قاڭتاردىڭ 30-ى كٷنٸ كەشكە الماتىداعى "ارمان" كينوتەاترىندا جۋرناليست جانبولات مامايدىڭ 20 عاسىردىڭ باس كەزٸندە قازاقستاندا بولعان اشارشىلىق تۋرالى دەرەكتٸ فيلمٸ كٶرسەتٸلدٸ. بٸر ساعات 25 مينۋتقا سوزىلاتىن دەرەكتٸ فيلمدٸ كٶرۋگە كٶپ ادام جينالدى.
ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ سٶزٸنشە, كٶرەرمەننٸڭ كٶپتٸگٸنە بايلانىستى فيلم بٸر مەزگٸلدە تەاتردىڭ ٷش زالىندا قاتار قويىلعان. الايدا سوعان قاراماستان, زالعا سىيماعان كەي ادامدار فويەدە تۇرىپ قالدى.
بەس بٶلٸمنەن تۇراتىن "زۇلمات" دەرەكتٸ فيلمٸندە قازاقستاندىق تاريحشىلاردىڭ 1921-1922 جەنە 1931-1933 جىلدارداعى ەكٸ اشارشىلىق جەنە ونىڭ سەبەپتەرٸ جايلى ناقتى دەرەكتەرٸ رەت-رەتٸمەن كٶرسەتٸلگەن.
فيلم ەدەبيەتتانۋشى مەكەمتاس مىرزاحمەتوۆتٸڭ ەستەلٸگٸنەن باستالادى. ول اشتىق بەلەڭ العان كەزدە يت-قۇس كٶبەيٸپ, ادامعا شابۋىل جاساعانىن, سونداي كەزدەردٸڭ بٸرٸندە سەبي قارىنداسىن تاستاپ, ٶزٸن الىپ كەتۋگە مەجبٷر بولعان اناسى جايلى ەستەلٸگٸن ايتادى.
1917 جىلعى رەۆوليۋتسييادان سوڭ سوۆەت بيلٸگٸ ورناپ, قازاق جەرٸندە ساياسي قۋعىن-سٷرگٸن كٷشەيگەن شاقتا باستالعان اشارشىلىق سالدارىنان, فيلمدە سٶيلەگەن تاريحشىلاردىڭ ايتۋىنشا, بٸر جارىم ميلليوننان استام قازاق قىرىلعان. سوۆەت بولشەۆيكتەرٸنٸڭ بۇعان نازار اۋدارماعانى جەنە قازاق حالقى ٶز بەتٸمەن ەندٸ ەس جييا باستاعاندا قايتادان بارلىق مالىن تارتىپ الۋعا كٸرٸسكەنٸ ايتىلادى.
فيلمدە سٶيلەگەن تاريحشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, سوۆەت ٶكٸمەتٸنە "قارسى" ٸرٸ بايلاردىڭ دٷنيە-مٷلكٸن تەركٸلەپ, 1927-1928 جىلدارى جٷرگٸزٸلگەن جاپپاي كولحوزداستىرۋ ساياساتى 1931-33 جىلدارداعى اشارشىلىقتىڭ باستى سەبەپتەرٸنٸڭ بٸرٸ بولعان.
تاريحشىلار "سوۆەت بيلٸگٸ قازاق حالقىن اشتان قىرۋ ساياساتىن ەدەيٸ جٷرگٸزدٸ مە" دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ٸزدەگەندەرٸن ايتادى. ولاردىڭ سٶزٸنشە, "قازاق حالقىن عاسىرلار بويى قالىپتاسقان دەستٷرلٸ ٶمٸر سالتىنان كٷشتەپ اجىراتىپ, مەجبٷرلەپ وتىرىقشىلاندىرۋ, بارلىق مالىن تارتىپ الۋ" تۋرالى سوۆەتتٸك بيلٸكتٸڭ قۇپييا قۇجاتتارى مەن ديرەكتيۆالارىنىڭ بارلىعى ٶكٸمەتتٸڭ قاساقانا ەرەكەت جاساعانىن كٶرسەتەدٸ.
سونىڭ بٸر مىسالى رەتٸندە تاريحشى قايدار الداجۇمانوۆ 1930 جىلعا قاراي قاراعاندى قالاسى تۇرعىندارىنىڭ سانى نەبەرٸ ەكٸ جىلدا ونداعان ەسە ٶسكەنٸن, بٸراق ول قازاق حالقىنىڭ ەسەبٸنەن ەمەس, قازاقستانعا سىرتتان كەلگەندەر ەسەبٸنەن كٶبەيگەنٸن ايتادى.
- اشتىقتان قاراعاندىعا قاراي بوسقان قازاقتاردى كٸرگٸزبەۋ ٷشٸن قالادان وتىز شاقىرىم جەرگە اينالدىرا ەسكەري پوست قويىلدى, سٶيتٸپ, قالادان ٷمٸتتەنگەن قازاقتار دالادا قىرىلىپ جاتتى, - دەيدٸ ول.
