جەر كٸندٸگٸ جيدەباي دانا ابايدى كەڭ دالاسىنىڭ تٶسٸندە اۋناتىپ ٶسٸرگەن كيەلٸ مەكەن. ۇلى اقىننىڭ ۇلى تۋىندىلارى ۇلانعايىر اتىراپقا دەل وسى جەردەن تاراعانى راس. حەكٸمنٸڭ تۇرعان ٷيٸ, قولدانعان زاتتارى ساقتالعان جيدەبايدىڭ بٷگٸنگٸ كەلبەتٸ قانداي? بۇنى جيدەبايداعى اباي مۋزەي ٷيٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ نۇرجان بايتٶس تانىستىردى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى اباي اۋدانىندا ورنالاسقان جيدەباي قاراۋىل ٶزەنٸنٸڭ جايىلماسىندا جاتقان شۇرايلى جەر. كەزٸندە توبىقتى رۋىنىڭ جٸگٸتەك اتاسى مەكەن ەتكەن دەسەدٸ. 19 عاسىردىڭ ورتا تۇسىندا جيدەبايدى اعا سۇلتان قۇنانباي ٶسكەنبايۇلى ٶز يەلٸگٸنە الىپ, قىستاۋ سالدىرعان. قازاقتىڭ باس اقىنى اباي 1880 جىلى مۇندا مەدرەسە سالدىرىپتى. قۇنانباي دٷنيەدەن ٶتكەن سوڭ جيدەبايدى حەكٸمنٸڭ ٸنٸسٸ وسپان يەمدەنگەن.
«ال 1891 جىلدان كەيٸن قىستاۋ ابايدىڭ ەنشٸسٸندە بولدى. قازٸر ەۋرازييانىڭ كٸندٸگٸندە تۇرعان وسى جەردە اقىننىڭ مۋزەي ٷيٸ بار. جىلدا جيدەبايعا ەلٸمٸزدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن بٶلەك شەتەلدەن دە مەيماندار كەلۋدە», - دەيدٸ نۇرجان بايتٶس.
بۇل اقىن ٶمٸرٸنٸڭ سوڭعى جىلدارى ٶتكەن قىستاۋى. مۇندا ٶز جوباسىمەن ارنايى قالا مەدەنيەتٸ ٷلگٸسٸندە سالىنعان ٷيٸ ورنالاسقان. اباي ەمەڭگەرٸ ەركەجانمەن وسى جيدەبايداعى قىستاۋىندا تۇرعان.
«كٶز الدارىڭىزدا سول كەزدەگٸ ەت قاقتايتىن, ساقتايتىن ورىن. بۇل بٶلمەدە تۇرمىستا پايدالاناتىن كەلٸ, كەلساپ, قول ديٸرمەن, كٷبٸ, ات ەبزەلدەرٸ, شارۋاشىلىق قۇرالدارى, اڭشىلىق تاقىرىبىنداعى ەكسپوزيتسييا قويىلعان», - دەيدٸ نۇرجان بايتٶس.
بۇل بٶلٸمدە حاكٸمنٸڭ ەركەجانعا سىيعا تارتقان كٷمٸس ەرتوقىمى, گەنەرال-گۋبەرناتور سىيعا تارتقان ٷش اۋىزدى بەرەن مىلتىعى, قۇنانباي قاجىنىڭ تاقيياسى مەن كٸسە بەلبەۋٸ, ۇلجان انانىڭ ٶز بالالارىن نەرەستە كەزٸندە قىرقىنان شىعارعاندا پايدالانعان جەز لەگەنٸ مەن قازمويىن قۇمانى بار. قابىرعادان اقىن ابايدىڭ 51 جاستا ۇلدارى اقىلباي مەن تۇراعۇلدىڭ ورتاسىندا وتىرىپ تٷسكەن فوتوسۋرەتٸن كٶرۋگە بولادى.
«بۇل بٶلمەدە اباي پايدالانعان توعىزقۇمالاق, دويبى تاقتالارى, شاقشاسى, ەسەپشوتى تۇر. بەيبٸشەسٸ دٸلدەنٸڭ جاساۋىمەن كەلگەن تٶسەگٸ دە وسىندا», - دەپ تٷسٸندٸردٸ مۋزەي-ٷيٸنٸڭ جەتەكشٸسٸ.
وسىندا بۋتارتپا پەشٸ, ساماۋىرلار قويىلعان. ٷلكەن ساماۋىر اقىننىڭ 125 جىلدىق مەرەيتويىنا مۋزەيگە سىيعا بەرٸلٸپتٸ.
«اباي, شەكەرٸم كەسەنەلەرٸ 1995 جىلى اقىننىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي سالىنعان. سارىارقا تٶسٸمەن جٷزٸپ كەلە جاتقان الىپ كەمە تەرٸزدٸ. يدەيانىڭ اۆتورى, باس ارحيتەكتورى بەك يبراەۆ, سالۋشى قۇرىلىسشى سايىن نازاربەك. بۇل جەردە اباي كەنجە ٸنٸسٸ وسپانمەن, شەكەرٸم قاجى ۇلى احاتپەن جەنە وسپاننىڭ بەيبٸشەسٸ ەركەجان جەرلەنگەن مازارلار كەشەنٸ ورنالاسقان», - دەيدٸ نۇرجان بايتٶس.
كەشەن ورتاسىندا گرەك ارحيتەكتۋراسى ٷلگٸسٸندە امفيتەاتر سالىنعان. مۇندا جىل سايىن رەسپۋبليكالىق اباي-شەكەرٸم وقۋلارى ٶتەدٸ.
