پرەزيدەنتتٸڭ 11 قاڭتار كٷنٸ پارلامەنتتە جاسايتىن ٷندەۋٸن ەربٸر قازاقستان ازاماتى تاعاتسىزدانا كٷتٸپ جٷر. "نە ايتىلادى, مەملەكەتٸمٸزدٸڭ بولاشاقتاعى دامۋ باعدارى قانداي بولماق, ٷكٸمەتتٸڭ بەت-بەينەسٸ ٶزگەرە مە, پارلامەنت تاراتىلا ما, جوق پا" دەگەن سيياقتى كٶپتەگەن ساۋالدار كٶكەيٸمٸزدە مازداپ ەمەس, الاۋلاپ تۇر. تەلەفون ارقىلى كٸممەن سٶيلەسسەم دە - وسى سۇراقتار. كٷدٸك تە جوق ەمەس. ٷمٸتٸمٸز اقتالماي قالىپ, كٶڭٸلٸمٸز سۋ سەپكەندەي باسىلىپ, پرەزيدەنتتەن كٶڭٸلٸمٸز قالىپ قالماس پا ەكەن دەگەن دٷدەمال وي دا جوق ەمەس. بارلىق ٷمٸت-كٷدٸك زاڭدى. ەر ازاماتتىڭ وسىنداي سۇراق قويىپ, ٷمٸت ارتۋعا حاقىسى بار.
بٸز دە ٶزٸمٸزشە ويلانىپ, ٶز تٸزٸمٸمٸزدٸ ۇسىنعاندى جٶن كٶردٸك.
بٸرٸنشٸ, ەڭ ەۋەلٸ حالىققا شىندىق بٷكپەسٸز ايتىلۋ كەرەك. اۋرۋىن جاسىرعان ٶلەدٸ. بۇل سۇمدىق وقيعالاردىڭ ارتىندا كٸم تۇر, قىلمىسكەرلەردٸڭ ناقتى اتى-جٶنٸن اتاپ, تٷسٸن تٷستەپ, دەلەل-دەيەكپەن ايتىلۋ كەرەك. قۇرىقتالعان بەز بٸرەۋلەردٸڭ مويىنىنا بار كٸنەنٸ ٸلە سالۋ - ۆاريانت ەمەس.
ەكٸنشٸ, بٸز 30 جىل بويى ەبدەن تاپتاۋرىن بولعان, شاڭ باسقان تٷلكٸبۇلاڭ, ەسكٸ قيسىق جولدان تٷبەگەيلٸ باس تارتىپ, قوعام مەن مەملەكەتتە ەدٸلەتتٸك ۇستانىمدارى ورنايتىن, دەموكراتييا مەن سٶز بوستاندىعى پرينتسيپتەرٸ ٸس جٷزٸندە سالتانات قۇراتىن, جاڭا, كوررۋپتسيياسىز ەكونوميكاسى تٷزٸلگەن مەملەكەتكە اينالۋىمىز كەرەك. جەنە تاعى دا, كەزەكتٸ رەت جەكە باسقا تابىنۋ كۋلتٸن قالىپتاستىرىپ الۋدان ساقتانعانىمىز ابزال. وعان ەڭ ەۋەلٸ مەملەكەت قىزمەتكەرلەرٸ, ەسٸرەسە زييالى قاۋىم (!), بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى جاۋاپتى بولۋعا تيٸس. جاعىمپازدىق, جالپاقشەشەيلٸك, بەكە-سەكەلەيتٸن ۇياتسىز, ارسىز قىلىقتار كٷنە رەتٸندە باعالانىپ, قوعام تاراپىنان قاتاڭ سىنعا ۇشىراپ وتىرۋ قاجەت.
ٷشٸنشٸ, ٸستەيمٸز دەپ ٸستەمەيتٸن, قۇرعاق شٶپپەن حالىقتىڭ اۋىزىن سٷرتەتٸن, ەلدٸ بالاشا الدايتىن ٶتٸرٸكشٸ مەملەكەت ەندٸ بٸزگە كەرەك ەمەس. ٶز سٶزٸنە ٶزٸ جاۋاپ بەرەتٸن, پرينتسيپتەرٸنەن اۋىتقىمايتىن كەسٸبي, كٶزٸ دە, قۇلاعى دا اشىق, حالىقپەن تەڭ سٶيلەسە الاتىن, پاراساتتى, ٶز ەلٸنە جاناشىر مەملەكەت قۇرۋ جولىنا تٷسۋٸمٸز كەرەك. مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەر ٶز ساناسىن 180 گرادۋسقا بۇرىپ, جاڭاشا ويلاي باستاۋ قاجەت. مەملەكەتٸمٸز بار. وعان ەندٸ جاڭا, رۋحاني تۇرعىدان ايتقاندا, ساپالى كوستيۋم كيگٸزگەنٸمٸز ابزال. ەيتپەسە, بەرٸ بوس سٶز بولماق. ٶتٸرٸك سٶزگە تويدىق.
ول ٷشٸن مٷلدە جاڭا ٷكٸمەت پەن ەكٸمدەر كورپۋسى جاساقتالۋ كەرەك. بۇل - قوعام تالابى. بەلكٸم, كەي ٶڭٸرلەردە ٶزٸنٸڭ جۇمىسىن كٶرسەتە العان جاس ھەم حالىقشىل ەكٸمدەردٸ قالدىرعان دا دۇرىس شىعار, بٸراق جاڭا ٷكٸمەتتە, ەكٸمدەر كورپۋسىندا, ەسكٸ جٷيەنٸڭ بٸر دە بٸر ادامى بولماۋى تيٸس. جاڭا ادامداردا, ەسٸرەسە جاس مامانداردا تەجٸريبە جوق, ولار قالاي ٸستەيدٸ دەگەن سٶزدەر - كرەسلوسىنا جابىسىپ قالعانداردىڭ باياعى, ەسكٸ, نەگٸزسٸز ۋەجٸ. ەشتەڭە جوق, ٷيرەنەدٸ, بٸلمەي جاتقان جەرلەرٸ بولسا, تەجٸريبەسٸ بارلار ايتىپ وتىرادى. ەشكٸمنٸڭ اياعى اسپاننان سالبىراپ تٷسكەن جوق. سول مينيسترلەر دە كەزٸندە بٸرٸنشٸ رەت مينيستر بوپ تاعايىندالعان. سونى ۇمىتپاسىن. ولاي بولمايدى ەكەن, بٸردەڭە ٶزگەرەدٸ دەپ كٷتپەي-اق قويىڭدار. بۇرىنعى ورىندارىنا بەكٸپ العان سوڭ, الشاڭداپ, ەشتەڭە بٸتٸرمەيتٸن مينيسترلەر مەن ەكٸمدەردٸڭ تالايىن كٶردٸك. جۇمىس ٸستەدٸ, ابىرويدى دا, باسقاسىن دا جيدى, ەندٸ ەشكٸمگە ٶكپەسٸ جوق شىعار. جۇمىسسىز قالسا, بيزنەستەرٸ بار, سول كەسٸپتەرٸن باسقارسىن, پايدا تاپسىن, مەملەكەتكە سالىق تٶلەسٸن. راحمەت ايتپاساق, ٶكپەلەمەيمٸز.
تٶرتٸنشٸ, يدەولوگييالىق بلوكتىڭ جۇمىسىن تولىقتاي قايتا قاراۋ كەرەك. جىل سايىن جاڭا يدەيا ويلاپ تاۋىپ, جىل سايىن وعان قىرۋار اقشا بٶلٸپ, سايدا سۋى, قۇمدا ٸزٸ جوق, سۇراۋ مەن جاۋاپكەرشٸلٸگٸ نٶل, كٶلدەي باعدارلامالار جاساۋدى دوعارۋ كەرەك. بٸزدٸڭ ەلدٸڭ ناقتى, مىزعىمايتىن بٸر عانا يدەولوگييالىق لينيياسى بولۋى تيٸس. ونى مەملەكەتشٸل ازاماتتار brainstorming ۇيىمداستىرۋ ارقىلى جاساقتاپ شىعۋ كەرەك. جەنە بارلىق يدەولوگييالىق بلوكتاعى مينيسترلٸكتەر ٶز باعدارلامالارىن سول لينيياعا ساي تٷزۋٸ قاجەت. وسى رەتتە جەنە سوڭعى وقيعالارعا بايلانىستى جاستاردىڭ مٸنەز-قۇلقىنا تەرەڭ تالداۋ جاساي وتىرىپ, مەملەكەتتٸك جاستار ساياساتىن قايتا قاراستىرۋ قاجەت. مٷمكٸن جاستارمەن, ولاردىڭ تەربيەسٸمەن, ەلەۋمەتتٸك جاعدايىمەن ناقتى اينالىساتىن, پرەزيدەنتكە تٸكەلەي باعىناتىن (ٶيتكەنٸ ول ٷكٸمەتتٸڭ بارىپ كەل, شاۋىپ كەل قولبالاسىنا اينالىپ كەتۋٸ ەبدەن مٷمكٸن) مينيسترلٸك نەمەسە اگەنتتٸك قۇرۋ قاجەت.
سوسىن, ٶز تاريحىمىزدى قاعىنان جەرٸگەن ادام قۇساماي, دەلەلمەن, ناقتى دەرەكتەرگە سٷيەنە وتىرىپ, كەسٸبي دەڭگەيدە قايتا جازىپ, ٶسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ساناسىنا مىقتاپ بەكٸتۋ كەرەك. تاريحىمىزعا ٶزگەنٸڭ پريزماسىنان قاراۋدى, بٸر ادامنىڭ ىڭعايىنا جىعىپ بەرٸپ وتىرۋدى توقتاتۋ كەرەك. تاريح بٸزگە كەرەك بولماسا, بولاشاق ۇرپاق ٷشٸن كەرەك. تٸرٸ كەزٸمٸزدە بٸز وسى زامانعا جاۋاپتىمىز. سوندىقتان بۇل جاي, جەڭٸل سٶز ەمەس. بۇل ۇسىنىستا تاريحتىڭ بارلىق كەزەڭدەرٸ, سول زاماندا كٶتەرٸلگەن يدەيالار (تٷركٸ دٷنيەسٸ, شىڭعىسحان يمپەريياسى, التىن وردا, قازاق حاندىعى, الاشوردا, جەلتوقسان جەنە ت.ب.) مەڭزەلٸپ وتىر.
بەسٸنشٸ, رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمعا سالا وتىرىپ, قولجاۋلىققا اينالىپ كەتكەن اتا زاڭىمىزدى قايتا جاساقتاپ, مىزعىماستاي ەتٸپ بەكٸتٸپ تاستاۋ كەرەك. ول كونستيتۋتسييادا ەشكٸمنٸڭ 2 مەرزٸمنەن ارتىق نەمەسە (قۇداي ساقتاسىن!) مەڭگٸلٸك پرەزيدەنت بوپ سايلانۋىنا تىيىم سالۋ قاجەت. پارلامەنت, ٷكٸمەت, سوت قۇزىرەتتەرٸن زامانعا ساي جەنە ەڭ باستىسى حالىق مٷددەسٸنە جۇمىس جاسايتىن قىلىپ, قايتادان جازىپ شىققان ابزال.
التىنشى, “سايلاۋ تۋرالى” زاڭدى ٷلكەيتكٸش ەينەكپەن قايتا قاراپ, ٶزگەرتۋ قاجەت. قازٸرگٸ پارلامەنت جاعداي تۇراقتالعان سوڭ, سٶزسٸز تاراتىلۋى تيٸس. سايلاۋ 1 اي ٶتەدٸ. ەشتەڭە ەتپەيدٸ, ۋاقىت زۋ ەتە قالادى. شۇعىل شارۋا بولسا, زاڭدىق كٷشٸ بار پرەزيدەنتتٸڭ جارلىقتارىمەن امالداي تۇرامىز. ٶزدەرٸڭٸز كۋەسٸزدەر, تالاي پارلامەنتتٸك سايلاۋلاردا مىڭ جەردەن ۇتىپ تۇرسا دا, بيلٸكتٸڭ كٶڭٸل-كٷيٸنە بايلانىستى كەي پارتييانىڭ تٸزٸمدەرٸ ەدٸلەتسٸز بەلٸنەن سىزىلىپ كەلدٸ. قانشا پارتييا ٷمٸتكەرلەرٸنٸڭ, ونىڭ ەلەكتوراتىنىڭ وبالى ەسكەرٸلگەن جوق. پارلامەنتكە پارتييالىق تٸزٸممەن عانا سايلانا الاتىن تەجٸريبەنٸ توقتاتۋ كەرەك. ەر ازامات پارلامەنتكە جەكە دارا سايلانا الاتىن بولسىن.
جەتٸنشٸ, قورعانىس ەلەۋەتٸن كٷشەيتەتٸن جاڭا ەسكەري دوكترينا قابىلدانۋ قاجەت. جەنە كٷشتٸك قۇرىلىمداردىڭ بارلىعىنىڭ ماتەريالدىق-بازاسىن زامانعا ساي جاساقتاۋ قاجەت. ەسكەريلەردٸڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايى قىزمەتٸن الاڭسىز اتقارۋىنا نەگٸز بولۋى قاجەت. بۇل دەل قازٸر نەگە ايتىلىپ وتىرعانى تٷسٸنٸكتٸ دەپ ويلايمىن.
سەگٸزٸنشٸ, مينيسترلەردٸ قاپتاتپاي, پروفيلدٸك ۆەدومستۆولاردى بٸرٸكتٸرۋ قاجەت. ەسٸرەسە, ەكونوميكالىق بلوكتا. شاشىلىپ جاتقان اقشا جوق. ەسٸرەسە قازٸر.
توعىزىنشى, جەر مەسەلەسٸن بٸرجولاتا شەشٸپ تاستاۋ كەرەك.
ونىنشى, ٶندٸرٸس پەن جەكە بيزنەستٸ ٶركەندەتۋ مەسەلەسٸن دەرەۋ قولعا الۋ كەرەك. ونسىز كاپيتاليستٸك قوعامدا ەشتەڭە دامىمايدى. ەزٸرگە جەڭٸل ٶنەركەسٸپتٸڭ بٸرنەشە تٷرٸنە باسىمدىق بەرٸپ, سونى “قازاق برەندٸنە” اينالدىرا الساق تا جامان بولمايدى. ول ٷشٸن بيۋروكراتييا مەن بيزنەسكە قىرعيداي تيەتٸن ۆەدومستۆولاردىڭ اسىراسٸلتەۋشٸلٸك تابيعاتىن تٸزگٸندەپ تاستاۋ كەرەك.
ون بٸرٸنشٸ, استانا, الماتى, شىمكەنت جەنە وبلىس ورتالىقتارىنىڭ عانا ينفراقۇرىلىمىنا كٶڭٸل بٶلە بەرمەي, مەملەكەت مونوقالالار مەن اۋداندىق دەڭگەيدەگٸ مەسەلەلەردٸ شەشۋدٸ شۇعىل قولعا الۋ كەرەك. مەسەلەن, سەمەي, ارقالىق ت.ب. قالالارداعى جاعداي ٶتە ناشار. قالاٸشٸندٸك جولدار تٶسەلمەگەنٸنە اۋىزەكٸ سٶزبەن ايتقاندا 40 جىل بولدى, قىس كەلسە, ولار قالا ەمەس مۇزداتقىشقا اينالادى. ٸرٸ ساۋدا ورتالىقتارى, باسقا دا وسى زاماننىڭ يگٸلٸكتەرٸ جەتپەيدٸ, ت.ت.
بەرٸن ايت تا, بٸرٸن ايت. ەڭ باستىسى نيەت ٶزگەرۋ كەرەك. قالعان شارۋاعا ەلەۋەتٸمٸز دە, كٷشٸمٸز دە جەتەدٸ. قايتكەندە دە جاقسىلىقتى كٷتەيٸك.
اقبەرەن ەلگەزەك, اقىن
