قازاقتىڭ ەيگٸلٸ ەنشٸسٸ, حالىق قاھارمانى روزا باعلانوۆانىڭ كەلٸنٸ مارال ەنەسٸنٸڭ كٶپشٸلٸك بٸلە بەرمەيتٸن قىرلارىن ەسكە الدى. ول ٶنەر يەسٸنٸڭ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردەگٸ قاراپايىمدىلىعى, بالا تەربيەسٸنە كٶزقاراسى جەنە وتباسىنداعى قارىم-قاتىناسى تۋرالى سىر شەرتتٸ, دەپ حابارلايدى ult.kz.
پروديۋسەر ەلييا قۇدايبەرگەنوۆا ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ پاراقشاسىندا روزا باعلانوۆانىڭ 15 جىل تۇرعان شاڭىراعىنا ارنايى بارعانىن جازدى. ول ەنشٸنٸڭ كەلٸنٸ مارالمەن ەڭگٸمەلەسٸپ, ٶنەر يەسٸنە قاتىستى بۇرىن ايتىلماعان ەستەلٸكتەردٸ تىڭداعان.
"اڭىز ادامنىڭ ٷيٸنە باردىق. اپامىزدىڭ ٸزٸ, ٷنٸ, كٷيٸ, ەستەلٸكتەرٸ قالعان شاڭىراعىنا باردىم. الداعى ۋاقىتتا اپامىز ٷشٸن قادٸرلٸ بولعان, 15 جىل تۇرعان ٷيٸ تۋرالى كەلٸنٸمەن بولعان سۇحباتتى, ەسەرلٸ ۆيدەولاردى كٶرەسٸزدەر", – دەپ جازدى پروديۋسەر.
مارالدىڭ ايتۋىنشا, روزا باعلانوۆا ەشقاشان بٸرەۋدٸڭ سىرتىنان سٶز سٶيلەپ, ٶسەك ايتپاعان. ادامداردى الالاماي, اينالاسىنداعىلارعا ەردايىم قۇرمەتپەن قاراعان.
ەنشٸ نەمەرەلەرٸنە ەرەكشە مەيٸرٸم تٶگٸپ, ولاردىڭ ەركٸن ٶسۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرگەن. تٸپتٸ بالالار جاتىن بٶلمەسٸن استان-كەستەن ەتسە دە, وعان رەنجٸمەي, نەمەرەلەرٸن ەڭ ٷلكەن بايلىعى ساناعان.
"ول كٸسٸ جەل سٶز, ٶسەك ەڭگٸمە ايتپايتىن. مٷلدە! بٸرەۋدٸ جامانداۋ, بٸرەۋدٸڭ سىرتىنان سٶز ايتۋ دەگەندٸ بٸلمەيتٸن. قارا باسىن كٷيتتەپ, ٶز جاعدايىن عانا جاساپ, بٶلمەسٸن قۇلىپتاپ الىپ وتىرمايتىن. نەمەرەلەرٸ استان-كەستەڭٸن شىعاراتىن جاتىن بٶلمەسٸن. "مەنٸڭ بايلىعىم وسىلار" دەپ, نەمەرەلەرٸنە از عانا جىلدا عۇمىرلىق ماحابباتىن تٶگٸپ كەتتٸ", – دەپ ەسكە الدى كەلٸنٸ.
جوقشىلىق كٶرگەندٸكتەن, ەشتەڭەنٸ ىسىراپ ەتپەيتٸن
مارال ەنەسٸنٸڭ بالا كٷنٸندە تۇرمىستىڭ قيىندىعىن كٶرگەنٸن دە ايتتى. سوندىقتان ەنشٸ اس-اۋقاتتى قادٸرلەپ, داستارقانداعى ناننىڭ ۇساعىنا دەيٸن ىسىراپ ەتپەۋگە تىرىسقان.
"ول كٸسٸ جوقشىلىق كٶرٸپ ٶستٸ. ەشتەڭەنٸ قور قىلمايتىن. ناننىڭ ۇساعىنا دەيٸن قادٸرلەپ وتىراتىن. "مىنانى جەمەيمٸن, ٸشپەيمٸن" دەپ تەكاپپارلىق تانىتپايتىن. قۋىرداقتى جاقسى كٶرەتٸن", – دەدٸ ول.
كەلٸنٸنٸڭ سٶزٸنشە, روزا باعلانوۆا ادامداردىڭ سىرتقى كەلبەتٸ مەن ەلەۋمەتتٸك جاعدايىنا ەمەس, تەربيەسٸ مەن ٸشكٸ مەدەنيەتٸنە مەن بەرگەن. ەسٸرەسە, مارالدىڭ ەكەسٸن ەرەكشە قۇرمەتتەپ, ونىڭ مەدەنيەتتٸلٸگٸن ٷنەمٸ ٷلگٸ ەتٸپ وتىرعان. ٶنەر يەسٸ كەلٸنٸنە اس ەزٸرلەۋدٸڭ دە قىر-سىرىن ٷيرەتكەن. مارال ەلٸ كٷنگە دەيٸن ەنەسٸنەن ٷيرەنگەن باۋىرساقتىڭ رەتسەپتٸن قولداناتىنىن جەتكٸزدٸ.
ۇلىمەن رەنجٸسسەم, جارتى ساعاتتان كەيٸن سٶيلەسەتٸن
مارال ەنەسٸنٸڭ وتباسىنداعى كەلٸسپەۋشٸلٸكتەردٸ سابىرمەن شەشۋگە تىرىسقانىن دا ەسكە الدى. ونىڭ ايتۋىنشا, جولداسىمەن رەنجٸسٸپ قالىپ, ەنەسٸنە شاعىمدانعان سەتتەردە روزا باعلانوۆا بٸردەن ارالاسپاي, الدىمەن سابىرعا كەلۋگە كەڭەس بەرگەن.
"ۇلىمەن كەلٸسپەي قالىپ, ارىز ايتا باستاسام, جاي عانا قولىن كٷندٸ كٶلەگەيلەگەندەي كٶتەرٸپ: "تٷش, جانىم, جارتى ساعاتتان سوڭ سٶيلەسەيٸك" دەيتٸن. راسىندا, جارتى ساعاتتان سوڭ ەڭگٸمەمٸز باسقاشا ٶربيتٸن. دانالىعى عوي", – دەدٸ كەلٸنٸ.
سونداي-اق مارال ەيگٸلٸ ەنشٸنٸڭ ٶمٸرٸنٸڭ سوڭىنا دەيٸن ٶزٸنە كٷتٸم جاساۋدى ۇمىتپاعانىن ايتتى. روزا باعلانوۆا شاشىن رەتتەپ, سەندەنٸپ, سٷيٸكتٸ ەتٸرٸن سەپپەي بٶلمەسٸنەن شىقپاعان. ەسٸرەسە, نەمەرەلەرٸنٸڭ الدىندا ەردايىم جيناقى ەرٸ ەدەمٸ كٶرٸنۋگە تىرىسقان.
كەلٸن بولىپ تٷسكەن كٷنٸ ارماندارىمدى شەتكە ىسىرىپ قويدىم
مارال روزا باعلانوۆانىڭ شاڭىراعىنا كەلٸن بولىپ تٷسكەن كەزدەگٸ سەزٸمٸن دە بٶلٸستٸ. ونىڭ سٶزٸنشە, ەيگٸلٸ ادامنىڭ وتباسىنا كەلٸن اتانۋ ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەگەن.
"مەن وسى شاڭىراققا كەلٸن بوپ تٷسكەن كٷنٸ-اق ارماندارىمدى بۇرىشقا اپارىپ "تٷيٸپ تاستادىم". بار ويىم: "ەلدٸڭ ادامىنىڭ كەلٸنٸمٸن, جالعىز ۇلدىڭ جارىمىن. وسى كٸسٸ ەركٸن جٷرسٸن, وسى كٸسٸنٸڭ جٷزٸ جارىق بولسىن!" دەدٸم", – دەپ ەسكە الدى ول.
كەلٸنٸنٸڭ ايتۋىنشا, روزا باعلانوۆانىڭ بويىنداعى ەڭ ەرەكشە قاسيەتتەردٸڭ بٸرٸ – جٷزٸنە ەردايىم كٷلكٸ ٷيٸرٸلٸپ تۇراتىنى.
"كٷلٸمسٸرەپ جٷرەتٸن. مامامنىڭ ەرەكشەلٸگٸ, بەرەكەسٸ, سۇلۋلىعى دا سول كٷلكٸسٸ ەدٸ", – دەدٸ مارال.
پروديۋسەر ەلييا قۇدايبەرگەنوۆا الداعى ۋاقىتتا روزا باعلانوۆانىڭ تۇرعان ٷيٸ, جەكە زاتتارى مەن وتباسىلىق ەستەلٸكتەرٸنە ارنالعان بەينەماتەريالداردى جارييالاۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن جەتكٸزدٸ.
روزا باعلانوۆا كٸم?
روزا تەجٸبايقىزى باعلانوۆا – قازاقتىڭ ەيگٸلٸ ەنشٸسٸ, قازاقستان مەن كسرو حالىق ەرتٸسٸ, حالىق قاھارمانى. ول 1922 جىلى 1 قاڭتاردا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ قازالى قالاسىندا دٷنيەگە كەلگەن.
ٶنەر جولىن 1941 جىلى تاشكەنت فيلارمونيياسىنىڭ ەن-بي انسامبلٸندە باستاعان. ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىس كەزٸندە مايدان دالاسىندا كونتسەرت بەرٸپ, جاۋىنگەرلەردٸڭ رۋحىن كٶتەرگەن. 1945 جىلى 9 مامىردا بەرليندە ٶتكەن جەڭٸس كونتسەرتٸنە قاتىسقان.
كەيٸن اباي اتىنداعى قازاق وپەرا جەنە بالەت تەاترىندا, قازاق مەملەكەتتٸك فيلارمونيياسىندا جەنە "قازاقكونتسەرت" بٸرلەستٸگٸندە قىزمەت اتقارعان.
ونىڭ ورىنداۋىنداعى "اح, سامارا, گورودوك" جەنە "كەستەلٸ ورامال" ەندەرٸ حالىق اراسىندا كەڭٸنەن تانىلدى.
روزا باعلانوۆا 1955 جىلى قازاقستاننىڭ, 1967 جىلى كسرو-نىڭ حالىق ەرتٸسٸ اتانىپ, 1996 جىلى "حالىق قاھارمانى" اتاعىن الدى.
اتى اڭىزعا اينالعان ەنشٸ 2011 جىلى 8 اقپاندا الماتى قالاسىندا 89 جاسىندا دٷنيەدەن ٶتتٸ
