Qańtardyń 30-y kúni keshke Almatydaǵy "Arman" kinoteatrynda jýrnalist Janbolat Mamaidyń 20 ǵasyrdyń bas kezinde Qazaqstanda bolǵan asharshylyq týraly derekti filmi kórsetildi. Bir saǵat 25 minýtqa sozylatyn derekti filmdi kórýge kóp adam jinaldy.
Uiymdastyrýshylardyń sózinshe, kórermenniń kóptigine bailanysty film bir mezgilde teatrdyń úsh zalynda qatar qoiylǵan. Alaida soǵan qaramastan, zalǵa syimaǵan kei adamdar foiede turyp qaldy.
Bes bólimnen turatyn "Zulmat" derekti filminde qazaqstandyq tarihshylardyń 1921-1922 jáne 1931-1933 jyldardaǵy eki asharshylyq jáne onyń sebepteri jaily naqty derekteri ret-retimen kórsetilgen.
Film ádebiettanýshy Mekemtas Myrzahmetovtiń esteliginen bastalady. Ol ashtyq beleń alǵan kezde it-qus kóbeiip, adamǵa shabýyl jasaǵanyn, sondai kezderdiń birinde sábi qaryndasyn tastap, ózin alyp ketýge májbúr bolǵan anasy jaily esteligin aitady.
1917 jylǵy revoliýtsiiadan soń sovet biligi ornap, qazaq jerinde saiasi qýǵyn-súrgin kúsheigen shaqta bastalǵan asharshylyq saldarynan, filmde sóilegen tarihshylardyń aitýynsha, bir jarym millionnan astam qazaq qyrylǵan. Sovet bolshevikteriniń buǵan nazar aýdarmaǵany jáne qazaq halqy óz betimen endi es jiia bastaǵanda qaitadan barlyq malyn tartyp alýǵa kiriskeni aitylady.
Filmde sóilegen tarihshylardyń pikirinshe, sovet ókimetine "qarsy" iri bailardyń dúnie-múlkin tárkilep, 1927-1928 jyldary júrgizilgen jappai kolhozdastyrý saiasaty 1931-33 jyldardaǵy asharshylyqtyń basty sebepteriniń biri bolǵan.
Tarihshylar "sovet biligi qazaq halqyn ashtan qyrý saiasatyn ádeii júrgizdi me" degen saýalǵa jaýap izdegenderin aitady. Olardyń sózinshe, "qazaq halqyn ǵasyrlar boiy qalyptasqan dástúrli ómir saltynan kúshtep ajyratyp, májbúrlep otyryqshylandyrý, barlyq malyn tartyp alý" týraly sovettik biliktiń qupiia qujattary men direktivalarynyń barlyǵy ókimettiń qasaqana áreket jasaǵanyn kórsetedi.
Sonyń bir mysaly retinde tarihshy Qaidar Aldajumanov 1930 jylǵa qarai Qaraǵandy qalasy turǵyndarynyń sany nebári eki jylda ondaǵan ese óskenin, biraq ol qazaq halqynyń esebinen emes, Qazaqstanǵa syrttan kelgender esebinen kóbeigenin aitady.
- Ashtyqtan Qaraǵandyǵa qarai bosqan qazaqtardy kirgizbeý úshin qaladan otyz shaqyrym jerge ainaldyra áskeri post qoiyldy, sóitip, qaladan úmittengen qazaqtar dalada qyrylyp jatty, - deidi ol.
