەسەلە. سوندىقتان, قازاقستاننىڭ اكادەمييالىق ٷلگٸدەگٸ جاڭا تاريحىن جازۋدى دەرەۋ باستاۋ كەرەك. تٷپتەپ كەلگەندە, تاريحي سانانى جاڭعىرتۋ مەسەلەسٸنٸڭ تٷيٸنٸ – وسى. بۇل ٸسكە بەدەلدٸ تاريحشىلارىمىزدى تارتۋ قاجەت. سونىمەن قاتار, شەتەل اۋديتوريياسىنا ارنالعان قازاقستاننىڭ قىسقاشا تاريحىن جازىپ, ەلەمنٸڭ نەگٸزگٸ تٸلدەرٸنە اۋدارۋدى ۇسىنامىن. بۇل – قازاقتىڭ سان عاسىرلىق شىنايى تاريحىن ەلەمگە تانىتۋدىڭ بٸردەن-بٸر جولى. ەربٸر حالىق ٶزٸنٸڭ ارعى-بەرگٸ تاريحىن ٶزٸ جازۋعا تيٸس. بٶتەن يدەولوگييانىڭ جەتەگٸمەن جٷرۋگە بولمايدى. ۇلتتىق مٷددە تۇرعىسىنان جازىلعان شەجٸرە ۇرپاقتىڭ ساناسىن وياتىپ, ۇلتتىڭ جادىن جاڭعىرتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ» دەيدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
.jpeg)