قر پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى بەردٸبەك ساپارباەۆ مەملەكەتتٸك جەنە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى باسشىلارىنىڭ, وبلىستاردىڭ, نۇر-سۇلتان, الماتى جەنە شىمكەنت قالالارى ەكٸمدەرٸنٸڭ ورىنباسارلارىنىڭ قاتىسۋىمەن بالالار قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا سەلەكتورلىق كەڭەس ٶتكٸزدٸ. بۇل تۋرالى ٷكٸمەت باسشىسىنىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ حابارلادى.
قر بٸلٸم جەنە عىلىم ۆيتسە-مينيسترٸ شولپان كارينوۆانىڭ بەرگەن مەلٸمەتٸنە سەيكەس, وسى جىلدىڭ 10 ايىندا رەسپۋبليكادا كەمەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى 1931 قىلمىس تٸركەلگەن, بۇل ٶتكەن جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸندەگٸ دەڭگەيمەن بٸردەي. ٶسٸم الماتى قالاسىندا – 46,6%, جامبىل – 27,8%, اتىراۋ – 23% وبلىستارىندا بايقالادى.
ۆيتسە-مينيستر بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ شارالارىنىڭ بٸرٸ — بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸن بەينەكامەرالارمەن جابدىقتاۋ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. وسىلايشا, مەكتەپكە دەيٸنگٸ مەكەمەلەردٸڭ 74,5%-ى جەنە مەكتەپتەردٸڭ شامامەن 80%-ى بەينەباقىلاۋ جٷيەلەرٸمەن جابدىقتالعان. قامتاماسىز ەتۋدٸڭ تٶمەن پايىزى سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىندا, اقمولا جەنە قوستاناي وبلىستارىندا بايقالادى.
سونىمەن قاتار, مەكتەپتەردٸڭ 33% استامىندا اۋلا دەرەتحانالارى بار. اتاپ ايتقاندا, تٷركٸستان وبلىسىندا مپەكتەپتەردٸڭ 60,3%, جامبىل وبلىسىندا — 59,7%, الماتى وبلىسىندا — 54,6%. بالالاردى تاسىمالداۋ ٷشٸن قوسىمشا 186 مەكتەپ اۆتوبۋسى قاجەت.
سونىمەن بٸرگە, شولپان كارينوۆا بالالار سۋيتسيدٸ, بالالاردىڭ قازاسى مەن جاراقاتتانۋى تۋرالى بٸرقاتار سۇراقتارعا توقتالدى. وسى پروبلەمالاردى شەشۋ ٷشٸن كەمەلەتكە تولماعانداردىڭ قۇقىعىن قورعاۋدى كٷشەيتۋ, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقپەن كٷرەسۋ جەنە جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىنداعى سۋيتسيدتٸك مەسەلەلەرٸن شەشۋ بويىنشا جول كارتاسى جاسالىپ جاتىر.
اتاپ ايتقاندا, اتا-انالاردىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن جەنە مەكتەپتەگٸ پسيحولوگييالىق قىزمەتتٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرۋدى, ەيەلدەر مەن بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ قاتايتۋدى, بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸ مەن بالالار جاپپاي باراتىن ورىنداردىڭ جانىندا جول قوزعالىسى ەرەجەلەرٸن بۇزۋشىلىقتى فوتو جەنە ۆيدەوعا تٷسٸرۋدٸڭ ستاتسيونارلىق جٷيەلەرٸن قامتاماسىز ەتۋدٸ قاراستىرادى.
سونداي-اق, بالالار اتتراكتسيوندارى مەن باتۋتتارىن ورناتۋ, پايدالانۋ جەنە ولاردىڭ تەحنيكالىق جاعدايى ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ارتتىرۋ كٷتٸلۋدە.
ٸشكٸ ٸستەر مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى ارىستانعالي زاپپاروۆ كەمەلەتكە تولماعانداردىڭ جىنىستىق قول سۇعىلماۋشىلىعىنا قارسى قىلمىستار 4%-عا, ونىڭ ٸشٸندە زورلاۋ 40%-عا جەنە سەكسۋالدىق سيپاتتاعى زورلىق-زومبىلىق 24%-عا ٶسكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
كەمەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق قىلمىسىنىڭ ارتۋى بقو-دا 140%, پاۆلودار وبلىسىندا — 75%, قوستاناي وبلىسىندا — 54%, الماتى وبلىسىندا — 49%, جامبىل وبلىسىندا — 28%, اقمولا وبلىسىندا — 17% قۇراپ وتىر.
مۇنداي قىلمىستاردىڭ 75%-عا جۋىعىن جاقىن-جۋىقتارى جاسايدى: ٶگەي ەكەلەرٸ, ەكەلەرٸ, بٸرگە تۇرىپ جاتقان ادامى, تۋىستارى, كٶرشٸلەرٸ مەن تانىستارى. ال اتا-انالار بولسا قۇقىقتىق سالدارىنان قاشىپ, بۇل فاكتٸلەر تۋرالى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا حابارلامايدى, - دەدٸ ارىستانعالي زاپپاروۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىنداعى قىلمىس جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 6%-عا تٶمەندەپ كەلەدٸ, ال بيىلعى جىلدىڭ ٶتكەن كەزەڭٸندە 9%-عا ازايعان.
بارلىق قىلمىستاردى دەرلٸك مەكتەپتەر مەن كوللەدجدەردٸڭ وقۋشىلارى جاسايدى - 88%. وقۋشىلاردىڭ جاساعان قىلمىستارىنىڭ ٶسۋٸ جامبىل وبلىسىندا 30%, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا - 18%, قىزىلوردا وبلىسىندا - 13% تٸركەلدٸ. وقۋ مەكەمەلەرٸنٸڭ قابىرعاسىندا 15 قىلمىس جاسالدى, - دەدٸ ول.
سونىمەن قاتار ارىستانعالي زاپپاروۆ وقۋ مەكەمەلەرٸندە قاۋٸپسٸزدٸك دەڭگەيٸن ارتتىرۋ قاجەتتٸگٸنە نازار اۋداردى.
ەلٸمٸز بويىنشا مەكتەپتەردٸڭ تەك 8% نەمەسە 535 مەكتەپ كٷزەت فيرمالارىمەن كەلٸسٸمشارت جاساسقان. قالعان مەكتەپتەردە كٷزەت قىزمەتٸن ۆاحتەرلەر, ال كٶپ جاعدايدا ولار – زەينەتكەرلەر, اتقارعان. اقتٶبە, الماتى, اتىراۋ, جامبىل, قاراعاندى, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ, پاۆلودار, سولتٷستٸك قازاقستان وبلىستارى جەنە شىمكەنت قالاسىندا كٷزەت فيرمالارىمەن بٸردە-بٸر كەلٸسٸمشارت جاسالماعان, - دەدٸ ول.
مەكتەپ اۋماعىندا قۇقىقتىق تەرتٸپتٸ ساقتاۋ ٷشٸن مەكتەپ پوليتسييا ينسپەكتورلارى بٸرلٸگٸ ەنگٸزٸلگەن, قازٸر ولاردىڭ سانى 2 مىڭنان اسادى. بٸراق تاعى سونشا مامان جەتٸسپەيدٸ.
سٶز ٶيلەگەندەردٸڭ باياندامالارىن تىڭداعان سوڭ بەردٸبەك ساپارباەۆ بالالارعا قاتىستى بۇل قايعىلى جاعدايلاردىڭ جاۋاپتى مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ ٷيلەسٸمدٸ, الدىن الۋ جەنە جٷيەلٸ جۇمىستاردىڭ جٷرگٸزبەۋٸنٸڭ سالدارى ەكەنٸن ايتتى.
بٸزدٸڭ بالالارىمىزدىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ - بٸز ٷشٸن ەرقاشان بٸرٸنشٸ ورىندا. مەسەلە مىنادا, بٸز ٶرت سٶندٸرۋ كومانداسى سيياقتى جۇمىس ٸستەيمٸز, قايعىلى جاعداي ورىن العان سوڭ بارىپ قاربالاسامىز. ەڭ قولايلى جاۋاپ – اقشا جوق. بٸراق, بٸزدٸڭ پروبلەمالارىمىزدى شەشكٸسٸ كەلمەيتٸن باسشىلار عانا وسىلاي جاۋاپ بەرەدٸ. بارلىق ەكٸمدەرگە كەلەسٸ جىلدىڭ 1 قىركٷيەگٸنە دەيٸن مەكتەپتەردٸ جىلى دەرەتحانالارمەن جەنە بەينەباقىلاۋ جٷيەسٸمەن جابدىقتاۋ, مامانداندىرىلعان ارنايى كٷزەتپەن قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى, - دەدٸ بەردٸبەك ساپارباەۆ.
سونىمەن قاتار 2020 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىنا دەيٸن ٸشكٸ سٸتەر, بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸكتەرٸنە, سونىمەن قاتار جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندارعا مەكتەپتەردٸ ٸشكٸ رەزەرۆتەر ەسەبٸنەن پوليتسييا ينسپەكتورلارىمەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸن شەشۋ تاپسىرىلدى. ۆيتسە-پرەمەر ەلەكتر جەلٸلەرٸ مەن ترانسفورماتورلاردى قورشاۋ, بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸنٸڭ پەريمەترٸ بويىنشا قورشاۋلار ورناتۋ, جولدارداعى بالالار قاۋٸپسٸزدٸگٸ شارالارىن كٷشەيتۋ, ازاماتتاردىڭ ەلەۋمەتتٸك ەلسٸز ساناتتارىنداعى تۇرعىن ٷيلەردٸڭ گاز اناليزاتورلارى مەن گاز داتچيكتەرٸمەن جاراقتاندىرۋ جەنە ت.ب. مەسەلەلەرگە نازار اۋداردى.
سونىمەن قاتار, كەڭەستە جالاقى بويىنشا بەرەشەكتٸ ٶتەۋ, ەلەۋمەتتٸك اۋدارىمداردى ۋاقىتىلى قامتاماسىز ەتۋ, مەديتسينالىق قىزمەتتەر مەن دەرٸ-دەرمەكتەردٸڭ ساپاسى مەسەلەلەرٸ قارالدى.
