ۇلى اقىن ابايدىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي «اباي تٸلٸنٸڭ ەرەكشەلٸكتەرٸ» اتتى كٸتاپ جارىق كٶردٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە نەمات كەلٸمبەتوۆ اتىنداعى تٷركٸتانۋ ورتالىعىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرلەرٸ شەرۋباي قۇرمانبايۇلى مەن PhD مەرلەن ەدٸلوۆتٸڭ اۆتورلىعىمەن جارىق كٶرگەن «اباي تٸلٸنٸڭ ەرەكشەلٸكتەرٸ» اتتى جاڭا كٸتاپتىڭ تۇساۋكەسەر رەسٸمٸ ٶتتٸ.
كٸتاپتا اباي شىعارمالارىنداعى قازٸرگٸ قازاق ەدەبي تٸلٸندە كەزدەسپەيتٸن نەمەسە ٶتە سيرەك قولدانىلاتىن مورفولوگييالىق, فونەتيكالىق جەنە لەكسيكالىق ەرەكشەلٸكتەر انىقتالادى.
فونەتيكالىق ەرەكشەلٸكتەر دەگەندە ۇعىل, ۇلىق, تۇعرى, تۇعرالى, تٷزٸك جەنە ت.ب. كٶنە تٷرٸك جەنە قازاقتىڭ ەسكٸ جازبا تٸلٸنە تەن فونەتيكالىق ەسكٸلٸكتەر زەرتتەلدٸ. بۇلار كٶنە تٷرٸك جەنە قازٸرگٸ تٷرٸك-موڭعول تٸلدەرٸندەگٸ دەرەكتەرمەن سالىستىرىلىپ, ولاردىڭ ەسكٸ قازاق جازبا تٸلٸ مەن قازٸرگٸ قازاق تٸلٸنە قاتىستىلىعى جايلى تۇجىرىمدار ايتىلدى.
سونىمەن قاتار, قازٸرگٸ قازاق ەدەبي تٸلٸندەگٸ سٶزدەردٸڭ ابايداعى دىبىستىق ۆاريانتتارى تالداندى. ونىڭ ٸشٸندە ايلانۋ, اشاۋ, بەركٸنۋ, بەركٸتۋ, بۇلىت/بۇلۇت, بٸروتالا, ەزگٷ, ەسٸتۋ, جولعاسۋ, ينانۋ, كەزەگەندٸك (كەزبەلٸك), قارى (كەرٸ), قۇرى (قۇر سٶز), ناجاعاي, سوڭرا, سٷرۋ (سٷرتۋ, جاعۋ), تەڭرٸ, تۇل بوي, ۇجىماق, ۇساپ, شٷيٸنشٸ, ىلاي, ىلاۋ,ت.ب. تٷرٸندە قۇبىلعان نەمەسە كەرٸسٸنشە باستاپقى فورمالارىندا قولدانىلعان سٶزدەر دە بار.
فونەتيكالىق ەرەكشەلٸكتەر تاراۋىندا كٸرمە سٶزدەردەن «قازاقى» فورمادا جۇمسالعاندارى دا تالداندى, مەسەلەن كٸرمە سٶزدەردٸڭ اباي تٸلٸندە امانتاۋ, اسىق, ەجەتتەس, ەز تۇتۋ, ەم, بەيٸس, بۇل (پۇل), دۇسپان, ەنناتايىنا كەلكەۋسار, قاسا, پىشانا, سۇڭعات, شىلداحانا, ىلاج, ىرزا, ىراس, زاكٷنشٸك, لاپكە, مەلٸش, بييانشٸك, ۆاەننوي, سaلدaت, سامارودنوي, ىستارشىن ىسدراۆايمىسلياششيي, ٸسشٶت سيياقتى «قازاقى» تۇلعادا ٶزگەرتٸلٸپ جۇمسالۋىنا نازار اۋدارىلدى.
كٸرمە سٶزدەردٸڭ ەدەبي تٸلدەگٸدەن ٶزگەشە ەرٸ باستاپقى فورماسىنا جاقىن تٷرٸندە جۇمسالۋىنا مەن بەرٸلدٸ. ابايدا شەت تٸلدەرٸنەن, ەسٸرەسە اراب, پارسىدان ەنگەن سٶزدەردٸڭ بٸرازى سول تٸلدەردەگٸ نەگٸزگٸ تۇلعالارى ساقتالىپ قولدانىلعان. بۇلار دا قازاق تٸلٸندەگٸ نۇسقالارىمەن سالىستىرىلىپ زەرتتەلدٸ, مىسالى: الال (ادال), بيحابار (بەيحابار), عافىل قالما (قاپى قالما), ەجتيھات (ىجداعات), ماعلۇم (مەلٸم), ماحرۇم (ماقۇرىم), مٷ’مين (مومىن مۇسىلمان), نامە (ناما), رۋزا (ورازا), تاسليم(تەسٸلٸم), حاق (اقى), حيساپ (ەسەپ), ت.ب.
مورفولوگييالىق ٶزگەشەلٸكتەر دەپ اتالاتىن بٶلٸمدە قازٸرگٸ قازاق ەدەبي تٸلٸندە ۇشىراسپايتىن (نەمەسە ٶتە سيرەك جۇمسالاتىن) كەيبٸر مورفولوگييالىق فورمالاردىڭ قولدانىلۋ مەسەلەسٸ تالقىلاندى. مىسالى, «مىش», «دٷر», «تۇعىن/تۇرعان», «بٸرلەن/بٸلەن, «داعى», «دەك», «انىڭ ٷشٸن/ونىڭ ٷشٸن, ت.ب.
لەكسيكالىق ەرەكشەلٸكتەر تاراۋىندا اقىن شىعارمالارىنىڭ سٶزدٸك قۇرامىن اكتيۆ-پاسسيۆتٸگٸنە جەنە لەكسيكالىق قولدانىستارىنىڭ ەرەكشەلٸگٸنە قاراي كٶنەرگەن سٶزدەر, پاسسيۆ لەكسيكا, ەتنوگرافييالىق ۇعىمدار, اقىن تٸلٸنە تەن قوس سٶزدەر, فرازەولوگيزمدەر, ماقال-مəتەل مەن افوريزمدەر دەپ قاراستىرىلدى.
«زەرتتەۋشٸلەر اقىن تٸلٸن كٶنە ەسكەرتكٸشتەرمەن سالىستىرىپ زەرتتەپ, اباي تٸلٸنٸڭ تامىرى تەرەڭدە جاتقانىن دەلەلدەدٸ», - دەيدٸ تٷركٸتانۋشى عالىم مۇرات سابىر.
زەرتتەۋشٸ سٶزٸن «كٸتاپ اۆتورلارى ابايدىڭ تٸلدٸك تۇلعا رەتٸندە قالىپتاسۋىن كٶنە جازبا ەسكەرتكٸشتەرٸندە جاتقانىن كٶرسەتتٸ» دەپ جالعاستىرىپ, كٸتاپتى تٷركولوگييا سالاسىنا قوسىلعان زور ەڭبەك» دەپ باعالايدى.
«اباي تٸلٸنەن شاعاتاي ەدەبي تٸلٸنٸڭ ەلەمەنتتەرٸن ٸزدەۋ كەڭەس كەزەڭٸندە «بوس ەۋرەشٸلٸك» دەپ ايتىلىپ, عالىمدار اقىن شىعارمالارىنداعى وسىنداي تۇستاردى كەڭ قاراستىرماعان ەدٸ. قولىمىزداعى ەڭبەك بۇل ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىردى», - دەگەن پٸكٸر بٸلدٸردٸ فيلولوگ عالىمدارىنىڭ دوكتورى قالامقاس قالىباەۆا.
