حح عاسىردا قازاق دالاسىندا بٸرنەشە اشارشىلىق بولعان. بۇل تۋرالى ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسورى, «الاشتانۋ» ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى سۆەتلانا سماعۇلوۆا ايتتى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
عالىمنىڭ ايتۋىنشا, اشتىقتىڭ زاردابى, اتا-بابىمىزدىڭ باسىنان ٶتكەن قيىنشىلىقتار قازاق حالقى ۇرپاعىنىڭ ساناسىندا مەڭگٸ قالادى.
«اشتىق كەزٸندە بٸر اۋىلدى امان ساقتاپ قالۋ ٷشٸن, بايلاردىڭ ٶزٸ قولدارىنداعى التىندارىن قىتايعا اپارىپ, تارىعا ايىرباستاپ كەلگەن. ولاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ 1937 جىلى حالىق جاۋى رەتٸندە سوتتالىپ كەتتٸ. مۇنداي وقيعالار ٶتە كٶپ. جٷسٸپبەك ايماۋىتوۆ باستاعان ۇلت زييالىلارى اشارشىلىق جايلاعان ٶڭٸرلەرگە جىلۋ جيناپ, اس تاراتقان. سول ٷشٸن دە ولاردىڭ باستارى داۋعا قالدى. كەڭەس ٷكٸمەتٸ 1921-1922 جىلدارى بٸردە بٸر مەلٸمەتتٸ سىرتقا شىعارماۋعا تىرىسقان. 1931-1932 جىلدارى ٶلٸم كٶبەيٸپ كەتكەن كەزدە, بٸزدٸڭ زييالىلارىمىز دابىل قاعىپ, جوعارى جاققا حات جولدادى. بۇل تاريحتا «بەسەۋدٸڭ حاتى», «التاۋدىڭ حاتى» بولىپ قالدى. مٸنە, وسى كەزدە عانا ستالين كٶڭٸل بٶلە باستاعان.
ونىڭ ايتۋىنشا, قۋعىن–سٷرگٸن پاتشا زامانىندا دا بولعان.
«پاتشا ٶكٸمەتٸ قازاق دالاسىن تٷپكٸلٸكتٸ بيلەۋ ٷشٸن ەۋەلٸ ەر تٷرلٸ رەفورمالار جٷرگٸزٸپ, قازاقتىڭ ەلدٸك-ەتنيكالىق ۇيىتقىسىن ٸرٸتٸپ, ۇلىستاردى بٶلشەكتەي باستادى. پاتشا ٷكٸمەتٸنٸڭ وتارلىق , ەككٸ ساياساتىن احمەت بايتۇرسىنوۆ حالىققا استارلاپ جەتكٸزٸپ وتىرعان. مٸرجاقىپ دۋلاتوۆ ويان, قازاق! ٶلەڭٸ ارقىلى حالىقتى بٸر بولۋعا شاقىرعان. مٸنە وسىنداي ۇران تاستاعانداردى پاتشا ٷكٸمەتٸ قۋدالادى. بٸراق ولار كەڭەس ٷكٸمەتٸ سيياقتى قيناپ, ۇرىپ-سوققان جوق. ولاردى تٷرمەگە وتىرعىزعان, ايىپپۇل سالعان. احمەت بايتۇرسىنوۆقا «قازاق تٸلٸ» گازەتٸنە ٷكٸمەتتٸ سىناپ جازعان ماقالالارى ٷشٸن ايىپپۇل سالىنعان.
جالپى كەڭەس ٷكٸمەتٸ كەزٸندەگٸ قۋعىن-سٷرگٸن بٸرنەشە كەزەڭنەن تۇرادى.
«قۋعىن-سٷرگٸن 1917 جىلدان باستاۋ الادى. 1920 جىلدىڭ سوڭىندا زييالىلارعا بۋرجۋازيياشىل-ۇلتشىل بايلاردىڭ يدەولوگيياسىن جاقتادى, كەڭەس ٶكٸمەتٸنە قارسى كٷرەس جٷرگٸزدٸ دەگەن ايىپتار تاعىلدى.1929-1930 جىلدارى اۋىلداعى شارۋالارعا, دٸندارلارعا قاراقشى, بانديتتەر دەگەن جالا جابىلدى. سول ٷشٸن ولاردى جاپپاي سوتتاپ, جەر اۋدارىپ تٸپتٸ اتۋ جازاسىنا دا كەستٸ. اقىر-اياعى 1937-1938 جىلعى الاپات قۋعىن-سٷرگٸنگە الىپ كەلدٸ. مۇنداي ايىپتاۋعا ۇلت زييالىلارى عانا ەمەس, ەلدەگٸ مالشىلار مەن قاراپايىم ادامدارعا دەيٸن ٸلٸكتٸ»,– دەيدٸ سۆەتلانا سماعۇلوۆا.
سونىمەن قاتار, ول قازٸرگٸ ۋاقىتتا كٶپ تالقىلانىپ جٷرگەن مەلەلەرگە توقتالدى.
«قازٸر ۇلت زييالىلارى بٸر– بٸرٸن ساتقان, ۇستاپ بەرگەن دەگەن پٸكٸر جيٸ ايتىلىپ تا, جازىلىپ تا جٷر. تٸپتٸ, ساتقىنداردىڭ اتىن اتاپ, تٷسٸن تٷستەپ اشىق ايتايىق دەيتٸندەر كٶبەيبٸ. مەن ايتار ەدٸم. بۇل زاماننىڭ يدەولوگيياسى. ولار قازاقتىڭ زييالىلارىن قيناعان, بالا-شاعاسىمەن قورقىتقان, قۇجاتتارعا مەجبٷرلٸ تٷردە قول قويدىرعان. وسىنىڭ بەرٸن زەرتتەپ قاراۋ كەرەك», – دەيدٸ «الاشتانۋ» ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى.
سٶز سوڭىندا, سۆەتلانا سماعۇلوۆا قۋعىن–سٷرگٸن پروتسەسٸ ەلدٸ دە تەرەڭ زەرتتەۋدٸ قاجەت ەتەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
