QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda áleýmettik mańyzy bar taýarlardyń baǵasyn retteý jáne azyq-túlikpen qamtamasyz etý máseleleri qaraldy. Baǵa monitoringi jáne den qoiý sharalary boiynsha atqarylyp jatqan jumystar týraly QR saýda jáne integratsiia ministri Baqyt Sultanov baiandady, dep habarlaidy primeminister.kz saity.
2020 jyldyń basynan bastap áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasy 4,4%-ǵa ósti. Negizgi ósimdi qaraqumyq jarmasy men qant, sábiz ben kartop kórsetti. Basty sebebi — egistik aýmaǵynyń qysqarýy.
Sultanovtyń aitýynsha, jyl basynan beri áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń ósimi barlyq aimaqtarda baiqalady. Degenmen taýarlardyń kópshiligi boiynsha ishki naryqtaǵy suranys otandyq azyq-túlik taýarlary esebinen qamtyldy.
«Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlardyń bes túrinde baǵanyń tómendeýi baiqalýda. Máselen, qyryqqabaqtyń baǵasy 21,4%-ǵa tómendedi. Jalpy ósim kórsetkishi 2019 jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda eki ese tómen. Atalǵan ósimniń 90%-y, iaǵni 4,1 paiyzdyq tarmaǵy, elimizde tótenshe jaǵdai rejimi engizilgen kezeńinde tirkeldi», — dedi ministr.
Munyń negizgi sebepteri karantindik sharalarmen bailanysty oryn alǵan azyq-túlikke degen dúrlikpe suranys jáne logistika men taýar tasymaldaýdyń ózgergeni, maýsymaralyq kezeńdegi tapshylyq boldy.
Sonymen qatar biylǵy mamyr aiynan bastap baǵa ósimi rettele bastady. Atap aitqanda, baǵalar mamyrda 0,1%-ǵa ósti, maýsym men shildede óspei, tamyzda tipti 1%-ǵa tómendedi.
Baǵalardy turaqtandyrý úshin Saýda jáne integratsiia, Ulttyq ekonomika jáne Aýyl sharýashylyǵy ministrlikteriniń birlesken buiryǵymen tótenshe jaǵdai rejimi kezeńinde 9 áleýmettik mańyzy bar taýarlarǵa shekti baǵalar belgilendi.
Sonymen qatar Ministrlik ákimdikterge ishki saýda sýbektileriniń shekti bólshek saýda baǵalarynyń mólsherin saqtaýǵa baqylaý júrgizý boiynsha usynystar jiberdi.
Atalǵan usynystardy oryndaý úshin ákimdikter men Ministrliktiń aýmaqtyq bólimsheleri turaqty negizde monitoring júrgizip, onyń qorytyndysy boiynsha 180 ákimshilik aiyppul salyndy.
«2020 jylǵy 22 naýryzdan bastap tótenshe jaǵdai rejiminiń áreket etýi kezeńinde 7 taýardy (qaraqumyq, qant, kartop, piiaz (sarymsaq), kúnbaǵys tuqymy, kúnbaǵys maiy, qaraqumyq jarmasy) eksporttaýǵa, sondai-aq taýarlardy (sábiz, shalqan, qyzylsha, qyryqqabat, bidai uny jáne jumsaq bidai) ai saiyn shyǵarýdy kvotalaýǵa tyiym salyndy. Budan ózge baǵanyń ósýine jol bermeý maqsatynda osy jyldyń naýryz aiynan qyrkúiek aiyna deiin áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń importy men satylýyna qosylǵan qun salyǵynyń mólsherlemesi 12%-dan 8%-ǵa deiin tómendetildi», — dedi Sultanov.
Ministr atap ótkendei, jergilikti atqarýshy organdar «ainalym shemasy», forvardtyq satyp alý jáne «turaqtandyrý qorlaryn qalyptastyrý» siiaqty quraldardy paidalanady.
«Turaqtandyrý qorlarynda 27,7 myń tonna azyq-túlik qalyptasqan jáne 21,6 myń tonna jetkizýge forvardtyq sharttar jasalǵan. Áleýmettik mańyzy bar taýarlardyń baǵasyn ustap turý mindettemesimen “ainalym shemasyna” jergilikti biýdjetterden 14,2 mlrd teńge bólindi», — dedi Sultanov.
Bul naryqtyq mehanizm qazirdiń ózinde tiimdiligin kórsetip otyr. Almaty qalasy boiynsha basqa óńirlermen salystyrǵanda qomaqty qarajat bólindi. Sonyń nátijesinde qalada jyl basynan beri áleýmettik mańyzy bar taýarlar baǵasynyń ósýi 2,2%-dy qurady. Bul el boiynsha eń tómen kórsetkish.
Sonymen qatar Jambyl jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynda «ainalym shemasyna» qarajat bólingen joq, onyń nátijesinde atalǵan óńirlerde áleýmettik mańyzy bar taýarlar baǵasynyń ósýi tiisinshe 6,1% jáne 5,7%-dy qurady.
Sultanovtyń aitýynsha, baǵany turaqtandyrýdyń mańyzdy quraldarynyń biri — monopoliiaǵa qarsy retteý sharalary.
Básekelestikti qorǵaý jáne damytý komiteti ishki naryqqa sóz bailasý mánine turaqty monitoring júrgizedi.
Osylaisha, osy jyly azyq-túlik, jemis-kókónis pen et ónimderin óndirý jáne satý boiynsha naryq sýbektilerine 293 habarlama jiberildi, sondai-aq 13 tergeý jumysy júrgizildi.
«Bizdiń baǵalaýymyzsha, áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary baǵasynyń ósýi turaqtanady jáne jyl sońyna deiin 6%-dan aspaidy. Bul boljam barlyq qoldanystaǵy faktorlardy jáne baǵany turaqtandyrý boiynsha joǵaryda atalǵan memleket qabyldaǵan sharalardy eskere otyryp jasaldy. Jalpy alǵanda, órkenietti bólshek saýda men saýda infraqurylymyn damytý boiynsha júrgizilip jatqan júieli jumys, ainalym shemasyn qarjylandyrý, áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna baǵalardy tejeý jónindegi jol kartasy sheńberindegi jumystardyń monitoringi men úilestirilýin kúsheitý, “Azyq-túlik korporatsiiasy” resýrstaryn utymdy bólýdi qamtamasyz etý baǵany turaqtandyrýdyń negizgi faktorlary», — dep naqtylady ministr.
Naryq tarapynan baǵanyń tómendeýine birinshi kezekte aýyl sharýashylyǵyndaǵy óndiris kóleminiń ósýi men órkenietti bólshek saýdanyń damýy oń áser etedi.
«Baǵalardy onlain rejimde monitoringteý úshin Ministrliktiń aýmaqtyq bólimsheleri men ákimdikter dosmart.kz onlain júiesin paidalanady. Bul júie ML tehnologiialarymen óńdeýge jáne 1% kesh-bek alýǵa arnalǵan foto chekterdi qosa, jeke tulǵalardan ózekti derekterdi jinaýdy qamtamasyz etýge, sondai-aq dúkenderde baǵalar men ónimderdiń bar-joǵyn monitoringileýdi júzege asyrýǵa múmkindik beredi», — dedi ministr.
Qazirgi ýaqytta baǵany turaqtandyrý sheńberinde Ministrlik mynadai júieli jumystar júrgizýde:
- Birinshi. Statsionarlyq emes saýda bazarlaryn jańǵyrtý jáne saýda jabdyqtaryn satyp alý úshin uzaq merzimdi qarjylandyrýǵa qol jetkizý.
- Ekinshi. Elektrondyq saýdany damytý jónindegi sharalar keshenin ázirleý.
- Úshinshi. Ulttyq taýar ótkizý júiesin qurý boiynsha jumys júrgizilip jatyr.
