الماتى حايۋاناتتار باعىندا سوڭعى 10 جىلدا جانۋارلاردىڭ ٷشتەن بٸر بٶلٸگٸ قىرىلعان
جىل باسىنان بەرٸ الماتى حايۋاناتتار باعىندا 20 جانۋار ٶلگەن. تاعى 12 حايۋاننىڭ جاعدايى مٷشكٸل. كەسەلگە شالدىققان جانۋارلاردىڭ تٸزٸمٸ مەن دياگنوزى زووباقتىڭ رەسمي سايتىندا جارييالاندى. ولاردىڭ قاتارىندا سيرەك كەزدەسەتٸن امۋر جولبارىسى, قاسقىر, ياۆاندىق ماكاكا, كاپيبارا مەن پوني دا بار. كٶزدٸڭ قاراشىعىنداي قورعالۋى تيٸس اڭداردىڭ جاپپاي ٶلٸپ جاتقانى, حايۋاندار اراسىندا اۋرۋ-سىرقاۋدىڭ جيٸلەۋٸ, تٶلدەۋ تٷيتكٸلدەرٸنٸڭ كٶبەيۋٸ الاڭداتارلىق. بۇلاي جالعاسا بەرسە, كەلەر جىلى 80 جىلدىعىن تويلايتىن زووباق كەشەگٸ جاقسى اتىنان تٷبەگەيلٸ ايرىلاتىن تٷرٸ بار.
گەپارد, كەرٸك جەنە ٶلەكشٸننٸڭ ٶلٸمٸ
الماتى زووباعى اڭداردىڭ باعى ەمەس, سورىنا اينالعانداي. كٷنٸ كەشە عانا چيتا ەسٸمدٸ جالعىز گەپارد ٶلدٸ. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, جىرتقىش اڭ 3 جىلدان بەرٸ اۋىرعان. ۆەتەرينارلار وسى كٷنگە دەيٸن ونىڭ ەم-دومىن جاساپ كەلگەن. ال قازاننىڭ باسىندا مەلمان ەسٸمدٸ ەكٸ جاسار كەرٸك ارام قاتتى. زووباق قىزمەتكەرلەرٸ جانۋاردىڭ ەش اۋىرماعانىن, دەنساۋلىعىندا كٸنەرات بولماعانىن العا تارتتى. حايۋاناتتار باعىنىڭ باسپاسٶز حاتشىسى توقتار ەليەۆ حايۋاندى كەلگەن قوناقتاردىڭ نەمەسە قىزمەتكەرلەردٸڭ بٸرٸ ەدەيٸ ۋلاۋى مٷمكٸن ەكەنٸن ايتادى. كەيٸننەن ساراپتاما جۇمىستارى اياقتالعاندا كەرٸكتٸڭ ٶلٸمٸنە مي ٸسٸگٸ سەبەپ بولعان دەگەن اقپارات تاراتىلدى. ەزٸرگە حايۋاناتتار باعىنىڭ تەك 60 پايىزى عانا بەينەباقىلاۋ كامەراسىمەن جابدىقتالعان. ارنايى قۇرىلعىنىڭ باقىلاۋىنا الىنباعان اۋماقتارداعى جانۋارلاردىڭ تورىنا بٸرەۋ-مٸرەۋ قاۋٸپتٸ زات لاقتىرىپ كەتسە دە, انىقتاۋ قيىن. سوندىقتان زووباق اۋماعىنا بٸر ايدىڭ ٸشٸندە قوسىمشا 120 كامەرا ورتاتىلماقشى. الايدا مۇنىمەن حايۋاناتار باعىنىڭ جۇمىسىنا نارازىلىق تانىتقان تابيعات جاناشىرلارلارىنىڭ كٶڭٸلٸ ورنىعادى دەگەنگە سەنۋ قيىن.
بۇعان دەيٸن الماتى جۇرتشىلىعىن زووباقتاعى قۇرالاي ەسٸمدٸ ٶلەكشٸننٸڭ ٶلٸمٸ شۋلاتقان بولاتىن. 6 جاسار اڭنىڭ سىرقاتى 4 ايعا سوزىلعان. ونىڭ بەتٸن بەرٸ قاراتۋ ٷشٸن حايۋاناتتار باعىنىڭ باسشىلىعى ەلٸمٸزدٸڭ ەڭ بٸلٸكتٸ دەگەن 12 ۆەتەرينارىن جينادى, مەسكەۋ زووباعىنىڭ باس دەرٸگەرٸن دە الدىرتتى. تٸپتٸ, جانۋاردىڭ جاعدايى قيىنداي بەرگەن سوڭ زووباق ديرەكتورى قانات كەرٸموۆ باقسى-بالگەرلەردٸڭ كٶمەگٸنە جٷگٸنگەن كٶرٸنەدٸ. راس-ٶتٸرٸگٸ بەيمەلٸم, بۇل – سaravan.kz پورتالىنا انونيمدٸ سۇحبات بەرگەن زووباق قىزمەتكەرٸنٸڭ سٶزٸ. شاماسى, دەرٸگەرلەردەن قايران بولماعان سوڭ, ديرەكتور مىرزا تىلسىم كٷشتەردەن نەتيجە بولار دەپ ويلاسا كەرەك. بٸراق پنەۆمونيياعا شالدىققان قۇرالايدى ەشكٸم قۇتقارا المادى. مەسكەۋ زووباعىنىڭ باس دەرٸگەرٸ ميحايل الشينەتسكيي جولبارىستىڭ رەنتگەن سۋرەتتەرٸ مەن اناليز قورىتىندىلارىن قاراپ شىققاننان كەيٸن حايۋاننىڭ جانىن قيناماي, ەۆتانازييا جاساۋ دۇرىس دەپ كەڭەس بەرگەن. «جولبارىستى تولىق تەكسەرٸستەن ٶتكٸزگەننەن كەيٸن جانى قينالىپ جاتقانىنا كٶزٸم جەتتٸ. ەبدەن ازىپ-توزىپ, قۇر سٷيەگٸ قالعان. تاماق سالىنعان ىدىسى مٷلدەم تٷرتٸلمەيدٸ. تاماق ٸشپەك تٷگٸلٸ تىنىس الۋعا قينالادى. بەتٸ بەرٸ قارامايتىنى انىق ەدٸ. سوندىقتان مۇنداي جاعدايدا ەۆتانازييادان باسقا جول جوق», – دەپتٸ دەرٸگەر تەكسەرٸستەن سوڭ. الايدا زووباق باسشىلىعى ونىڭ سٶزٸنە قۇلاق اسا قويماعان.
قۇرالايدى ەمدەۋگە شاقىرتىلعان وتاندىق مال دەرٸگەرلەرٸنٸڭ بٸرٸ Kazakhstan Today پورتالىنىڭ رەداكتسيياسىنا جولداعان حاتىندا حايۋاناتتار باعىنداعى سول جايسىز وقيعانىڭ مەن-جايىن جاسىرماي ايتىپ بەرگەن بولاتىن. «بيىلعى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا مەنٸ ۆەتەرينار رەتٸندە الماتى حايۋاناتتار باعىنا جۇمىسقا شاقىردى. ونداعى ماقسات – دەرتٸ اسقىنعان قۇرالاي اتتى جولبارىسقا مەديتسينالىق كٶمەك كٶرسەتۋ. ٷي جانۋارلارىمەن جۇمىس ٸستەۋدە تەجٸريبەم مول بولعاندىقتان ەرٸ قازاقستاندا عانا ەمەس, قىرعىزستاندا دا جىرتقىش مىسىقتۇقىمداستاردى ەمدەۋ ٸسٸمەن اينالىسىپ جٷرگەندٸكتەن مەنٸڭ بٸلٸكتٸلٸگٸمە سەنگەن بولار. الايدا يۆان سليۆيتسكيي دەگەن بٸرەۋ ەم-دوم جٷرگٸزۋگە كەدەرگٸ كەلتٸرٸپ, ٶزٸنٸڭ نۇسقاۋىن ورىنداۋدى تالاپ ەتتٸ. ۆەتەرينارلىق بٸلٸمٸ بولماسا دا, ەشكٸم ونىڭ اقىل-كەڭەسٸن سۇراماسا دا, جۇمىسقا ارالاسا بەردٸ. ٶيتكەنٸ قامقورلىق كەڭەسٸنٸڭ ٶكٸمٸ بويىنشا ونىڭ ەمدەۋ ٸسٸنە قاتىسۋى مٸندەتتەلگەن. ماعان جەنە زووباق باسشىلىعىنا قىسىم كٶرسەتٸلگەندٸكتەن, جولبارىستىڭ ەم-دومى جٷيەسٸز, 3-4 كٷن ٷزٸلٸسپەن جٷرگٸزٸلدٸ», – دەيدٸ ۆەتەرينار. مۇنىڭ اقىرى نەگە ەكەلٸپ سوققانى كٶپشٸلٸككە مەلٸم. ٶلەكشٸننٸڭ ٶلٸمٸنە ەشكٸم اسا تاڭعالا قويعان جوق. ٶيتكەنٸ وعان دەيٸن 8 جىل ٸشٸندە 6 قار بارىسى ٶلگەن الماتى زووباعىنىڭ «جانۋار جۇتقىش» دەگەن اتاعى ەل اراسىندا كەڭ تاراپ ٷلگەرگەن.
ٸزٸ جوعالعان ٸلبٸستەر
جابايى تابيعاتتا ٶتە سيرەك كەزدەسەتٸن قار بارىسى (ٸلبٸس) – تۇقىمى قۇرىپ بارا جاتقان جىرتقىش اڭداردىڭ بٸرٸ. ول نەگٸزٸنەن قازاقستان مەن ورتالىق ازييانىڭ تاۋلى ايماقتارىندا عانا كەزدەسەدٸ. ەلٸمٸزدەگٸ قار بارىسىنىڭ سانى بەيرەسمي دەرەكتەر بويىنشا 200-گە دە جەتپەيدٸ. ال سوڭعى 8 جىلدا الماتى زووباعىنىڭ دەل وسىنداي 6 جىرتقىشتى ٶلتٸرٸپ الۋى – تابيعات ٷشٸن ورنى تولماس شىعىن.
مەكەمە ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى اعىباي ەجٸباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قار بارىستارى زووباققا جاپونييا, پولشا, فرانتسييا جەنە قىرعىزستاننان سىيعا تارتىلعان. «جاپونييادان كەلگەن ماييا ەسٸمدٸ ٸلبٸس 2009 جىلى ٶكپە قابىنۋىنان, پولشادان ەكەلٸنگەن ارتوس 2008 جىلى ٶزگە اۋرۋدان مەرتٸكتٸ. فرانتسييادان ەكەلٸنگەن اريلان اتتى ۇرعاشى بارىس 2013 جىلى ٶلدٸ. بٸزدٸڭ زووباقتا ٷش جىل ٶمٸر سٷردٸ. تۇقىمىن كٶبەيتۋ ٷشٸن قولدان كەلگەنٸن جاساپ كٶردٸك, بٸراق نەتيجەسٸز. ال 2012 جىلى قىرعىزستاننان ليدەر مەن پيرات اتتى ەركەك بارىستار ەكەلٸندٸ. 2014 جىلى ەكەۋٸ دە مەرتٸكتٸ: بٸرٸ قاراشادا, ەكٸنشٸسٸ شٸلدەدە», – دەيدٸ ەجٸباەۆ.
سونداي-اق, حايۋاناتتار باعىندا سنەجاننا اتتى ۇرعاشى ٸلبٸس بولعان. ول دا ۇزاق ٶمٸر سٷرمەگەن. حايۋاناتتار باعى باسشىلىعىنىڭ ايتۋىنشا, ٸلبٸستەردٸڭ ٶلٸمٸنە ولار مەكەندەگەن اۋماقتىڭ تٸرشٸلٸك ٷشٸن قولايسىزدىعى سەبەپ بولعان. «حايۋاناتتار باعىنداعى ٸلبٸستەر مەكەندەيتٸن قورشاۋ كٷن تٷسپەيتٸن جەردە ورنالاسقان. بۇل جەر ٶزەنگە جاقىن, ياعني جىل ون ەكٸ اي دىمقىل بولىپ تۇرادى. ونىڭ ٷستٸنە, اعاشتاردىڭ كٶپتٸگٸنەن ٷنەمٸ كٶلەڭكە, كٷن تٷسپەيدٸ. سونىڭ سالدارىنان قار بارىستارى جاپپاي ٶكپە دەرتٸنە شالدىققان», – دەدٸ زووباق ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى. اعىباي ەجٸباەۆ بارىستارعا قولايسىز جاعدايدى مەكەمەنٸڭ بۇرىنعى باسشىلارى جاسادى دەگەندٸ العا تارتتى. حايۋاناتتار باعىنىڭ باسشىلىق قۇرامى 2010 جىلى اۋىسقان. ال ٸلبٸستەرگە ارنالعان قورشاۋلار وعان دەيٸن سالىندى دەيدٸ ول.
بۇل – بارىستار ٶلٸمٸنە قاتىستى رەسمي پٸكٸر. ەل اراسىندا رەسمي ەمەس پٸكٸرلەر مەن بولجامدار دا جەتەرلٸك. ەسٸرەسە, ٸلبٸستەردٸڭ قاراقشىلار قولىندا كەتكەنٸ, ولاردىڭ باعالى تەرٸسٸ كوللەكتسيونەرلەردٸڭ جەكە توپتاماسىن تولىقتىرعانى جايلى الىپقاشپا ەڭگٸمە كٶپ. قىزىل كٸتاپقا ەنگەن اڭنىڭ تەرٸسٸ «يۋرتا» مەيرامحاناسىندا ٸلۋلٸ تۇرعانىن كٶرگەندەردٸڭ بٸرٸ ونى سۋرەتكە تٷسٸرٸپ, ەلەۋمەتتٸك جەلٸگە جارييالاعان سوڭ بۇل مەسەلە تٶڭٸرەگٸندەگٸ داۋ تٸپتٸ ٷدەدٸ. «كٶك تٶبە» ساياباعىنىڭ ديرەكتورى تەرٸنٸڭ ناعىز اڭدٸكٸ ەكەنٸن راستادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل – مەيرامحاناعا تارتىلعان سىيلىق. الايدا ونى كٸم سىيلاعانىن, قاشان سىيلاعانىن ەسٸنە تٷسٸرە المادى. ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە وسى تاقىرىپتى بەلسەندٸ تالقىلاعان بلوگەرلەر اڭ تەرٸسٸ زووباقتا ٶلگەن بارىستاردىڭ بٸرٸنٸكٸ بولۋى مٷمكٸن دەپ بولجادى.
بۇل پٸكٸر قوعام تاراپىنان قارسىلىققا ۇشىراي قويعان جوق. كەرٸسٸنشە, قۋاتتاعاندار كٶپ. تابيعات قورعاۋشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, بارىستاردىڭ ٶلٸمٸ زووباق اۋماعىنا كٶز تٸگٸپ جٷرگەندەردٸڭ قاساقانا ۇيىمداستىرعان ٸسٸ بولۋى عاجاپ ەمەس. ناۋرىز ايىندا ەكولوگ ەرٸ قوعام قايراتكەرٸ مەلس ەلەۋسٸزوۆ اڭدار اراسىندا اۋرۋدىڭ, ٶلٸمنٸڭ جيٸلەۋٸ حايۋاناتتار باعىن جەكەشەلەندٸرۋ مەسەلەسٸ كٶتەرٸلگەن ۋاقىتتان باستالدى دەدٸ. ونىڭ پٸكٸرٸن «كٶكجايلاۋدى قورعايمىز!» قوزعالىسىنىڭ بەلسەندٸسٸ اباي ەرەكەنوۆ تە قولدادى. «جانۋارلاردىڭ ارام قاتۋ وقيعاسى جەردٸ باسىپ العىسى كەلەتٸن شەنەۋنٸكتەر مەن ولاردىڭ ٷستٸنەن قارايتىن ادامداردىڭ قۇرعان جوسپارى. بٸرٸنشٸ قادام – زووباق اۋماعىن مەملەكەت مەنشٸگٸنەن قالا مەنشٸگٸنە اۋىستىرۋ. ەكٸنشٸ قادام – قارجىلاندىرۋدى قىسقارتۋ. سودان سوڭ بيزنەس-جوبالاردى سىلتاۋراتۋ ارقىلى ينۆەستورلاردى كٸرگٸزٸپ, جەردٸ تٷبەگەيلٸ مەنشٸكتەپ الماق», – دەدٸ ول.
شۋ ٷدەي تٷسكەن سوڭ, ٸسكە قالا باسشىلىعى ارالاستى. الماتى ەكٸمٸ باۋىرجان بايبەك زووباقتىڭ مەملەكەت مەنشٸگٸندە قالاتىنىن, جەكە قولعا بەرٸلمەيتٸنٸن كەسٸپ ايتتى. «زووباق ەشقانداي سەنٸمدٸ باسقارۋعا بەرٸلمەيدٸ, ول كوممۋنالدى مەنشٸكتە بولادى. ونداعى جاعداي ٷشٸن جاۋاپ بەرەتٸن ديرەكتور بار. مەتسەناتتاردىڭ كٶمەگٸ قابىلدانادى. بٸراق, زووباقتى جەكەمەنشٸككە بەرۋگە بولمايدى», – دەپ ەكٸم مەكەمەنٸ جەكەشەلەندٸرۋ تۋرالى الىپقاشپا ەڭگٸمەلەرگە توقتاۋ سالدى.
«قاۋٸپتٸ اۋرۋ كٶبەيسە, زووباقتى جاپسىن!»
قار بارىستارىنىڭ ٸز-تٷسسٸز جوعالۋىنا بايلانىستى جٷرگٸزٸلگەن زەرتتەۋلەردەن كەيٸن جانۋارلاردى كٷتٸمٸنە دۇرىس كٶڭٸل بٶلمەدٸ جەنە ولاردىڭ قورشاۋىن ەلەمدٸك ستاندارتتار بويىنشا جابدىقتامادى دەپ ايىپتالعان زووباق باسشىلىعى سىننىڭ استىندا قالدى. تەكسەرۋلەر نەتيجەسٸندە سوڭعى ون جىل ٸشٸندە – 2005 جىل مەن 2015 جىل ارالىعىندا الماتى زووباعىنداعى جانۋارلاردىڭ ٷشتەن بٸر بٶلٸگٸ قىرىلعانى انىقتالدى. 2005 جىلى حايۋاناتتار باعىندا جانۋارلاردىڭ 523 تٷرٸ بولسا, 2015 جىلى ولاردىڭ سانى 345-كە دەيٸن ازايعان. ياعني, 178 تٷرٸ جويىلعان. سٷتقورەكتٸلەردٸڭ تٷرٸ 94-تەن 74-كە كەمٸسە, قۇستاردىڭ 100 تٷرٸ ٸزٸم-عايىم جوعالىپتى. سونداي-اق, 2005 پەن 2015 جىل ارالىعىندا باۋىرىمەن جورعالاۋشىلاردىڭ – 24, بالىقتاردىڭ 31 تٷرٸ كەمٸگەن. بۇل قۇپييا دەرەكتەر ەمەس, ەۋرازييالىق ايماقتىق زووباقتار مەن اكۆاريۋمدار قاۋىمداستىعىنىڭ سايتىندا جارييالانعان مەلٸمەت.
2016 جىل الماتى حايۋاناتتار باعىنىڭ تاريحىندا ەڭ كٶپ جانۋارلار ٶلٸمٸ تٸركەلگەن جىلداردىڭ بٸرٸ رەتٸندە ساقتالارى انىق. الماتى زووباعىنا كٶمەك كٶرسەتۋ قورىنىڭ قامقورلىق كەڭەسٸنٸڭ مٷشەسٸ, زووباق جانۋارلارى جٶنٸندەگٸ بٸلٸكتٸ مامان انگەلينا كوتەنكونىڭ ايتۋىنشا, جاعدايدىڭ ۋشىعۋىنا مەكەمە باسشىلىعىنا قانات كەرٸموۆتىڭ تاعايىندالۋى سەبەپ. ول ەۋەلٸ قامقورلىق كەڭەسٸنٸڭ مٷشەلەرٸنە زووباققا كەلۋگە تىيىم سالعان. مەكەمە جەتەكشٸسٸنٸڭ جٷگەنسٸزدٸگٸ مۇنىمەن اياقتالماپتى. «بٸز وندا جانۋارلاردىڭ ٶمٸرٸنە بەيجاي قارامايتىن كٶپ اداممەن بٸرگە توپ بولىپ بارعان بولاتىنبىز. جانۋارلاردى چيپتەۋدٸ قولعا الدىق, اڭداردىڭ كٸم كٶرٸنگەنگە ساتىلماۋىن قاداعالاپ كەلدٸك. حايۋاناتتار باعىندا بولىپ جاتقان بٷگٸنگٸ جاعدايلار تۋرالى كٶپكە دەيٸن جاق اشقان جوقپىز, ەندٸ ٷندەمەي قالۋعا بولمايدى. چيتا اتتى گەپاردتىڭ ٶلٸمٸ كەزدەيسوق ەمەس, قاساقانا ٶلتٸرۋ. حايۋاننىڭ تابانى ٶزٸنەن-ٶزٸ سىنبايدى. ول پانلەيكوپەنيياعا قالاي شالدىعىپ جٷر? نەگە بٸز بۇل تۋرالى قوعامدىق قوزعالىس ٶكٸلدەرٸ بارعاندا عانا ەستيمٸز? بۇل سۇمدىق!» – دەيدٸ اشۋعا مٸنگەن كوتەنكو حانىم. جانۋارلاردى قورعاۋشى بۇل العاشقى جاعداي ەمەس ەكەنٸن, بۇعان دەيٸن كەرٸك, كاپيبارالار مەن كيٸكتەر ٶلگەنٸن ەسكە سالدى: «كيٸكتەردٸ زووباققا مەن بار كەزدە ەكەلگەن بولاتىن. بٸر جىل ٶمٸر سٷردٸ, كەنەت بٸرەۋٸ شوشىپ ٶلدٸ. ول قىستان امان شىقتى, جاڭا جىل مەرەكەسٸندەگٸ وتشاشۋلاردان شوشىعان جوق. اياق استىنان ارام قاتاتىنداي ونى نە ٷركٸتۋٸ مٷمكٸن? كەرٸكتٸڭ ٶلٸمٸ دە كٷمەندٸ. بۇل جانۋاردى ۋمەن ٶلتٸرۋ مٷمكٸن ەمەس, مۇنى سٸزگە كەز كەلگەن مامان راستاپ بەرە الادى. دەنەسٸن جاراقاتتايتىن بٸردەڭە سۇعىپ الماسا, كەرٸك ٶلە قويمايدى. قازٸر زووباققا بارىپ, ونداعى كەرٸكتەردٸ ساناساڭىز, كٶبٸسٸن تٷگەندەي المايسىز», – دەيدٸ ول.
قامقورلىق قورىنىڭ مٷشەسٸ زووباقتاعى كەيبٸر اڭداردىڭ تيىنعا ساتىلىپ جاتقانىنا, سونداي-اق, جانۋارلاردىڭ جاڭا تٷرٸ ەكەلٸنۋٸنە الاڭداۋلى. «جۋىردا حايۋاناتتار باعىنا گيەنالار ەكەلٸنگەنٸن ەستٸدٸم. سەلەكتسييالىق جوسپار جاساعان ادام رەتٸندە, زووباققا قازٸر جانۋارلاردى ەكەلۋگە بولمايتىنىن ەسكەرتكٸم كەلەدٸ. تۋريستٸك ورتالىققا اينالۋى تيٸس نىسان وسىلاي قۇردىمعا كەتٸپ بارا جاتقانىنا بيلٸك نەگە كٶز جۇمىپ وتىر? ٶلگەن گەپاردتى زووباققا جەتكٸزٸلگەن كٷنٸنەن باستاپ بٸلەمٸن. بەلكٸم تىم كٶڭٸلشەك شىعارمىن, ونىڭ تابانى بٶلٸنٸپ قالدى دەگەن حابار تٶبەمنەن جاي تٷسٸرگەندەي بولدى. ونىڭ تورلى قورشاۋ ٸشٸندە ٶزدٸگٸنەن جاراقاتتانۋى مٷمكٸن ەمەس. ادامنىڭ ەرەكەتٸ ەكەنٸ انىق», – دەيدٸ انگەلينا كوتەنكو. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, زووباق دەرٸگەرلەرٸ اتاپ كٶرسەتكەن پانلەيكوپەنييا – اسا قاۋٸپتٸ اۋرۋ. «ەگەر مۇنداي اۋرۋلار تٸركەلسە, زووباقتى جاپسىن! وندا بالالار بارادى ەمەس پە? جۇقپالى اۋرۋ سولارعا جۇقسا شە? مەن كٶشەدەگٸ جانۋارلاردى قۇتقارۋمەن اينالىسامىن, بٸراق ولاردىڭ بٸردە-بٸرەۋٸنٸڭ اعزاسىنان ٸشەكقۇرت تابىلعان ەمەس. ۆەتەرينارلاردىڭ قورىتىندىسى راس بولسا, بٸلٸكتٸ مامانداردىڭ قاراۋىنداعى گەپارد ٸشەكقۇرت ينۆازيياسىن قالاي جۇقتىرعان?», – دەپ نارازىلىعىن جەتكٸزدٸ مامان.
«ەۋروپانىڭ اڭدارى قازاقستانداعى ادامداردان جاقسى ٶمٸر سٷرەدٸ»
تاعى بٸر الاڭداتارلىق جايت, حايۋاناتتار باعىنداعى كەيبٸر قۇس تٷرلەرٸ جۇمىرتقا باسۋدى, كەي اڭدار تٶلدەۋدٸ قويعان. زووباقتان سٷيٸنشٸ حابارلاردان گٶرٸ قايعىلى وقيعالار تۋرالى حابارلار جيٸرەك تارالادى. سوندىقتان تابيعات قورعاۋشىلارى كەڭەستٸك زاماننان قالعان زووباقتاردان ارىلىپ, جانۋارلار ەرەكشە قورعالاتىن سافاري-پاركتەردەن ٷلگٸ الىپ, ادامعا ەمەس, اڭ-قۇستارعا جايلى جەرلەردٸ ويلاستىرۋ قاجەتتٸگٸن باسا ايتادى. الماتى حايۋاناتتار باعىنىڭ كەلەشەگٸ ٷشٸن كٷرەسٸپ جٷرگەن ا.كوتەنكو ونداعى جٷگەنسٸزدٸكتٸڭ بەرٸ ديرەكتوردىڭ سالعىرتتىعىنان دەپ ەسەپتەيدٸ. ەگەر زووباقتاعى كٷدٸكتٸ جايتتار وسىلاي جالعاسا بەرەتٸن بولسا, انگەلينا حانىم قامقورلىق كەڭەسٸنٸڭ اتىنان مەملەكەت باسشىسىنا حات جازاتىنىن مەلٸمدەدٸ.
الايدا مەكەمە باسشىسى زووباقتا ورىن العان كەلەڭسٸز جاعدايلار ٶزٸنٸڭ نەمەسە قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ نەمقۇرايلىلىعىنان بولدى دەگەن پٸكٸردٸ جوققا شىعاردى. ديرەكتوردىڭ ايتۋىنشا, حايۋاناتتار باعىندا ٶلٸم-جٸتٸمنٸڭ, اۋرۋدىڭ كٶبەيۋٸنە اۋماق پەن قارجىنىڭ ازدىعى سەبەپ. جۋىردا جانۋارلاردى قورعاۋ تاقىرىبىندا ٶتكەن كونفەرەنتسييادا ول الماتى زووباعىنداعى اڭدارعا جاسالعان قامقورلىقتى باتىس ەلدەرٸمەن سالىستىردى: «مىسالى, ەۋروپادا نورما بويىنشا, ەر اق ايۋ ٷشٸن 700 شارشى مەتر بٶلٸنەدٸ. ەكەۋ بولسا, كٶبەيۋ جاعدايى قاراستىرىلىپ, 2100 شارشى مەتر بەرٸلۋٸ تيٸس. سوسىن وندا قار ساقتالاتىن قۇرىلعى, تەڭٸزدەگٸدەي سۋ تۇرادى. مەنٸڭشە, ەۋروپادا جانۋارلار قازاقستانداعى ادامداردان جاقسىراق ٶمٸر سٷرەدٸ», – دەپ كەرٸموۆ تٷيتكٸلدٸڭ بەرٸن قارجىلاندىرۋ مەسەلەسٸنە اپارىپ تٸرەدٸ. الايدا جانۋارلارعا قولايلى جاعداي جاساۋعا قارجى جوق دەپ مۇڭ شاعىپ وتىرعان كەسٸپورىن 80 جىلدىقتى تويلاۋعا كەلگەندە ايانىپ قالماق ەمەس. «زووباق كەلەسٸ جىلى 80 جاسقا تولادى. قالا ەكٸمشٸلٸگٸ بٸزگە يميدج كومپانييا ٷشٸن 57 ملن تەنگە بٶلٸپ قويدى. بٸزگە قوناقتار كەلگەندە, ٶزٸمٸزدٸڭ لوگوتيپ سالىنعان فۋتبولكالار, ماگنيت تاستار, كٷنتٸزبەلەر مەن قالامساپتارىمىز بار بولادى. تاعى وسى قارجىعا مەرەيتويعا ارنالعان كونفەرەنتسييالار مەن كٸتاپ شىعارۋدى جوسپارلاۋدامىز», – دەيدٸ ديرەكتور. دەمەك, زووباققا قازٸر حايۋانداردىڭ حالٸنەن گٶرٸ تويدىڭ قامى ماڭىزدىراق بولىپ تۇر.
انار لەپەسوۆا
"تٷركٸستان" گازەتٸ
