"التاي-قوبدا قازاقتارىنىڭ دومبىرا جەنە سىبىزعى كٷيلەرٸ" كٸتابى جارىق كٶردٸ

"التاي-قوبدا قازاقتارىنىڭ دومبىرا جەنە سىبىزعى كٷيلەرٸ" كٸتابى جارىق كٶردٸ

قر ۇلتتىق مۋزەيٸندە «قازىنا» سەرييالىق باسىلىمى اياسىندا جارىق كٶرگەن م. حۇسايىنۇلى, ق. احمەرۇلىنىڭ «التاي-قوبدا قازاقتارىنىڭ دومبىرا جەنە سىبىزعى كٷيلەرٸ» اتتى كٸتابىنىڭ تۇساۋكەسەرٸ ٶتتٸ.

مەملەكەت باسشىسى «ۇلى دالانىڭ جەتٸ قىرى» اتتى ماقالاسىندا كٶنەدەن ميراس رەتٸندە جەتكەن رۋحاني مەدەني مۇرالارىمىزدى (سالت-دەستٷر, ەدەت-عۇرىپ, مۋزىكالىق مۇرا, زەرگەرلٸك ٶنەر, تابيعات پەن عالامعا قاتىستى ٸلٸمدەر مەن داعدىلار ت.ب.) ساقتاۋ, جٸتٸ زەرتتەۋ, جاڭعىرتۋ, جانداندىرۋ, ناسيحاتتاۋ مەن بولاشاق ۇرپاققا جەتكٸزۋگە ەرەكشە نازار اۋدارعانى بەلگٸلٸ. 

قر ۇلتتىق مۋزەيٸ ديرەكتورىنىڭ م. ا. لەونيد كوچەتوۆ: «ۇلتتىق مۋزەيدٸڭ ٸشٸنەن قۇرىلعان «حالىق قازىناسى» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى وسى ۋاقىتقا دەيٸن «قازىنا» سەريياسىمەن كٶپتەگەن عىلىمي ەڭبەكتەردٸ باسپادان شىعارىپ ٷلگەردٸ. سٸزدەردٸڭ الدارىڭىزداعى بٷگٸنگٸ تۇساۋى كەسٸلەيٸن دەپ وتىرعان كٸتاپتا وسى «قازىنا» سەريياسى بويىنشا باسپادان 1000 دانامەن جارىق كٶردٸ. بٸزدٸڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىمىزدىڭ زەرتتەۋ باعىتى قازاق رۋحانيياتىنىڭ ەر سالاسىن قامتىپ, ياعني ارحەولوگييالىق, ەتنوگرافييالىق, مۋزىكالىق ت.ب. باعىتتاردا جٷيەلٸ جۇمىس اتقارىپ كەلەدٸ. جاقىندا جارىق كٶرگەن ەلباسىنىڭ «ۇلى دالانىڭ جەتٸ قىرى» اتتى ماقالاسىنداعى ايتىلعان ناقتى تاپسىرمالاردىڭ دەنٸ ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ساقتاي وتىرىپ رۋحاني مۇرالارىمىزدى جاڭعىرتۋ بولاتىن. وسى تۇرعىدان كەلگەندە بٷگٸنگٸ تۇساۋى كەسٸلەيٸن دەپ وتىرعان ەڭبەكتٸڭ قۇندىلىعى ٶتە جوعارى دەپ ايتۋىمىزعا بولادى. بۇل ەڭبەك كەلەشەكتە التاي جەرٸندەگٸ كٷيشٸلٸك ٶنەردٸ ودان ارى عىلىمي جٷيەلٸ زەرتتەۋگە ٷلكەن سەپتٸگٸن تيگٸزەرٸ سٶزسٸز», - دەدٸ.

قازاق حالقىنىڭ مەدەني مۇراسىنا قاتىستى جاڭا دەرەكتەر مەن زەرتتەۋلەردٸ, قورىتىندى ەڭبەكتەردٸ ٶزەكتٸلٸگٸنە ساي ەر تاراپتان جيناقتاپ, تولىقتىرىپ, ساراپتاپ, جارييالاپ, عىلىمي اينالىمعا ەنگٸزۋ مەن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا قر ۇلتتىق مۋزەيٸنٸڭ «حالىق قازىناسى» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى 2016 جىلدان باستاپ «قازىنا» سەرييالىق باسىلىمىن شىعارۋدى قولعا الدى.

كٸتاپ اۆتورى, كٷيشٸ, سازگەر مۇسايىپ حۇسايىنۇلى: «كٸتاپ بٸر كٷندە جازىلعان جوق. بۇل ەڭبەكتٸ قولعا العانىما ٶتە كٶپ ۋاقىت بولدى. موڭعولييا جەرٸندەگٸ قازاق كٷيلەرٸ تۋرالى زەرتتەپ, ولاردىڭ ەرەكشەلٸگٸ, شىعۋ تاريحى مەن اڭىز-ەپسانالارى تۋرالى دەرەكتەردٸ قاعازعا تٷسٸرۋ ٷشٸن بٸراز ۋاقىت قاجەت بولدى. كٸتاپ ٷش بٶلٸمنەن تۇرادى. كٷيلەردٸڭ تاريحى, شەرتۋ ەرەكشەلٸكتەرٸ جەنە سىبىزعى كٷيلەرٸ تۋرالى ايتىلعان. مۇندا قازاقستانعا بەلگٸسٸز كٷيلەر جيناقتالىپ وتىر. كٸتاپ جانىنداعى ديسكٸمەن 321 دومبىرا كٷيٸ بەرٸلٸپ, جالپى 50 سىبىزعى كٷيٸنٸڭ نوتالارى ەنگٸزٸلدٸ», - دەدٸ.

اتالعان سەرييانىڭ 4-شٸ شىعارىلىمىندا موڭعوليياداعى قازاقتاردىڭ شەرتپەنٸڭ التايلىق ٷلگٸسٸندەگٸ 321 دومبىرا جەنە سىبىزعى كٷيلەرٸ العاش رەت جيناقى تٷردە تولىققاندى ەڭبەك رەتٸندە جارييالانىپ وتىر. كٸتاپتى قوبدا بەتٸندەگٸ قازاقتاردىڭ كٷي ٶنەرٸن الپىس جىل بۇرىن العاش عىلىمي زەرتتەۋدٸ باستاعان, ەل ٸشٸنەن سول قالپىندا, ەش ٶزگەرٸسسٸز جيناقتاعان, نوتاعا تٷسٸرگەن قايراتكەر, الدىڭعى بۋىن اعالارىمىزدىڭ جازۋى ەڭبەكتٸڭ قۇندىلىعىن ارتتىرا تٷسسە كەرەك.

مۇسايىپ حۇسايىنۇلى – كٷيشٸ, سازگەر, ديريجەر, قازاقستان جەنە موڭعولييا كومپوزيتورلار وداعىنىڭ مٷشەسٸ. موڭعوليياداعى قازاقتار تاريحىندا العاش رەت وپەرا, بالەت, سيمفونييالىق شىعارمالار جازىپ مۋزىكا ٶنەرٸن كەسٸبي دەڭگەيدە دامىتۋ ٸسٸنە ەلەۋلٸ ەڭبەك سٸڭٸرگەن  قايراتكەر. 100-دەن استام اۆتورلىق جەنە حالىق ەن-كٷيلەرٸ مەن كلاسسيكالىق شىعارمالاردى وركەسترگە ٶڭدەپ تٷسٸردٸ.

قابىكەي احمەرۇلى – كٷيشٸ, سازگەر, موڭعولييانىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن ەرتٸسٸ, 30 كٷيمەن 20 ەننٸڭ اۆتورى. ٶتكەن عاسىردىڭ 70-80 جىلدارى موڭعولييا قازاقتارىنىڭ ەن جەنە كٷيلەرٸن العاش جيناقتاپ, قۇراستىرعان قايراتكەر. قابىكەي احمەرۇلى 2012 جىلى اتامەكەندە قايتىس بولدى.