قازٸرگٸ تاڭدا كٷيبەڭ تٸرشٸلٸكتٸڭ كٷيكٸ تٸرلٸگٸمەن جٷرٸپ, كٶپ نەرسەگە موينىمىز جار بەرمەي جاتاتىنى بار. ادام قالاي پايدا بولدى? بٸز نە ٷشٸن, كٸم ٷشٸن ٶمٸر سٷرٸپ جٷرمٸز? ٶمٸرگە كەلگەندەگٸ ماقساتىمىز نە? تەڭٸزدەر مەن تاۋلار نە ٷشٸن كەرەك? الىپ پلانەتالاردى كٸم جاراتتى? ولاردى بٸر-بٸرٸنە سوعىسپايتىنداي ەتٸپ, ەلەمگٸ تەپ-تەڭدٸكتٸ ۇستاپ تۇرعان كٸم? يە, سۇراق كٶپ, جاۋاپ تا از ەمەس. «ادام دٷنيەگە نە ٷشٸن كەلەدٸ? ٶزٸن قورشاعان ورتانى بٸلۋگە تالپىنادى. بولاشاعىنا باعىت-باعدار جاسايدى. ارتىما ۇرپاق قالدىرسام دەيدٸ. ادام مىناۋ جارىق عالامعا ٶمٸر سٷرۋ ٷشٸن, ٶزٸن تانۋ ٷشٸن كەلەدٸ» دەيدٸ جازۋشى ەكٸم ىسقاق. ەيتسە دە, ادامنىڭ جەر بەتٸندەگٸ ٶمٸرٸ مۇنىمەن شەكتەلەدٸ دەۋگە كەلمەس.
ەلبەتتە, بٸزدٸڭ قورعاعان ورتا, قوعام جاراتىلىسىن تەپپٸشتەپ تٷسٸندٸرەتٸن وقۋلىقتار دا, ارنايى كٸتاپتار دا بارشىلىق. كەڭەستٸك كەزەڭدە ادامدى مايمىلدان جاراتىلعان دەگەن جاڭعاق پٸكٸر مۇرتى بۇزىلمايتىن دوگماداي تٷسٸندٸرٸلٸپ كەلگەنٸ مەلٸم. اللاعا شٷكٸر, ەگەمەندٸك الىپ, ەڭسە تٸكتەگەلٸ كٶپ جايتتىڭ بەتٸ اشىلىپ, بٸزگە بەيمەلٸم, جاسىرىن بولىپ كەلگەن دٸن اقيقاتى تٷنەكتەن سىتىلىپ شىققان كٷندەي جارقىراي تٷستٸ. ەرينە, بٸر اللاعا سەنٸم بٸزدە ەۋ باستا بار ەدٸ. كەشەگٸ قىلىشىنان قانى تامعان توتاريتارلىق جٷيە تۇسىندا دا ٷيٸندە تىعىلىپ, ناماز وقىپ, ورازا تۇتقاندار دا بولدى. الايدا جەتپٸس جىل بويى جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا «قۇداي جوق» دەگەن تٷسٸنٸكتٸ مىقتاپ قالىپتاستىرىلعانى سونشا, كەي اعا بۋىن ٶكٸلدەرٸ جاراتۋشىنىڭ جەرگە تٷسٸرگەن كٸتاپتارىنان گٶرٸ ەلٸ كٷنگە دەيٸن لەنيننٸڭ جازىپ كەتكەن ٶسيەتتەرٸنە كٶبٸرەك سەنەدٸ.
سونىمەن, اللا تاعالا ون سەگٸز مىڭ عالامدى جاراتقاندا ادام اتانىڭ دەرەجەسٸن نەلٸكتەن اسا پەك پەرٸشتەردەن جوعارى قويدى? قاسيەتتٸ قۇران كەرٸمنٸڭ «باقارا» سٷرەسٸنٸڭ 30 اياتىندا حاق تاعالا ادامدى جاراتپاستان بۇرىن پەرٸشتەلەرٸنە: «مەن جەر بەتٸندە بٸر ورىنباسار جاراتامىن», – دەگەن كەزدە, (پەرٸشتەلەر): «وندا بۇزاقىلىق ٸستەپ, قان تٶگەتٸن بٸرەۋ جاراتاسىڭ با? نەگٸزٸندە, بٸز سەنٸ دەرٸپتەپ, ماقتاۋدا جەنە پەكتەۋدەمٸز», – دەيدٸ.
بٸر ايتا كەتەرلٸگٸ, اللا تاعالالا ادامعا جٷرەك, ەرٸك, اقىل, سانا-سەزٸم, ار-وجدان سەكٸلدٸ كٶپتەگەن قاسيەتتەرمەن بٸرگە كٷندەستٸك, اشۋ-ىزا سەكٸلدٸ نەپسٸنٸ قوزدىراتىن سەزٸمدەردٸ قوسا جاراتقان. سوندىقتان پەرٸشتەلەر ادامنىڭ جاماندىققا بەيٸم تۇراتىنىن بايقاپ, «وندا بۇزاقىلىق ٸستەپ, قان تٶگەتٸن بٸرەۋ جاراتاسىڭ با? دەگەن قاۋپٸن بٸلدٸرۋٸن اللاھقا بٸلدٸرگەن قارسىلىعى دەپ ەمەس, كەرٸسٸنشە, ادامدى جاراتۋ سىرىنا ٷڭٸلگەنٸ دەپ تٷسٸنگەنٸمٸز ابزال.
اللاھ تاعالا ولارعا: «مەن سەندەردٸڭ بٸلمەگەندەرٸڭدٸ جاقسى بٸلەمٸن», – دەگەن ەدٸ. حاق تاعالا ٶزگە جاراتىلىسقا قاراعاندا تۇرپاتى بٶلەك, ايرىقشا ارتىقشىلىقتار بەرٸپ جاراتقان حازٸرەت ادامعا بٷكٸل زاتتاردىڭ ەسٸمدەرٸ مەن سيپاتتارىن ٷيرەتتٸ. ول جايلى قۇران كەرٸمدە «باقارا سٷرەسٸنٸڭ 30-33 اياتتارىڭدا بىلاي دەلٸنەدٸ: «اللاھ ادامعا (ا.س.) بارلىق اتاۋدى ٷيرەتتٸ, سونان سوڭ ولاردى پەرٸشتەلەرگە كٶرسەتٸپ: «ايتقاندارىڭ راس بولسا, ماعان وسى نەرسەلەردٸڭ اتتارىن ايتىپ بەرٸڭدەر», – دەدٸ. پەرٸشتەلەر: «سەن پەكسٸڭ! بٸز سەنٸڭ ٷيرەتكەنٸڭنەن باسقا بٸلەرٸمٸز جوق. ەرينە, سەن تولىق بٸلۋشٸسٸڭ, ٶتە داناسىڭ», – دەدٸ». وسى ۋاقىتتا ۇلى جاراتۋشى: «ەي, ادام! ولارعا بۇلاردىڭ اتتارىن بايان ەت, – دەدٸ. سوندا (ادام ا.س.) ولارعا زاتتاردىڭ اتتارىن ايتقان سەتتە, اللاھ: «مەن سەندەرگە كٶكتەر مەن جەردٸڭ قۇپيياسىن, سەندەردٸڭ دە كٶرنەۋ, كٶمەس ٸستەگەندەرٸڭدٸ بٸلەمٸن دەپ ايتپادىم با?» – دەگەن ەدٸ. وسى اياتتاردا باياندالعانداي, پەرٸشتەگە قاراعاندا ادام بالاسىنىڭ دەڭگەيٸنٸڭ جوعارى تۇراتىنىن كٶرەمٸز. ياعني, پەرٸشتەلەر ادام اتانىڭ ٸلٸمٸ ٶزدەرٸنٸڭ ٸلٸمٸنەن ەلدەقايدا تەرەڭ ەكەنٸنە كٶزدەرٸ جەتكەن سوڭ, ونىڭ اسپانمەن تالاسقان بيٸكتەردٸ باعىندىرا الاتىندىعىن بايقاپ, ٶزدەرٸنٸڭ از بٸلەتٸندٸكتەرٸن مويىنداعان-دى. سونىمەن, ادام بالاسىنىڭ پەرٸشتەلەردەن ارتىقشىلىعى بٸلٸمدە ەكەنٸن بٸلدٸك. «بٸراق بٸز بٸلٸمٸمٸز ارقىلى عانا جاراتقانعا ۇنايمىز با? دٷنيەدە ەرٸپ تانىماي كەتكەن ادامدار دا بار ەمەس پە?» دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى. ورىستىڭ بەلٸگٸل جازۋشىسى لەۆ تولستوي ٶزٸنٸڭ «ادام قۇدايعا نەسٸمەن ۇنايدى?» دەگەن شىعارماسىندا وسى سۇراققا جاۋاپ تابۋعا تىرىسادى.
وقيعا جەلٸسٸ بىلاي باستالادى: «ەلگە «ەتٸكشٸ» دەگەن اتپەن تانىس, سەمەن ەيەل, بالا-شاعاسىمەن بٸر مۇجىقتىڭ ٷيٸن جالعا الىپ تۇرادى. ەتٸك تٸگۋدەن تاپقان اقشا نە تاماققا, نە كيٸمگە جەتپەيتٸن. الدا قاقاعان قىس كەلە جاتىر. ەتٸكشٸ مەن ەيەلٸ ەكەۋٸندە ورتاق بٸر عانا تون بار-تىن. بٸراق ونىڭ ٶزٸ توز-توزى شىعىپ, جىرتىلۋعا اينالعان. ال ەتٸكشٸنٸڭ ەندٸگٸ قايعىسى قىسقا جاڭا تون تٸگٸپ الۋ ٷشٸن قوي تەرٸسٸن ساتىپ الۋ ەدٸ. كٷزگە قاراي وتباسىنىڭ اۋزىنان جىرىپ, ازىن-اۋلاق پۇل جيعان. قازٸر ەيەلٸنٸڭ ساندىقشاسىندا قاعاز ٷش سوم جەنە كٶرشٸ اۋىلدا بٸراز الاشاق قارىز اقشاسى بار ەدٸ. سٶيتٸپ تاڭەرتەڭگٸ استان سوڭ ەتٸكشٸ جەيدەسٸنٸڭ سىرتىنان ەيەلٸنٸڭ ماقتادان تٸگٸلگەن كٷرتەشەسٸن, ماۋىت جەمپٸرٸن كيدٸ. قاعاز ٷش سومىن قالتاسىنا تٶرت بٷكتەپ ەدەمٸلەپ سالىپ, قولىنا ۇزىن تاياق الىپ, كٶرشٸ اۋىلدارعا قارىزىن جيناماققا بەتتەدٸ».
الايدا, سەمەن ٶزٸنە قارىز ادامداردان بەرەشەگٸن الماق بولعانىمەن تٷك تە ٶندٸرە المايدى. تەرٸنٸ قارىزعا ساتۋشى بەرە قويمايدى. ول ٶزٸنٸڭ ەڭبەگٸن ٶزگەلەر باعالاماي, ەتٸگٸمدٸ جاماپ بەر دەگەن كٸسٸنٸڭ بەرگەن جيىرما تيىنعا اراق الىپ ٸشەدٸ. ەتٸكشٸ كٸشكەنتاي شٸركەۋدٸڭ قاسىنا دا جاقىنداعاندا قيمىلسىز جاتقان ادامدى كٶرەدٸ. بٸر قىزىعى, كٷن سۋىقتا جالاڭاش كٷيدە جاتقان ادامنىڭ تٸرٸ ەكەنٸن بٸلگەن سوڭ ەكٸ ويلى بولسا دا جٷن شەكپەنٸن شەشٸپ, كيٸندٸرەدٸ. «مٷمكٸن, بٸرەۋلەر توناپ كەتكەن بولار, ە? – دەگەندە, اناۋ «جوق, ەشكٸم تيٸسپەدٸ. تەك قۇداي وسىلاي جازالادى – دەيدٸ كٷرسٸنٸپ. ازداپ ەس جيعانشا ٷيٸن اپارماق بولادى. ەيەلٸ مۇنى كٶرٸپ «العان اقشاسىن اراققا جۇمساپ, ەبدەن كٶڭٸل كٶتەرگەن ەكەن. ونىسىمەن قويماي قاسىنا قاڭعىباس دوسىن دا ەرتە كەلٸپتٸ» دەپ اشۋلانىپ كەتەدٸ.
وسى سەتتە اۆتور ٶزٸ كەدەي بولسا دا, ادامداردىڭ ادامگەرشٸلٸگٸ ارقىلى قۇدايعا جاقىنداي تٷسكەنٸن ەڭگٸمەيدٸ. «كٶرٸپ تۇرىپ قايرىلماعانىمىز – كٷنە بولار. سول ٷشٸن قۇداي بٸزدٸ دە جازالاۋى مٷمكٸن عوي» دەيدٸ. بۇل نە? ەرينە, جاراتقانعا بويۇسىنعاندىق. ياعني, اللادان قورقۋ. وقيعا جەلٸسٸ ەرٸ قاراي ەلٸكتٸرە تٷسەدٸ.
«ەيەل سەمەنٸ قۇدايدى اۋزىنا العان سوڭ, انا ادامعا تاعى بٸر قارادى دا, مەيٸرٸمٸ وياندى. ونىڭ دا ٶزٸ سەكٸلدٸ پەندە ەكەنٸ ەسٸنە تٷسٸپ, جٷرەگٸ ەلجٸرەدٸ. پەشتٸڭ قاسىنا بارىپ, ٷيدەگٸ بار تاعامدى ٷستەلدٸڭ ٷستٸنە شىعارا باستادى. كەسەلەر مەن كۆاستى ورتاعا قويدى. سوڭعى ناندى دا داستارحانعا ەكەلدٸ. ەلگٸ ادام: «قۇدايدىڭ دەگەنٸنە كٶنگەننەن باسقا نە ٸستەي الاسىڭ? امال جوق. وسىلايشا جالاڭاش, توڭىپ جاتقان جەرٸمنەن, سەمەن كٶرٸپ, اياپ, ٷستٸندەگٸ شەكپەنٸن كيگٸزٸپ, وسىندا ەرتٸپ كەلدٸ. ال مۇندا سەن دە ماعان جانىڭ اشىپ, تاماقتاندىردىڭ. جاقسىلىقتارىڭ قۇدايدان قايتسىن!» دەيدٸ. جاڭا عانا بار اقشانى ٸشٸپ, ٷيگە قايىرشىنى ەكەلدٸڭ دەپ ايعايعا باسقان ەيەلدٸڭ نەلٸكتەن ەپ-سەتتە ٶزگەرگەنٸن بايقايمىز.
سەمەن كٷنكٶرٸس ٷشٸن مٷسٸپٸر ميحايلگە ەتٸك تٸگۋدٸ ٷيرەتەدٸ. «ەل ٸشٸندە «سەمەننٸڭ جۇمىسشىسى ميحايل سەكٸلدٸ ەشكٸم ەتٸكتٸ مىقتى تٸگە المايدى» دەگەن سٶز تارايدى. سٶيتٸپ سەمەننٸڭ ٷيٸنە جان-جاقتان ەتٸك تٸكتٸرۋگە ادام اعىلادى. قىستىڭ بٸر كٷنٸندە سەمەننٸڭ ەسٸگٸنٸڭ الدىنا ٷش ات جەككەن اربا كەلٸپ توقتاپ, بٸر دەۋلەتتٸ ادام تٷسٸپ, قىمبات تاۋاردان اياعىنا ەتٸك تٸكتٸرمەك بولادى. بٸراق ميحايل ەتٸك ەمەس, قونىشى جوق, جالاڭ اياققا كيەتٸن اياق كيٸم تٸگٸپ, ٷي يەسٸن رەنجٸتەدٸ. الايدا ەتٸككە تاپسىرىس بەرگەن باي جولدا قايتىس بولىپ, ەيەلٸ ەتٸك ەمەس, ٶلٸككە كيگٸزەتٸن جەڭٸل اياق كيٸم كەرەك ەكەنٸن ايتىپ, جالشىسىن جٸبەرەدٸ. لەۆ تولستوي مٷسەپٸردٸڭ تەگٸن ادام ەمەس ەكەنٸن وسى جەردە اڭعارتادى.
تاعى بٸردە ەگٸز قىزدى جەتەكتەگەن بٸر ەيەل كەلەدٸ. ەگٸز قىزدىڭ بٸرٸنٸڭ اياعى اقساق سەكٸلدٸ, سىلتىپ باسادى ەكەن. «قىزدارىما كٶكتەمدە كيەتٸن كەبٸس تٸكتٸرەيٸن دەپ ەدٸم» دەپ ەيەل اسىراپ العان قىزدارىنىڭ تاعدىرى جايلى باياندايدى. ميحايلدىڭ قوس قىزعا تانىس ادامىن كٶرگەندەي سۇقتانۋى سەمەندٸ قايران قالدىرادى. ولار كەتكەن سوڭ ميحايل سىرىن اشادى.
«مەنٸ قۇداي جازالاعان بولاتىن. بٷگٸن كەشٸردٸ. سوندىقتان نۇرعا بٶلەندٸم. ال, كەلگەلٸ بەرٸ ٷش رەت جىميىپ, كٷلگەنٸم, قۇدايدىڭ ٷش اۋىز سٶزٸن بٸلۋٸم كەرەك بولاتىن. مەن قۇدايدىڭ سٶزٸن تٷسٸندٸم; بٸرٸنشٸ سٶزٸن; ەيەلٸڭ ماعان تاماق بەرگەندە تٷسٸندٸم, سول ٷشٸن ەزۋ ارتىپ ەدٸم. ەكٸنشٸ سٶزٸن شەكپەندٸ باي ەتٸك تٸكتٸرۋگە كەلگەندە ۇقتىم, مٸنە, بٷگٸن ەگٸز قىزداردى كٶرگەندە, قۇدايدىڭ ٷشٸنشٸ سٶزٸنٸڭ دە قانداي ەكەنٸن بٸلدٸم, سودان تٷيٸن شەشٸلٸپ, جارقىراپ كەتتٸم» دەيدٸ ميحايل. سوندا جازۋشى كەيٸپكەرٸ ارقىلى قۇدايدىڭ قانداي ەمەۋرٸنٸڭ بٸلدٸرمەك بولدى? بۇل شىعارما سوڭىندا ايقىندالا تٷسەدٸ.
ول ٶزٸنٸڭ پەرٸشتە ەكەنٸن, بٸردە جاراتۋشى بٸر ەيەلدٸڭ جانىن الۋ ٷشٸن جٸبەرگەنٸن, ول ەگٸز بوسانىپ, جاعدايى ناشارلاپ جاتقانىن ايتادى. ەيەلدٸڭ ٶزٸن كٶرٸپ, جىلاپ: «قۇدايدىڭ پەرٸشتەسٸ! كٷيەۋٸمنٸڭ ٷستٸنە اعاش قۇلاپ, جاقىندا قايتىس بولىپ ەدٸ, ەلٸ توپىراعى قاتقان جوق. ەگەر ارتىنان مەن كەتسەم, مىنا جەتٸم بالاپاندارىمدى كٸمگە تاستايمىن. بۇلاردى باعاتىن مەنٸڭ نە باۋىرىم, نە تۋىسىم جوق. مەنٸڭ جانىمدى الماشى. بولماي قالعاندا بالالارىمدى اياعىنان تٸك تۇرعىزايىن. بۇلار دا مەنسٸز قايتٸپ ٶمٸر سٷرەدٸ» – دەپ جالىنعانىن ايتادى.
«مەنٸڭ جانىم اشىپ, بٸر قىزدى شەشەسٸنٸڭ باۋىرىنا سالىپ, ەكٸنشٸسٸن قولىنا ەپەردٸم دە, قايتادان كٶككە ۇشىپ كەتتٸم. قۇدايعا كەلٸپ: «ەيەلدٸڭ جانىن الا المادىم. جاڭا عانا ەكٸ شاقالاقتى بوسانىپتى. كٷيەۋٸنٸڭ قايتىس بولعانىنا ٷش كٷن بولىپتى. شەشەسٸ ماعان جىلاپ, جانىن الماۋدى ٶتٸندٸ» – دەدٸم. سوندا قۇداي ماعان: «بار دا ەيەلدٸڭ جانىن ال, سوندا ٷش سٶزدٸ بٸلەسٸڭ: بٸرٸنشٸ, ادامنىڭ بويىندا نە بار? ەكٸنشٸ, ادامنىڭ ماڭدايىنا نە جازىلماعان? ٷشٸنشٸسٸ – ادامدار نەسٸمەن تٸرٸ? وسى سىردى بٸلگەن كەزدە قايتادان اسپانعا ورالاسىڭ» دەدٸ.
جازۋشى لەۆ تولستوي ادامدار مەن پەرٸشتەلەردٸڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىقتى وسىلايشا سيپاتتايدى. قالام يەسٸنٸڭ تٷسٸنٸگٸنشە, ادام بويىنداعى قاسيەتتەرٸ ارقىلى, تاعدىرى مەن جاراتۋشىعا دەگەن ماحابباتى ارقىلى پەرشٸتەدەن بيٸك تۇرماق. ەلبەتتە, بۇل جەردە اقىل, بٸلٸم ارتىقشىلىعى تۋرالى سٶز قوزعالمايدى. ال مٸنەز بەن ٶنەردٸڭ نىشانى وقيعا جەلٸسٸندە شەبەر سۋرەتتەلەدٸ.
«مەن قايتادان جەرگە تٷسٸپ, جاڭا بوسانعان ەيەلدٸڭ جانىن الدىم. نەرەستەلەر تاس جەتٸم قالدى. ٶلٸ دەنە تٶسەكتەن دومالاپ, بٸر قىزدىڭ اياعىن باسىپ قالدى. مەن كٶككە ۇشىپ, ەيەلدٸڭ جانىن قۇدايعا اپارىپ بەرمەك ەدٸم, جەل سوعىپ, قاناتىم سىنىپ كەتتٸ. ونىڭ جانى قۇدايعا جالعىز ۇشتى دا, مەن جەرگە قۇلاپ تٷستٸم. قۇداي ادامدى بارلىق جاراتىلىستان ارتىق ەتٸپ جاراتتى. سول كەزدە بٸز مىنا توپىراقتان جارالعان قۇبىجىقتىڭ بٸزدەن قالايشا ارتىق ەكەنٸن تٷسٸنبەيتٸنبٸز. ادام كەيپٸنە ەنگەن سوڭ قارنىم اشىپ, توڭا باستادىم. تٸپتٸ جانىمدى قويارعا جەر تاپپادىم دەسەم دە بولادى. اينالاما قاراسام, اناداي جەردەن شٸركەۋ كٶرٸندٸ. جٷگٸرٸپ سونى پانالاماقشى بولدىم. بٸراق, ەسٸگٸ جابىق ەكەن. ٸشٸندە ەشكٸم جوق. قاتتى توڭىپ بارا جاتقان سوڭ, شٸركەۋدٸ ىقتاي تۇرايىن دەپ ويلادىم. قارنىم شۇرىلداپ بارادى. بۇل بٸرٸنشٸ رەت قارنىمنىڭ اشۋى ەدٸ. بٸر كەزدە قولىندا ەتٸگٸ بار, ٶزٸمەن-ٶزٸ كٷبٸرلەپ كەلە جاتقان ادامدى كٶردٸم. ٶزٸ ٸشٸپ العان. كٶردەن جاڭا شىققان ٶلٸك سەكٸلدٸ. تٸرٸ ٶلٸك. مەن «بۇل ادام ماعان كٶمەكتەسە قويمايدى» دەپ ويلادىم. ٶيتكەنٸ ونىڭ ويىندا تەك تون مەن نان بولعان. ول ادام ماعان ٷرەيلٸ كەيٸپپەن بٸر قارادى دا, اينالىپ كەتتٸ. مەنٸڭ كٶڭٸلٸم ودان ەرٸ قۇلازي تٷستٸ. سەلدەن سوڭ, ەلگٸ ادامنىڭ بەرٸ قاراي كەلە جاتقانىن كٶردٸم. تٷرٸ ادام تانىعىسىز. الدىندا ٷستٸنەن ٶلٸمنٸڭ يٸسٸ شىعىپ تۇرعان ەدٸ, ەندٸ قۇدايدىڭ سيپاتىن كٶردٸم. قاسىما كەلٸپ مەنٸ كيٸندٸرٸپ, ٷيٸنە ەكەلدٸ. ەسٸكتەن كٸرە بەرگەنٸمدە الدىنان ارپىلداپ ەيەلٸ شىقتى. ودان دا ٶلگەن ادامنىڭ كەيپٸن كٶردٸم. اۋزىنان ٶلگەن رۋحتىڭ ساسىق يٸسٸ شىعىپ, تۇنشىعىپ كەتتٸم. ول مەنٸ دالاعا قۋىپ جٸبەرمەك بولدى. كەنەت كٷيەۋٸ وعان قۇداي جايلى ايتىپ ەدٸ, ەيەل دەرەۋ ٶزگەرٸپ شىعا كەلدٸ. ول بٸزگە تاماق بەرٸپ جاتقاندا, مەن ونىڭ تٷرٸنەن قۇدايدىڭ سيپاتىن كٶردٸم».
مٸنە, ادامنىڭ بويىنداعى ادامگەرشٸلٸك پەن مەيٸرٸمدٸلٸك, جاراتقانان قورقۋ مەن ٷمٸتتەنۋ سەكٸلدٸ قاسيەتتەر بوي كٶرسەتە باستايدى. ادام كەيپٸنە ەنگەن پەرٸشتەنٸڭ نەپسٸسٸ قوزىپ, قارنى اشىپ, دٸرٸلدەپ توڭا باستاۋى – جازۋشىنىڭ ادامداردىڭ ٶمٸرٸ سىناق ەكەنٸن ەسكە سالادى.
«ويىما جاراتقاننىڭ «ادامداردىڭ بويىندا نە بار ەكەنٸن كٶرەسٸڭ» دەگەن سٶزٸ ەسٸمە تٷستٸ. مەن سەندەردٸڭ بويلارىڭنان ماحابباتتىڭ ۇشقىنىن بايقادىم. ارادا بٸر جىل ٶتكەسٸن, ٷيگە ەتٸك تٸكتٸرۋگە بٸر شونجار كەلدٸ. «مايىسپايتىن, توزبايتىنداي ەتٸپ, تٸك! بٸر جىلعا شىدايتىنداي بولسىن» دەپ ەمٸر ەتە باستادى. ال مەن بۇل كەزدە ونىڭ ارتىنان ٶزٸمنٸڭ دوسىم, ٶلٸم پەرٸشتەسٸنٸڭ تۇرعانىن كٶردٸم. سودان بايدىڭ كٷن باتپاي ٶلەتٸنٸن بٸلدٸم. سوندا ماعان مىناداي وي كەلدٸ: «ادام بٸر جىلعا قامدانادى, الايدا كەشكە تاعدىرىنىڭ قالاي بولاتىنىن بٸلمەيدٸ». وسىمەن قۇدايدىڭ ەكٸنشٸ جۇمباعىنىڭ سىرى اشىلدى.
يە, جازۋشىنىڭ كەيٸپكەردٸڭ اۋزىنا سالىپ بەرگەن سٶزٸن جالعان دەۋگە كەلمەس. قايتا بەس كٷندٸك مىناۋ جالعان فەنيدە جٷرەگٸندە كەي ادامداردىڭ يمانى, و دٷنيەدەگٸ مەڭگٸلٸك ٶمٸرگە سەنٸمٸ جوقتىعىنان ەش الاڭسىز, بٸر كٷندٸك قىزىققا ماستانىپ جٷرگەنٸن كٶرەمٸز. ەرتەڭگٸ كٷن تۇرماق, الداعى بٸر ساعاتتى بولجاي المايتىنىمىزدى ەسكە سالادى.
«بٷگٸن مىنا ەكٸ قىزدى ەرتٸپ ەيەل كەلگەندە, مەن قىزداردى بٸردەن تانىدىم. سوندا ويىما «شەشەلەرٸنٸڭ قىزدارى ٷشٸن مەنەن ٶمٸر تٸلەگەنٸ» ورالدى. ەكە-شەشەسٸز ادام ٶمٸر سٷرە الادى, ال قۇدايسىز بٸر مينۋتتا ٶمٸر سٷرە المايدى ەكەن. مەن سول كەزدە ٶگەي ەيەلدٸڭ بويىنان قۇدايدىڭ سيپاتىن كٶردٸم. ول جەتٸم قىزدارعا سونداي زور ماحابباتپەن قاراپ وتىر ەكەن. وسىمەن قۇدايدىڭ جاسىرعان جۇمباقتارىنىڭ تٷيٸنٸ شەشٸلٸپ, مەن پەرٸشتە قالپىما كەلدٸم» دەيدٸ ميحايل كەيٸپكەر.
يە, ادام جاراتۋشىسىسىز بٸر كٷندە ٶمٸر سٷرە المايتىنىن تٷسٸنۋٸ قاجەت. كەيدە ادامدار اللانىڭ ۇمىتقان كەزدە اشىق كٷندە باسىمىزعا نايزاعاي ويناتىپ, تەۋبەمٸزگە كەلتٸرٸپ قوياتىنى نەسٸ ەكەن? ەلدە ٶزٸ جاراتقان پەندەلەرٸنٸڭ قىزىلدى-جاسىلدى دٷنەيٸڭ قىزىعىنا تويماي, اقىرەتتٸ ۇمىتاتىنا نالي ما? كٶكتەن جەرگە تٷسكەن قاسيەتتٸ تٶرت كٸتاپتا ادام اتانى (ا.س) پەرٸشتەلەردەن ارتىق قويعاندا, ەرٸ وعان باعىنىڭدار دەگەندە, ٸبٸلٸستەن باسقاسى ەمٸرگە باعىنادى. اللاھ تاعالا سانالى تٸرشٸلٸك يەلەرٸنەن الدىمەن ادام اتانى (ا.س.), سونان كەيٸن ونىڭ سەرٸگٸ – حاۋا انانى جاراتتى. ادام اتانىڭ جەر بەتٸنە تٷسٸرٸلگەنٸن قۇران كەرٸمنەن بٸلەمٸز. كٷللٸ ادامزاتتىڭ باباسى ھەم جەر بەتٸنٸڭ العاشقى حاليفاسى رەتٸندە ونىڭ ٶمٸر جولى وسىلاي باستالدى. پەرٸشتە ادامداردىڭ قاسيەتٸنە تەنتٸ بولعانىن ايتادى.
«بٸر كەزدە پەرٸشتەنٸڭ دەنەسٸ جالاڭاشتانىپ, تولىعىمەن جاپ-جارىق بولىپ, كٶزگە شاعىلىسارداي نۇرعا بٶلەندٸ; داۋسى ٶزٸنەن ەمەس, اسپاننان شىعىپ تۇرعانداي قاتتى ەستٸلدٸ.
– مەن بارشا ادامنىڭ ٶزٸنٸڭ عانا قامىن ويلاۋىمەن ەمەس, ماحابباتىمەن مەڭگٸلٸك تٸرٸ ەكەنٸن تٷسٸندٸم. ەلگٸ ٶزٸم جانىن العان شەشەنٸڭ بالالارىنىڭ ٶمٸرٸنە نە كەرەك ەكەنٸن بٸلۋ بۇيىرماعان. بايدىڭ ٶزٸنە ەتٸك نەمەسە ٶلگەندە كيەتٸن كەبٸس كەرەك ەكەنٸن بٸلۋ بۇيىرماعان.ادام كەيپٸندە بولعان كەزٸمدە مەن ٶز ەركٸممەن ەمەس, ٶتٸپ بارا جاتقان ادام مەن ەيەلٸنٸڭ بويىنداعى مەيٸرٸم ارقىلى تٸرٸ قالدىم. جەتٸمدەر دە ٶگەي ەيەلدٸڭ اياۋشىلىعى مەن ماحابباتىنىڭ ارقاسىندا تٸرٸ قالدى. بارلىق ادامدار تەك بويلارىندا ماحاببات بولعاننان كەيٸن عانا مەڭگٸلٸك جاساماق, ولار سونىسىمەن تٸرٸ. بۇرىن مەن قۇدايدىڭ ادامدارعا ٶمٸر بەرٸپ, ولاردىڭ تٸرشٸلٸك ەتۋٸن قالايتىنىن بٸلەتٸنمٸن. ەندٸ مەنٸڭ كٶزٸم باسقا دا نەرسەلەرگە جەتتٸ. مەن قۇدايدىڭ ادامدارمەن بٸرلەسٸپ ٶمٸر سٷرگەنٸن قالايتىنىن بٸلەتٸن ەدٸم. بٸراق نەگە ەكەنٸن تٷسٸنبەيتٸنمٸن. ولاردىڭ ارالارىن جاقىنداتىپ تۇراتىن ماحاببات بار ەكەنٸن قازٸر عانا ۇقتىم».
P.S.
لەۆ تولستوي ٶزٸنٸڭ شىعارماسىندا ادامداردىڭ جاراتۋشىعا ۇنايتىنىن قاسيەتتەرٸن اشىپ, ايقىن كٶرسەتەدٸ. ەلبەتتە, جازۋشىنىڭ ايتار ويىمەن تولىق كەلٸسۋگە بولادى. شىعارما سوڭىنا پەرٸشتە ميحايل بىلاي نٷكتە قويادى: «ەندٸ مەن ادامزاتتىڭ ٶز قامىن ويلاۋمەن ەمەس, بٸر عانا ماحابباتپەن تٸرٸ ەكەندٸگٸن تٷسٸندٸم. كٸمنٸڭ جٷرەگٸ مەيٸرٸم مەن ماحابباتقا تولى بولسا, ونىڭ بويىندا قۇداي بار, قۇداي سونىمەن بٸرگە, ٶيتكەنٸ قۇدايدىڭ ٶزٸ – ۇلى ماحاببات».
اسحات ٶمٸرباەۆ
ۇلت پورتالى
.jpg)