قر پرەمەر-مينيسترٸ اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ باعاسىن رەتتەۋ جەنە ازىق-تٷلٸكپەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸ قارالدى. باعا مونيتورينگٸ جەنە دەن قويۋ شارالارى بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى قر ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترٸ باقىت سۇلتانوۆ باياندادى, دەپ حابارلايدى primeminister.kz سايتى.
2020 جىلدىڭ باسىنان باستاپ ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ باعاسى 4,4%-عا ٶستٸ. نەگٸزگٸ ٶسٸمدٸ قاراقۇمىق جارماسى مەن قانت, سەبٸز بەن كارتوپ كٶرسەتتٸ. باستى سەبەبٸ — ەگٸستٸك اۋماعىنىڭ قىسقارۋى.
سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, جىل باسىنان بەرٸ ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ ٶسٸمٸ بارلىق ايماقتاردا بايقالادى. دەگەنمەن تاۋارلاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ بويىنشا ٸشكٸ نارىقتاعى سۇرانىس وتاندىق ازىق-تٷلٸك تاۋارلارى ەسەبٸنەن قامتىلدى.
«ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلاردىڭ بەس تٷرٸندە باعانىڭ تٶمەندەۋٸ بايقالۋدا. مەسەلەن, قىرىققاباقتىڭ باعاسى 21,4%-عا تٶمەندەدٸ. جالپى ٶسٸم كٶرسەتكٸشٸ 2019 جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا ەكٸ ەسە تٶمەن. اتالعان ٶسٸمنٸڭ 90%-ى, ياعني 4,1 پايىزدىق تارماعى, ەلٸمٸزدە تٶتەنشە جاعداي رەجيمٸ ەنگٸزٸلگەن كەزەڭٸندە تٸركەلدٸ», — دەدٸ مينيستر.
مۇنىڭ نەگٸزگٸ سەبەپتەرٸ كارانتيندٸك شارالارمەن بايلانىستى ورىن العان ازىق-تٷلٸككە دەگەن دٷرلٸكپە سۇرانىس جەنە لوگيستيكا مەن تاۋار تاسىمالداۋدىڭ ٶزگەرگەنٸ, ماۋسىمارالىق كەزەڭدەگٸ تاپشىلىق بولدى.
سونىمەن قاتار بيىلعى مامىر ايىنان باستاپ باعا ٶسٸمٸ رەتتەلە باستادى. اتاپ ايتقاندا, باعالار مامىردا 0,1%-عا ٶستٸ, ماۋسىم مەن شٸلدەدە ٶسپەي, تامىزدا تٸپتٸ 1%-عا تٶمەندەدٸ.
باعالاردى تۇراقتاندىرۋ ٷشٸن ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا, ۇلتتىق ەكونوميكا جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸكتەرٸنٸڭ بٸرلەسكەن بۇيرىعىمەن تٶتەنشە جاعداي رەجيمٸ كەزەڭٸندە 9 ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار تاۋارلارعا شەكتٸ باعالار بەلگٸلەندٸ.
سونىمەن قاتار مينيسترلٸك ەكٸمدٸكتەرگە ٸشكٸ ساۋدا سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ شەكتٸ بٶلشەك ساۋدا باعالارىنىڭ مٶلشەرٸن ساقتاۋعا باقىلاۋ جٷرگٸزۋ بويىنشا ۇسىنىستار جٸبەردٸ.
اتالعان ۇسىنىستاردى ورىنداۋ ٷشٸن ەكٸمدٸكتەر مەن مينيسترلٸكتٸڭ اۋماقتىق بٶلٸمشەلەرٸ تۇراقتى نەگٸزدە مونيتورينگ جٷرگٸزٸپ, ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 180 ەكٸمشٸلٸك ايىپپۇل سالىندى.
«2020 جىلعى 22 ناۋرىزدان باستاپ تٶتەنشە جاعداي رەجيمٸنٸڭ ەرەكەت ەتۋٸ كەزەڭٸندە 7 تاۋاردى (قاراقۇمىق, قانت, كارتوپ, پيياز (سارىمساق), كٷنباعىس تۇقىمى, كٷنباعىس مايى, قاراقۇمىق جارماسى) ەكسپورتتاۋعا, سونداي-اق تاۋارلاردى (سەبٸز, شالقان, قىزىلشا, قىرىققابات, بيداي ۇنى جەنە جۇمساق بيداي) اي سايىن شىعارۋدى كۆوتالاۋعا تىيىم سالىندى. بۇدان ٶزگە باعانىڭ ٶسۋٸنە جول بەرمەۋ ماقساتىندا وسى جىلدىڭ ناۋرىز ايىنان قىركٷيەك ايىنا دەيٸن ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ يمپورتى مەن ساتىلۋىنا قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ مٶلشەرلەمەسٸ 12%-دان 8%-عا دەيٸن تٶمەندەتٸلدٸ», — دەدٸ سۇلتانوۆ.
مينيستر اتاپ ٶتكەندەي, جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار «اينالىم سحەماسى», فورۆاردتىق ساتىپ الۋ جەنە «تۇراقتاندىرۋ قورلارىن قالىپتاستىرۋ» سيياقتى قۇرالداردى پايدالانادى.
«تۇراقتاندىرۋ قورلارىندا 27,7 مىڭ توننا ازىق-تٷلٸك قالىپتاسقان جەنە 21,6 مىڭ توننا جەتكٸزۋگە فورۆاردتىق شارتتار جاسالعان. ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ باعاسىن ۇستاپ تۇرۋ مٸندەتتەمەسٸمەن “اينالىم سحەماسىنا” جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەردەن 14,2 ملرد تەڭگە بٶلٸندٸ», — دەدٸ سۇلتانوۆ.
بۇل نارىقتىق مەحانيزم قازٸردٸڭ ٶزٸندە تيٸمدٸلٸگٸن كٶرسەتٸپ وتىر. الماتى قالاسى بويىنشا باسقا ٶڭٸرلەرمەن سالىستىرعاندا قوماقتى قاراجات بٶلٸندٸ. سونىڭ نەتيجەسٸندە قالادا جىل باسىنان بەرٸ ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار تاۋارلار باعاسىنىڭ ٶسۋٸ 2,2%-دى قۇرادى. بۇل ەل بويىنشا ەڭ تٶمەن كٶرسەتكٸش.
سونىمەن قاتار جامبىل جەنە سولتٷستٸك قازاقستان وبلىستارىندا «اينالىم سحەماسىنا» قاراجات بٶلٸنگەن جوق, ونىڭ نەتيجەسٸندە اتالعان ٶڭٸرلەردە ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار تاۋارلار باعاسىنىڭ ٶسۋٸ تيٸسٸنشە 6,1% جەنە 5,7%-دى قۇرادى.
سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, باعانى تۇراقتاندىرۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالدارىنىڭ بٸرٸ — مونوپوليياعا قارسى رەتتەۋ شارالارى.
بەسەكەلەستٸكتٸ قورعاۋ جەنە دامىتۋ كوميتەتٸ ٸشكٸ نارىققا سٶز بايلاسۋ مەنٸنە تۇراقتى مونيتورينگ جٷرگٸزەدٸ.
وسىلايشا, وسى جىلى ازىق-تٷلٸك, جەمٸس-كٶكٶنٸس پەن ەت ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋ جەنە ساتۋ بويىنشا نارىق سۋبەكتٸلەرٸنە 293 حابارلاما جٸبەرٸلدٸ, سونداي-اق 13 تەرگەۋ جۇمىسى جٷرگٸزٸلدٸ.
«بٸزدٸڭ باعالاۋىمىزشا, ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارى باعاسىنىڭ ٶسۋٸ تۇراقتانادى جەنە جىل سوڭىنا دەيٸن 6%-دان اسپايدى. بۇل بولجام بارلىق قولدانىستاعى فاكتورلاردى جەنە باعانى تۇراقتاندىرۋ بويىنشا جوعارىدا اتالعان مەملەكەت قابىلداعان شارالاردى ەسكەرە وتىرىپ جاسالدى. جالپى العاندا, ٶركەنيەتتٸ بٶلشەك ساۋدا مەن ساۋدا ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ بويىنشا جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان جٷيەلٸ جۇمىس, اينالىم سحەماسىن قارجىلاندىرۋ, ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنا باعالاردى تەجەۋ جٶنٸندەگٸ جول كارتاسى شەڭبەرٸندەگٸ جۇمىستاردىڭ مونيتورينگٸ مەن ٷيلەستٸرٸلۋٸن كٷشەيتۋ, “ازىق-تٷلٸك كورپوراتسيياسى” رەسۋرستارىن ۇتىمدى بٶلۋدٸ قامتاماسىز ەتۋ باعانى تۇراقتاندىرۋدىڭ نەگٸزگٸ فاكتورلارى», — دەپ ناقتىلادى مينيستر.
نارىق تاراپىنان باعانىڭ تٶمەندەۋٸنە بٸرٸنشٸ كەزەكتە اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ٶندٸرٸس كٶلەمٸنٸڭ ٶسۋٸ مەن ٶركەنيەتتٸ بٶلشەك ساۋدانىڭ دامۋى وڭ ەسەر ەتەدٸ.
«باعالاردى ونلاين رەجيمدە مونيتورينگتەۋ ٷشٸن مينيسترلٸكتٸڭ اۋماقتىق بٶلٸمشەلەرٸ مەن ەكٸمدٸكتەر dosmart.kz ونلاين جٷيەسٸن پايدالانادى. بۇل جٷيە ML تەحنولوگييالارىمەن ٶڭدەۋگە جەنە 1% كەش-بەك الۋعا ارنالعان فوتو چەكتەردٸ قوسا, جەكە تۇلعالاردان ٶزەكتٸ دەرەكتەردٸ جيناۋدى قامتاماسىز ەتۋگە, سونداي-اق دٷكەندەردە باعالار مەن ٶنٸمدەردٸڭ بار-جوعىن مونيتورينگٸلەۋدٸ جٷزەگە اسىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», — دەدٸ مينيستر.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا باعانى تۇراقتاندىرۋ شەڭبەرٸندە مينيسترلٸك مىناداي جٷيەلٸ جۇمىستار جٷرگٸزۋدە:
- بٸرٸنشٸ. ستاتسيونارلىق ەمەس ساۋدا بازارلارىن جاڭعىرتۋ جەنە ساۋدا جابدىقتارىن ساتىپ الۋ ٷشٸن ۇزاق مەرزٸمدٸ قارجىلاندىرۋعا قول جەتكٸزۋ.
- ەكٸنشٸ. ەلەكتروندىق ساۋدانى دامىتۋ جٶنٸندەگٸ شارالار كەشەنٸن ەزٸرلەۋ.
- ٷشٸنشٸ. ۇلتتىق تاۋار ٶتكٸزۋ جٷيەسٸن قۇرۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر.
