لاتىن ەلٸپبيٸ تالقىسىندا ەڭ الدىمەن تٸل سالاسىندا جٷرگەن مامانداردىڭ پٸكٸرٸن بٸلۋ ماڭىزدى. احمەت بايتۇرسىنۇلى اتىنداعى تٸل بٸلٸمٸ ينستيتۋتىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرٸ, فيلولوگييا عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ەلٸمحان جٷنٸسبەكتٸ از-كەم ەڭگٸمەگە شاقىرىپ, پارلامەنتتە تانىستىرىلعان ەلٸپبيدٸڭ قانداي نەگٸزبەن جاسالعانىن سۇراعان ەدٸك.
– ەلٸپبي جاساۋدا باسشىلىققا الىنعان نەگٸزگٸ عىلىمي پرينتسيپتەر قانداي?
– ەڭ الدىمەن بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ باستى نەتيجەسٸ دەپ لاتىن ەلٸپبيٸنە كٶشۋ جۇمىسىنىڭ باستالىپ كەتكەنٸن ايتۋ كەرەك. كٶپتەن كٷتكەن شارۋامىز دا وسى بولاتىن, سوندىقتان «ٸسكە سەت» دەپ قاناعاتتانىپ تا, قۋانىپ تا وتىرمىز. پرەزيدەنت ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعى ٷشٸن تٸلٸمٸزدٸڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتٸپ, حالىقارالىق تانىمالدىلىعىن ارتتىرۋ ٷشٸن حالقىمىزعا اسا قاجەت وسىنداي شەشٸم قابىلداعانىنا جەنە ونىڭ العاشقى قادامى جاسالعانىنا بەك قۋانىشتىمىز. ەندٸگٸ جۇمىس وسى ەلٸپبيدٸڭ نۇسقاسىن كٶپ بولىپ تالقىلاپ, تالداپ ەڭ ۇتىمدى ٷلگٸنٸ تاڭداپ الۋ. بۇدان كەيٸن ونىڭ ەلٸپپەسٸن, ەملەسٸن, ەرەجەلەرٸن جاساپ شىعۋ.
ەلٸپبي اۋىستىرۋدىڭ ٷش دەڭگەيٸ بار: بٸرٸنشٸ – ەلٸپبي دەڭگەيٸ, ەكٸنشٸ – تاڭبا دەڭگەيٸ, ٷشٸنشٸ – ەملە-ەرەجە دەڭگەيٸ. ەگەر بٸز ەلٸپبي قۇرامىن ٶزگەرتەتٸن بولساق, وندا ونىڭ ار جاعىنداعى تاڭبا جەنە ەملە-ەرەجەلەرٸنە دە ٶزگەرٸس ەندٸرۋٸمٸز كەرەك. تاڭباعا ٶزگەرٸس ەندٸرەتٸن بولساق, وندا ونىڭ ەملە-ەرەجەگە ەسەرٸ قانداي بولماق, الدىمەن سونى ويلاۋىمىز كەرەك. بۇل – تٸل ماماندارى مەن ەدٸسكەرلەردٸڭ شەشەتٸن مەسەلەسٸ.
ەلٸپبيدٸڭ باستى عىلىمي پرينتسيپٸ – قازاق تٸلٸنٸڭ تٶل دىبىس قۇرامىن انىقتاپ الۋ. سونان سوڭ تاڭبا پەرتسەپتسييالىق (ەستٸلٸم) ەمەس, ارتيكۋلياتسييالىق (جاسالىم) پرينتسيپكە سٷيەنٸپ الىنۋى كەرەك. تاڭبا قازاق سٶزٸنٸڭ مورفەم قۇرامىن, بۋىن تۇرقىن, تاسىمال رەتٸن بۇزبايتىنداي بولۋ كەرەك. قازاق سٶزٸنٸڭ ورفوەپييالىق ٷلگٸسٸ ەسكەرٸلدٸ.
ول ٷشٸن, ەڭ الدىمەن, قازاق تٸلٸنٸڭ تٶل دىبىستارىنىڭ باسىن اشىپ الۋىمىز كەرەك. بۇل جاي عانا ايتىلا سالعان سٶز ەمەس. بولاشاق قابىلداناتىن لاتىن ەلٸپبيٸنٸڭ نەگٸزٸ دە وسى تٶل دىبىستارىمىز بولۋى كەرەك. «تٶل دىبىستارىمىز» دەگەندٸ بوسقا ايتىپ وتىرعانىم جوق.
كيريلل نەگٸزدٸ ەلٸپبيٸمٸزدٸ قازاق ەلٸپبيٸ دەپ ايتۋدىڭ ٶزٸ جٶنسٸز. سەبەبٸ بٷگٸنگٸ ەلٸپبيٸمٸز «قازاق-ورىس» ەلٸپبيٸ بولىپ وتىر, تٸپتەن دۇرىسىن ايتقاندا «ورىس-قازاق» ەلٸپبيٸ دەسە دە بولادى. مۇنى ورىس تٸلٸ مەن ونىڭ ەلٸپبيٸنە قارسىلىق دەپ تٷسٸنبەۋ كەرەك. ەڭگٸمە باسقادا, تٶركٸنٸ بٶلەك ورىس ەلٸپبيٸ مەن ونىڭ ەملە-ەرەجەسٸن قازاق تٸلٸنە ەكەلٸپ تىقپالاعاندىعىمىزدا بولىپ وتىر. اتاپ ايتساق, ورىس تٸلٸنٸڭ ي, ۋ, يا, يۋ, شش تاڭبالارىن قازاقتىڭ تٶل سٶزدەرٸنٸڭ جازىلىمىنا ەندٸرٸپ جٸبەرگەن. وسى ۋاقىتقا دەيٸن «ورىس تٸلٸندە قالاي جازىلسا سولاي جازۋ كەرەك, ورىس تٸلٸندە قالاي ايتىلسا سولاي ايتۋ كەرەك» دەگەن قاعيدانى ۇستانىپ كەلە جاتقانىمىز بەرٸمٸزگە بەلگٸلٸ. بۇل – 1957 جىلى قابىلدانعان ٶكتەم ساياساتتىڭ جەمٸسٸ.
ەندەشە, تٶل دىبىستارىمىزدى تٷگەندەپ الۋعا كەدەرگٸ بولىپ وتىرعان قانداي دىبىستار مەن تاڭبالار بار, سوعان توقتالايىق. سٶزٸمٸزدٸڭ باسىندا جازۋ ٷلگٸمٸزگە ورىنسىز ەنٸپ كەتكەن دەپ ي, ۋ, يا, يۋ, شش تاڭبالارىن اتادىق. ەندٸ وسى تاڭبالاردىڭ دىبىس مەنٸنە كەلەيٸك (ونىڭ ەكٸ ٷلگٸسٸن عانا سٶز قىلايىق):
ي تاڭباسى ىي جەنە ٸي ەكٸ جۇپ دىبىس تٸركەستەرٸنٸڭ بەلگٸسٸ, ەندەشە, داۋىستى ي دەپ جٷرگەنٸمٸز دىبىس ەمەس, تاڭبا ەكەن. مىسالى, مي ەمەس, مىي, تيىن ەمەس, تىيىن, تيٸن ەمەس, تٸيٸن ت.ب. ەندەشە, لاتىن ەلٸپبيٸنە mj دەپ ەمەس, myj دەپ, tjyn دەپ ەمەس, tyjyn دەپ, tjin دەپ ەمەس, tiyin دەپ كٶشٸرۋٸمٸز كەرەك. ۋ تاڭباسى ۇۋ جەنە ٷۋ ەكٸ جۇپ دىبىس تٸركەستەرٸنٸڭ بەلگٸسٸ, ەندەشە, داۋىستى ۋ دەپ جٷرگەنٸمٸز دىبىس ەمەس, تاڭبا ەكەن. مىسالى, سۋ ەمەس, سۇۋ, سۋىق ەمەس, سۇۋىق, سۋرەت ەمەس, سٷۋرەت ت.ب. ەندەشە, لاتىن ەلٸپبيٸنە sw دەپ ەمەس, suw دەپ, swyq دەپ ەمەس, suwyq دەپ, swret دەپ ەمەس, suewret دەپ كٶشٸرۋٸمٸز كەرەك. سوندا قازاق تٸلٸنٸڭ ٷندەسٸم ەۋەزٸ, مورفەم قۇرامى, بۋىن تۇرقى, تاسىمال رەتٸ سەتٸنەمەي دۇرىس جازۋ بولىپ شىعادى.
وسى جەردە w تاڭباسىنا ارنايى توقتالا كەتكەن جٶن. ٶيتكەنٸ كٶپشٸلٸك بۇل تاڭبانى داۋىستى دىبىس دەپ تٷسٸنٸپ, داۋىستىنىڭ ورنىنا جازىپ قاتەلەسٸپ جٷر. ونىڭ ٷستٸنە كەشەگٸ پارلامەنت قاراعان جوبادا w تاڭباسىنىڭ داۋىسسىز دىبىسقا قاتىستى ەكەنٸ بەلگٸلەنبەگەن ەكەن, ول كەمشٸلٸك جٶندەلدٸ, كيريلل بالاماسىنىڭ تۇسىنا داۋىسسىز ەكەنٸ كٶرسەتٸلدٸ.
– جاڭا ەلٸپبي جاساۋدا ەلٸپبي تٷزۋدٸڭ حالىقارالىق ستاندارتى ەسكەرٸلدٸ مە?
– ەرينە, جوبادا پايدالانىلعان تاڭبالاردىڭ بەرٸ «حالىقارالىق فونەتيكالىق ەلٸپبي» قۇرامىنان الىنىپ وتىر. ولاردىڭ ارتيكۋلياتسييالىق سيپاتتاماسى انىقتالعان, ترانسكريپتسيياسى بەرٸلگەن. تٷرلەنٸم ٷلگٸلەرٸنە دەيٸن اكادەمييالىق ەڭبەكتەرٸمٸزدە كٶرسەتٸلگەن. باسقاشا ايتقاندا, دىبىستىڭ جاسالىمىنا ساي (ارتيكۋلياتسيياسىنا) تاڭبالار الىندى. بۇل ەلەم تٸلدەرٸنٸڭ بەرٸنە ورتاق ۇستانىم (پرينتسيپ) بولىپ تابىلادى. سوندىقتان ەلٸپبي قۇرامىندا حالىقارالىق ستاندارتتان شىعىپ كەتەتٸن ەش نەرسە جوق.
مۇنىڭ سىرتىندا حالىقارالاق اتاۋ/تەرميندەردٸڭ جازىلىمىنا ارنالعان تاڭبالار تاعى بار. ولاردىڭ تاڭبالارى حالىقارالىق ٷلگٸدە دايىن, ەلەمدەگٸ تٸلدەردٸڭ بەرٸ سول ٷلگٸنٸ ۇستانادى. بٸز دە الىسقا بارماي-اق سول ٷلگٸنٸ قابىلدايمىز, ارنايى تاڭبا ٸزدەپ ەۋرە بولمايمىز. بۇل ورىس, اراب, قىتاي, جاپون ت.ب. تٸلدەردٸڭ قولدانىسىنداعى ٷردٸس. قازاق تٸلٸندەگٸ كٸرمە سٶزدەر دەپ جٷرگەنٸمٸزدٸڭ بەرٸ ورىس تٸلٸنٸڭ ايتىلىم ٷلگٸسٸندەگٸ سٶزدەر. ال شىن ماعىناسىنداعى حالىقارالىق سٶزدەردٸ (ورىس تٸلٸنٸڭ ايتىلىم ٷلگٸسٸنە يكەمدەمەي) سول ٶز لاتىن ٷلگٸسٸندەگٸ جازىلىمىن الا سالۋعا بولادى. كٷندەلٸكتٸ شەت تٸلٸن كٶرٸپ-تىڭداپ, وقىپ-جازىپ جٷرگەن بالاعا دا, ەرەسەككە دە ونىڭ ەش قيىندىعى جوق. قايتا وقۋ-ەدٸستەمەلٸك تۇرعىدان ۇتىمدى بولىپ شىعادى.
– جاڭا ەلٸپبي كيريلل ەلٸپبيٸندەگٸ ولقىلىقتاردى جويا الا ما?
– لاتىن ەلٸپبيٸنە كٶشۋ بارىسىنداعى شارانى جازۋ رەفورماسىنا اينالدىرۋداعى ماقساتىمىز دا سول كيريلل ەلٸپبيٸنٸڭ تٸلبۇزار ىقپالىنان ارىلۋ بولىپ تابىلادى. اتاپ ايتقاندا, قازاق ەلٸپبيٸ بۇرىنعىداي قۇراندى ەمەس, تازا تٶل دىبىستار بولىپ تٷزٸلەدٸ, قازاق سٶزٸنٸڭ ٷندەسٸم (سينگارمونيزم) ەۋەزٸنە نۇقسان كەلتٸرمەيتٸن بولادى, قازاق سٶزٸنٸڭ مورفەم قۇرامى دۇرىس ساقتالاتىن بولادى, قازاق سٶزٸنٸڭ بۋىنعا بٶلۋ رەتٸ ورنىنا كەلەدٸ, سونىڭ نەتيجەسٸندە تاسىمال سەتٸنەمەيتٸن بولادى. وسى اتالعان جايتتاردىڭ بەرٸ بٷگٸنگٸ كيريلل مەتٸنٸمٸزدە قازاق تٸلٸنٸڭ ٶزٸندٸك زاڭدىلىقتارىن بۇزىپ بولعان ەدٸ. فونەتيكا-گرامماتيكالىق ەرەجەلەرٸمٸز تٸل تابيعاتىمەن ٷيلەسپەي, جاتتاندى كٷيگە تٷسكەن بولاتىن. وقۋ-ەدٸستەمەلٸك قۇرالدار تٷسٸنٸكتٸ ەرەجەلەرمەن تولىعادى, باسى ارتىق 40-تان اسا ەملە-ەرەجە جويىلادى.
ول ٷشٸن قازٸرگٸ كيريلل مەتٸنٸمٸزگە «ەلٸپبي ترانسكريپتسييا» جاساپ الۋىمىز كەرەك. كٸرمە تاڭبالاردىڭ ورنىنا ولاردىڭ قازاق تٸلٸندەگٸ دىبىس مەنٸن قويىپ الۋىمىز كەرەك. سودان كەيٸن بارىپ لاتىن ەلٸپبيٸمەن تاڭبالاي باستاۋعا بولادى. ەگەر قازاق مەتٸنٸن قازٸرگٸ كيريلل كٷيٸندە لاتىنشا تاڭبالايتىن بولساق, وندا جازۋىمىزدى ودان ەرٸ بٷلدٸرٸپ الامىز.
– جاڭا ەلٸپبي تەحنيكا تٸلٸنە قانشالىقتى يكەمدٸ?
– ەلٸپبي نۇسقاسىن قۇراستىرعانداعى ماقسات وسى بولاتىن. پەرنەتاقتاداعى 26 تاڭبادان شىعىپ كەتپەۋ كەرەك ەدٸ. ەلٸپبي وسى تالاپقا تولىق جاۋاپ بەرەدٸ. قوسىمشا تاڭبا مەن قوسالقى (ۋملاۋت, اپوستروف ت.ب.) بەلگٸلەر قاراستىرىلماعان. ارنايى باعدارلاما دا (پروگرامما) قاجەت ەمەس.
– جاڭا ەلٸپبيدەگٸ «ٸ» ەرپٸ قازاق تٸلٸندەگٸ «ٸ» دىبىسىمەن الىندى. ال «Ff» ەرپٸن «ع» دىبىسىمەن تاڭبالاساق قالاي بولادى? بولسا دا «ٸ» ەرپٸن ٶز تٸلٸمٸزگە قاراي بەيٸمدەپ تۇرمىز عوي.
– جازۋ دەستٷرٸ مەن جازۋ تەوريياسى دەگەن بار, قالىپتاسقان دەستٷردٸ بۇزۋعا بولمايدى. ٶيتكەنٸ «Ff» تاڭباسىنىڭ قالىپتاسقان كٶز بەينەسٸ بار, ونى «ع» تاڭباسىمەن ٷيلەستٸرە قويۋ قيىن. ونىڭ ٷستٸنە قاتاڭ دىبىستىڭ تاڭباسىمەن ۇياڭ دىبىستى بەلگٸلەۋگە تاعى بولمايدى. سوندىقتان دىبىس تاڭباسىن قالاي بولسا سولاي ەركٸن الا بەرۋگە بولمايدى. ەلٸپبي تٷزۋدە تاڭبالاردىڭ سىرتقى بەينەسٸ ماڭىزدى ەمەس. ەلٸپبي تٷزۋدە مۇنداي ۇستانىمداردان اۋلاق بولدىق.
– قازٸرگٸ ح مەن ھ ارقىلى ايتىلىپ جٷرگەن سٶزدەردٸڭ ق-مەن كەلەتٸن تۇستارى دا بولادى. مەسەلەن, قازٸر «راحمەت» دەمەي, «راقمەت» دەپ جازىپ جٷرمٸز. سوندا وسى ح مەن ھ دىبىسىنا لاتىن ەلٸپبيٸندەگٸ ق دىبىسىنىڭ تاڭباسىن بەرسەك بولماي ما? ونىڭ ٷستٸنە ەلٸپبيدەگٸ ەرٸپتەر سانى ازايار ەدٸ.
– دۇرىس ايتاسىز. بٸزدٸڭ دە كٶكەيٸمٸزدە جٷرگەنٸ – وسى مەسەلە. بۇعان ٶزٸمٸزدٸڭ اكادەمييالىق ەڭبەكتەرٸمٸزدە مۇنىڭ نەگٸزدەمەسٸن دە بەرگەن بولاتىنبىز.
قازاق تٸلٸندە (جالپى, تٷركٸ تٸلدەرٸندە) كٶمەيدەن ايتىلاتىن دىبىس جوق. بۇل – اراب دەستٷرٸمەن كەلٸپ قالعان ٷردٸس. كٸتابي تٸلدٸڭ ەسەرٸ بولىپ تابىلادى. شىن مەنٸندە ھ-تىڭ ورنىنا قازاقتار «ق» دىبىسىن قولدانادى. ح تاڭباسىنىڭ دا جاعدايى وسىنداي, ەشبٸر قازاق حات, حابار دەپ سٶيلەپ جاتپايدى, قات, قابار دەپ سٶيلەۋ تٸپتەن ەدەبي نورما بولىپ تابىلادى. ەگەر حات, حابار دەپ سٶيلەيتٸن بولسا, وندا وعان الدىن الا ارتيكۋلياتسييالىق دايىندىق جاساپ بارىپ ايتادى. ارتيكۋلياتسييالىق دايىندىق جاسادى دەگەن سٶز ول سول سٶزدٸڭ شەت تٸلدٸك ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ.
الايدا «ق» دەپ جازعانعا قارسىلار كٶپ, سوندىقتان ەزٸرگە تەورييالىق دەڭگەيدە عانا سٶز ەتٸپ كەلەمٸز. قارسى بولاتىن ادامدار ٶزدەرٸنشە كٶمەيدەن «ھ» دىبىسىن, جۋىسىڭقى ەتٸپ «ح» دىبىسىن ايتقان بولادى. بٸراق ٶزدەرٸنٸڭ «ھ» دىبىسىن تٸلشٸك ارقىلى, «ح» دىبىسىن تٸلشٸك توعىسىڭقى ەتٸپ ايتىپ جاتقاندارىن سەزبەيدٸ. سوندىقتان ەزٸرگە ەلٸپبيدەن الىپ تاستاۋعا باتىلىمىز بارماي وتىر. بٸراق تٷبٸ ول دىبىستاردىڭ ەمەس, تاڭبالاردىڭ ەلٸپبي تٸزبەگٸنەن شىعىپ قالاتىن سەتٸ كەلەدٸ.
– ديگرافپەن بەرٸلگەن تٶل دىبىستار سٶزدٸك قوردا بٸرشاما قولدانىلادى. مەتٸندەر كٶلەمٸ مينيماليزم ەمەس, ماكسيماليزمگە اۋىسىپ, شۇبالاڭقى بولىپ كەتپەي مە?
– جالپى, ديگرافتار تاڭبانىڭ سىرتىنداعى قوسالقى بەلگٸلەردەن ارىلتۋ ٷشٸن الىنعان ەدٸ. ونىڭ ارتىقشىلىعى دا, كەمشٸلٸگٸ دە بار. كەمشٸلٸگٸ, سٶز جوق, مەتٸن كٶلەمٸن ارتتىرىپ جٸبەرەدٸ.
الايدا ديگرافپەن بەرٸلگەن داۋىستى دىبىستار قازٸرگٸ ەملە-ەرەجە تەرتٸبٸ بويىنشا باس بۋىندا عانا جازىلىپ جٷر. ال داۋىسسىزدار اسا كٶپ ەمەس. سوندىقتان كٶبەيٸپ كەتسە دە, تٸپتەن ارتىپ كەتپەس دەپ ويلايمىز.
ديگرافتى پايدالانۋ تەجٸريبەسٸ كٶپتەگەن ەلدەردە بار, ودان ولار اسا قيىندىق پەن شىعىن كٶرٸپ جاتقان جوق. سوندىقتان مەتٸن كٶلەمٸن ۋايىمداپ ديگرافتاردان قاشپايىق. ديگراف تا ەلٸپبي قۇراستىرۋدىڭ بٸر امالى عوي.
– قازاق تٸلٸنٸڭ دىبىستىق جٷيەسٸنە تەن دىبىستاردى ديگرافپەن بەرگەننەن گٶرٸ دياكريتيكامەن بەرگەن تيٸمدٸ ەمەس پە?
– ەرينە, دياكريتيكا دا ەلٸپبي قۇراستىرۋدا كەڭٸنەن پايدالانىلاتىن امالدار. سوندىقتان ونى دا پايدالانۋعا بولاتىن ەدٸ. ەزٸرگە اۆتورلار ديگرافقا توقتاپ تۇر. دياكريتيكا جاعى دا ەلٸ ەستە تۇر. ٶيتكەنٸ ەلٸپبيدٸڭ بۇل نۇسقاسى بەكٸتٸلگەنگە دەيٸن تالاي ٶزگەرٸستەر بولۋى مٷمكٸن. كٶپشٸلٸك تالقىسىنان قانداي ۇسىنىستار كەلەدٸ, ول جاعى ەلٸ بەلگٸسٸز.
ال كومپيۋتەر تەرٸمٸ جاعىنان دياكريتيكا پايدالانۋدىڭ ديگرافتان ارتىقشىلىعى جوق. سەبەبٸ دياكريتيكا دا بٸر تاڭبا, ديگرافتىڭ سىڭارى دا بٸر تاڭبا. قول جۇمساۋ جاعىنان تەڭ تٷسٸپ جاتادى. دياكريتيكانى دا بٸر رەت باسادى, ديگرافتى دا بٸر رەت باسادى. سوندىقتان بٸرٸنەن-بٸرٸ ارتىق دەي قوياتىن جاعداي جوق. ەلٸپبي ساراپتاۋ قالاي اياقتالادى, سونىڭ اقىرىن دا كٷتكەن جٶن.
– ڭ مەن گ دىبىستارى قاتار كەلگەن سٶزدەردٸڭ قالاي جازىلعانى دۇرىس? مۇنى جازۋ بارىسىندا قيىندىقتار تۋىنداماي ما?
–ڭ دىبىسىنىڭ جازىلىمىن دا قاتتى ويلاندىق جەنە ھ-تى قوسىپ تاڭبالاپ كٶردٸك. ول جاعى كٶپشٸلٸككە ۇنامادى. بەرٸنٸڭ ۇسىنىسى ونىڭ حالىقارالىق ٷلگٸسٸنە كەلٸپ تٸرەلدٸ. سوندىقتان نگ نۇسقاسىن الدىق. بٸراق قازاق تٸلٸندە بۇل دىبىس قاتىساتىن سٶز كٶپ, ونىڭ ٷستٸنە جازىلىمى بٸردەي, ايتىلىمى ٶزگەشە سٶزدەر دە از بولماي شىقتى. مۇنىڭ ٶزٸ جازۋدا دا, سٶيلەۋدە دە قيىندىق تۋدىراتىنى سٶزسٸز. دەگەنمەن وسى ٷلگٸگە توقتاپ وتىرمىز, ەرٸ قاراي تالقىلاۋ بارىسىندا قالاي بولاتىنىن كٶرە جاتارمىز.
جوعارىداعى ايتىلعاندارعا قوسارىم, بۇل تانىستىرىلعان نۇسقا ەلٸ جوبا كٷيٸندە. قازٸر بەرٸمٸز بۇل نۇسقا جٶنٸندە سان الۋان پٸكٸردٸ تەلەديداردان, ينتەرنەت رەسۋرستاردان كٶرٸپ, وقىپ جاتىرمىز. بۇل جاقسى وي. حالىقتىڭ مەدەنيەتٸمٸزدٸڭ التىن ارقاۋى – ەلٸپبيٸمٸزگە بەيجاي قارامايتىنىن بايقادىق. بۇل – ەركٸندٸكتٸڭ, اينالايىن تەۋەلسٸزدٸگٸمٸز سىيلاعان ازاتتىقتىڭ ارقاسى. ماماندار حالىقتىڭ پٸكٸرٸن بٸلٸپ, ولاردى جيناستىرىپ, ساراپتاپ, جٷيەلەپ وتىر. عىلىمي نەگٸزٸ بار پٸكٸرلەر مٸندەتتٸ تٷردە ەسكەرٸلەدٸ. باستىسى – جاڭا ەلٸپبي قابىلداۋعا بەتبۇرىستى باتىل, شەشٸمدٸ قادام جاسالعانى. ەندٸ كٶپ بولىپ سونى ۇعىنايىق, اتسالىسايىق!
– ەڭگٸمەڭٸزگە راقمەت.
سۇحباتتى جٷرگٸزگەن ٷ.نۇرتاي
"جاس الاش" گازەتٸ
