فوتو: pixabay.com
ەلەمدٸك ەكونوميكا قۇبىلعان سايىن ينۆەستورلار ٷشٸن «قاۋٸپسٸز ايلاق» سانالاتىن التىنعا سۇرانىس ازايماي تۇر. 2026 جىلعا قاراي بۇل مەتاللدىڭ باعاسى قالاي ٶزگەرەدٸ? وسى ورايدا Ult.kz تٸلشٸسٸ بۇل سۇراقتى ەكونوميست, قارجى ساراپشىسى مارات ابدراحمانوۆقا قويىپ كٶردٸ.
جاھاندىق فاكتورلار: التىندى جوعارى ۇستاپ تۇرعان نە?
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, الداعى جىلى التىن باعاسىنا بٸرٸنشٸ كەزەكتە ەلەمدٸك سۇرانىس پەن گەوساياسي تۇراقسىزدىق ەسەر ەتپەك. سوڭعى جىلدارى ەلەمدٸك نارىقتا بەلگٸسٸزدٸك ارتقان سايىن التىنعا دەگەن قىزىعۋشىلىق تا كٷشەيە تٷستٸ.
«باستى فاكتور – جاھاندىق سۇرانىستىڭ جوعارى بولۋى. اقش-تاعى بيۋدجەت تاپشىلىعى, ەلەمدەگٸ ەكونوميكالىق قۇبىلمالىق, بەرٸ التىنعا دەگەن قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرىپ وتىر», – دەيدٸ ەكونوميست مارات ابدراحمانوۆ.
ەكونوميستەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ اقش-تاعى قارىز ليميتٸ مەن بيۋدجەت تاپشىلىعى سىندى پروبلەمالار التىن باعاسىن شەگەرە تٷسەتٸنٸن ايتىپ كەلەدٸ. ٶيتكەنٸ ينۆەستورلار تەۋەكەل كٷرت ٶسكەن جاعدايدا دەل وسى مەتالعا بەت بۇرادى.
ينفلياتسييا جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ ينۆەستيتسييا
جاھاندىق ينفلياتسييا دا التىن نارىعىنا تٸكەلەي ىقپال ەتەدٸ. ينفلياتسييا جوعارىلاعان سايىن دوللاردىڭ ساتىپ الۋ قابٸلەتٸ تٶمەندەيدٸ, سول سەبەپتٸ ينۆەستورلار اكتيۆتەرٸن ساقتاپ قالۋ ٷشٸن التىنعا اۋىستىرعاندى جٶن كٶرەدٸ. 2026 جىلى التىندى ۇزاق مەرزٸمگە ۇستاۋ تيٸمدٸ مە دەگەن سۇراققا ساراپشى:
«يە, ۇزاق مەرزٸمدە التىن – تۇراقتى اكتيۆ. كەلەسٸ جىلى ونىڭ ٶزٸنٸڭ قورعانىس رەتٸندەگٸ رٶلٸ ساقتالادى», – دەپ جاۋاپ بەرەدٸ.
ەكونوميستٸڭ ايتۋىنشا, 2026 جىلى التىن باعاسى بٸر ۋنتسييا ٷشٸن شامامەن 5000 دوللار دەڭگەيٸن سىناپ كٶرۋٸ مٷمكٸن. بۇل – ٶتە باتىل بولجام. دەگەنمەن ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, مۇنداي كٶرسەتكٸشكە جەتۋگە بٸرنەشە فاكتور ەسەر ەتەدٸ:
گەوساياسي شيەلەنٸستٸڭ كٷشەيۋٸ;
ەلەمدٸك ەكونوميكاداعى بەسەڭدەۋ;
اقش فەدەرالدى رەزەرۆ جٷيەسٸنٸڭ پايىزدىق مٶلشەرلەمەنٸ ۇزاق ۋاقىت جوعارى ۇستاۋى;
دامۋشى ەلدەردٸڭ التىن قورىن ارتتىرۋى.
قازاقستان رەزەرۆٸ جەنە ۇلتتىق ۆاليۋتا
قازاقستاننىڭ دا التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆٸندەگٸ ٶزگەرٸستەر حالىقتىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرۋدا. بۇل رەزەرۆتٸڭ ارتۋى – ەكونوميكانىڭ تۇراقتى ەكەنٸن بٸلدٸرەدٸ, ال ازايۋى ۇلتتىق ۆاليۋتاعا قوسىمشا قىسىم تٷسٸرۋٸ مٷمكٸن.
«قازٸرگٸ كەزدە قازاقستاننىڭ التىن قورى سالىستىرمالى تٷردە تۇراقتى. ونىڭ كٶلەمٸندەگٸ ٶزگەرٸستەر تەڭگەنٸڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ باعامىنا ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن, بٸراق قىسقا مەرزٸمدٸ ٶزگەرٸستەرگە تٸكەلەي بايلانىس جوق», – دەيدٸ ساراپشى مارات ابدراحمانوۆ.
2026 جىلى التىنعا ينۆەستيتسييا جاساۋدىڭ تەۋەكەلٸ قانداي? ساراپشى مۇندا ەكٸ تٷرلٸ فاكتوردى اتاپ ٶتتٸ:
1. سىرتقى فاكتورلار: گەوساياسي احۋال, ەلەمدٸك نارىقتاعى قۇبىلىس, دوللاردىڭ كٷشەيۋٸ.
2. ٸشكٸ فاكتورلار: قازاقستان بيۋدجەتٸنٸڭ تۇراقتىلىعى, قارجى نارىعىنىڭ جاعدايى.
«بەلگٸسٸزدٸك كەزەڭٸندە التىن قاۋٸپسٸز اكتيۆ رەتٸندە ماڭىزدى رٶل اتقارادى. بٸراق ەر ينۆەستور تەۋەكەلٸن ٶلشەپ ەرەكەت ەتكەنٸ جٶن», – دەيدٸ ەكونوميست مارات ابدراحمانوۆ.
التىنعا قىزىعۋشىلىق ارتا ما?
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, حالىق اراسىندا التىنعا دەگەن سۇرانىس 2026 جىلى دا ٶسە بەرەدٸ. ٶيتكەنٸ ەكونوميكالىق تۇراقسىزدىق كٷشەيگەن سايىن التىنعا دەگەن سەنٸم دە جوعارىلايدى.
«ەلەمدٸك نارىق قۇبىلسا, التىنعا قىزىعۋشىلىق كٷشەيەدٸ. بۇل – تابيعي ٷردٸس», – دەيدٸ ساراپشى.
2026 جىل التىن نارىعى ٷشٸن تۋربۋلەنتتٸ كەزەڭ بولماق. ساراپشىلاردىڭ بولجامى بويىنشا, التىن باعاسى جوعارى دەڭگەيٸن ساقتاي وتىرىپ, كەي تۇستا جاڭا تاريحي شەكتەردٸ باعىندىرۋى دا مٷمكٸن. قازاقستاندىق ينۆەستورلار ٷشٸن دە بۇل اكتيۆ ەلٸ دە «قاۋٸپسٸز ايلاق» رٶلٸن اتقارىپ تۇر. ەكونوميست ايتقانداي, التىن قىسقا مەرزٸمدە قۇبىلمالى بولعانىمەن, ۇزاق مەرزٸمدە ٶز قۇنىن جوعالتپايتىن اكتيۆ. وسى تۇرعىدان العاندا, 2026 جىل التىنعا قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتۋىمەن ەستە قالاتىن كەزەڭ بولۋى ىقتيمال.
اقبوتا مۇسابەكقىزى
