انتيرەسەيلٸك سانكتسييانىڭ سالدارى

ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدىڭ باعامىنا ەلەمدٸك مۇناي باعاسى ەمەس, ورىس ەكونوميكاسى ىقپال ەتٸپ تۇر. 

مۇناي باعاسىنىڭ ٶسٸمٸ 2014 جىلدان بەرٸ رەكوردتىق كٶرسەتكٸشكە ٶستٸ. بٸراق تەڭگەنٸڭ جاعدايى جاقسارعان جوق. دەمەك ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدىڭ باعامىنا ەلەمدٸك مۇناي باعاسى ىقپال ەتپەيدٸ. مويىنداساق تا, مويىنداماساق تا بٸز رەسەي ەكونوميكاسىنا سالىنعان سانكتسييانىڭ سالدارىن سەزٸنٸپ, سوعان تەۋەلدٸ بولىپ وتىرمىز.

ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, بٸرەر اپتا بۇرىن عانا قارا التىن قۇنى باررەلٸنە 70 دوللاردان اسقان ەدٸ. باعانىڭ 70 دوللاردان اسۋىنا تاياۋ شىعىستاعى شيەلەنٸستٸ جاعداي سەبەپ بولعان. ناقتىراق ايتار بولساق, اقش-تىڭ اساد ەسكەرٸنە اشىق شابۋىل جاساۋى ايماقتاعى ەسكەري جاعدايدى ۋشىقتىرىپ, ٶز كەزەگٸندە شيكٸزات نارىعىنا ىقپال ەتكەن ەدٸ. مۇنايمەن بٸرگە تەربەلەتٸن تەڭگە ٷشٸن بۇل جاڭالىق وڭ ٶزگەرٸس ەكەلمەگەن ەدٸ. ٶيتكەنٸ سول ەسكەري قاقتىعىستىڭ نەتيجەسٸ رەتٸندە اقش-تىڭ جاڭا ەكونوميكالىق سانكتسييالارى رۋبلگە سوققى بولىپ تيگەن. سٶيتٸپ العاش رەت شيكٸزات نارىعى قالىپقا كەلگەن ۋاقىتتان باستاپ رۋبل-دوللار جۇبىنىڭ قاتىناسى 60/1-دەن اسىپ كەتكەن. وسىلايشا تەڭگەگە مۇناي باعاسىنان گٶرٸ رۋبل قۇنى قاتتىراق ىقپال ەتەتٸنٸ بايقالعان.

رەسەيدٸڭ قور نارىعى كٷرت تٶمەندەگەندە, دوللاردىڭ تەڭگەگە شاققانداعى قۇنى 330-عا دەيٸن كٶتەرٸلٸپ كەيٸن قايتا تٶمەندەي باستادى. كەي ساراپشىلار بۇل باعامنىڭ ۇلتتىق بانك ينتەرۆەنتسيياسى نەتيجەسٸندە جاساندى تٶمەندەتٸلٸپ وتىرعانىن العا تارتسا, باس بانكيردٸڭ ٶزٸ تەڭگە ٶز كٷشٸمەن تۇرعانىن ايتقان. قالاي بولعاندا دا, تەڭگە ٷشٸن العاشقى بٸرنەشە اپتا جايلى بولاتىنعا ۇقسايدى. دوللار قۇنى 300 تەڭگەدەن تٶمەندەپ كەتپەسە دە, قازٸرگٸ باعامنان اناعۇرلىم تٶمەندەۋٸ ەبدەن ىقتيمال. مۇنىڭ ەڭ بٸرٸنشٸ العىشارتى رەسەي قور نارىعىنىڭ قالىپقا كەلە باستاۋى. ورىس ساراپشىلارىنىڭ ايتقانىنداي, قازٸرگٸ تاڭدا ەلدە ۆاشينگتوننىڭ تٸكەلەي سانكتسيياسىنا ۇشىراعان «روسال» كومپانيياسىنان باسقاسىنىڭ جاعدايى جامان ەمەس كٶرٸنەدٸ. مەسەلەن رتس پەن موسبيرجا سەكٸلدٸ ەكٸ ٸرٸ قور نارىعىنىڭ قۇنى اپتا باسىنان بەرٸ تيٸسٸنشە 2,95% جەنە 2,3% كٶتەرٸلگەن. وسىلايشا بٸر-اق كٷننٸڭ ٸشٸندە قۇلاعان بيرجا جىل باسىنان بەرگٸ جاعدايىن قايتا قالپىنا كٶتەرٸپ, ەندٸگٸ 0,01% ٶسٸمگە شىققان. ەرينە بۇل بىلتىرعى وسى ۋاقىتتاعى 8,2%-دىق ٶسٸمگە جەتپەيدٸ, دەگەنمەن باستىسى «مينۋستا» ەمەس.

ايتا كەتەرلٸگٸ, قازٸر ورىس ساۋداگەرلەرٸ الداعى بٸرنەشە اپتالىق احۋالعا ٶتە پوزيتيۆتٸ قاراپ وتىر.

«مۇنايدىڭ قازٸرگٸ باعاسىندا دوللار 59 رۋبل اينالاسىندا بولۋى كەرەك. ال قازٸر قىمبات بولىپ تۇرعانى نارىق ەلٸ دە بولسا سانتسييانىڭ ەسەرٸنەن شىعا الماي وتىر», –  دەگەن ساراپشى سٶزدەرٸن جارييالايدى ورىس باسىلىمدارى.

مۇنايدىڭ قىمباتتاۋىمەن قوسا ورىستىڭ ورتالىق بانكٸ رۋبدٸ قولداۋ وپەراتسييالارىن دا جٷيەلٸ جٷرگٸزۋدە.  

تەڭگەنٸ ٶرگە تارتۋشى تەك ورىس بيرجاسى عانا ەمەس ەكەن. مۇناي نارىعىنا ەڭ كٶپ ىقپال ەتەتٸن ەكٸ الىپتىڭ بٷگٸنگٸ مەلٸمدەمەسٸ جوعارىدا ايتىلعانداي مۇناي باعاسىنىڭ 2014 جىلدان بەرگٸ رەكوردتى جاڭارتۋىنا مۇرىندىق بولدى. ناقتىراق ايتار بولساق, الدىمەن اقش ەنەرگەتيكا اگەنتتٸگٸ مۇناي ساتۋشى ەلدەر ٷشٸن جاعىمدى جاڭالىعىمەن بٶلٸستٸ. قۇراما شتاتتاردىڭ مۇناي قورى ٶتكەن اپتا 1,07 ملن باررەلگە, جانارماي قورى 2,97 ملن باررەلگە ازايعان ەكەن. وسى جاڭالىقتىڭ ارتىنشا ساۋد ارابيياسىنىڭ الداعى جوسپارى تۋرالى رەيتەرس باسىلىمى قىزىق دەرەك جارييالادى. باسىلىم ەلدٸڭ قۇزٸرەتتٸ ورگاندارىنىڭ ٷش ٶكٸلٸنە سٸلتەمە جاساي وتىرىپ, ەل ٷكٸمەتٸ الداعى ۋاقىتتا مۇناي باعاسىن 80 دوللارعا, ارتىنشا تٸپتٸ 100 دوللارعا دەيٸن كٶتەرۋ وپەراتسيياسىن قولعا العالى جاتقانىن حابارلادى. ەزٸرگە ناقتى شارا قابىلداناتىنى تۋرالى دەرەك جوق. دەگەنمەن وپەك+ شارتى بويىنشا شيكٸزات ٶندٸرٸسٸنە شەكتەۋ قويۋ كەلٸسٸمٸ ودان سايىن كٷشەيە تٷسەتٸنٸ جاسىرىن ەمەس. قازٸردٸڭ ٶزٸندە وپەك مٷشەلەرٸ مويىندارىنا مٸندەت قىلىپ العان كٶلەمدٸ ارتىعىمەن قىسقارتىپ, نارىقتا جاساندى تاپشىلىقتى كٷشەيتە تٷسٸپ جاتىر.  

گەوساياسي احۋال مەن ەلەمدٸك شيكٸزات نارىعىنىڭ قايسى دا قازٸرگٸ تاڭدا شيكٸزات ساتۋشى ەلدەر ٷشٸن تيٸمدٸ بولىپ تۇر. دەيتۇرعانىمەن تەڭگە ورنىنان قوزعالار تٷرٸ جوق. عالامدىق شيكٸزات داعدارىسىنان ەندٸ شىقتىق پا دەگەندە انتيرەسەيلٸك سانكتسييالار ساپ ەتە قالىپ, ەكونوميكا سول باياعى بەسەڭ قالپى قالا بەرگەندەي. ەگەر مۇناي باعاسىنىڭ ٶسٸمٸ قازٸرگٸ قارقىندى ساقتايتىن بولسا, جاز ورتاسىنا دەيٸن قارا التىن قۇنى 80 دوللاردى ماڭايلاپ قالۋى عاجاپ ەمەس. ونداي كەزدە دوللاردىڭ تەڭگەگە شاققانداعى قۇنى 310 دوللاردان تٶمەندەۋٸ تيٸس ەدٸ. دەگەنمەن مۇناي باعاسىنا قاراعاندا بٸزدٸڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاعا رەسەي ەكونوميكاسى قاتتى ەسەر ەتٸپ جاتقانعا ۇقسايدى.

قالاي دەگەندە دە, جاقىن بولاشاقتا اقش-تىڭ ورىس كومپانييالارىنا تاعى دا تٸكەلەي سانكتسييا سالۋى ەكٸتالاي, دەمەك رۋبل تۇراقتانادى. ٶز كەزەگٸندە مۇناي ٶسٸمٸ ساقتالاتىن بولسا, تەڭگەنٸڭ قۇنى نىعايادى. بولجام بويىنشا, باعام 315-320 اراسىندا ساقتالۋى تيٸس.

باۋىرجان مۇقان, abctv.kz