Túrkistan oblysynyń Abai aýylynda turatyn jiyrma eki jastaǵy jigit eki er adamnyń úsh jyl boiy ózin qalai zorlaǵanyn aityp berdi, dep jazady Sputnik Qazaqstan tilshisi.
Aýyl turǵyny alty jyl buryn bolǵan sumdyqty ashynǵannan BAQ-qa baiandap berýge sheshim qabyldapty. Onyń aitýynsha, quqyq qorǵaý organdaryna birneshe jyl boiy jazylǵan aryzdar nátije bermegen, al jas jigittiń aryn taptaǵandar áli kúnge bostandyqta júr.
Sputnik Qazaqstan tilshisimen kezdesýge E. úlken qara paketpen kelgen. Oǵan jergilikti, oblystyq jáne respýblikalyq quqyq qorǵaý organdaryna jiberilgen aryzdardyń kóshirmelerin, meditsinalyq saraptama nátijeleri men "aiǵaq jetkiliksiz" degen kóńil kónshitpeitin jaýaptardyń birin qaldyrmai salyp alǵan eken.
Abai aýylynda alty jyl buryn bolǵan zorlyq
Ol kezde 16 jasta bolǵan mektep oqýshysynyń ómirindegi sumdyq 2012 jyly naýryz aiynyń sońynda bastalǵan. Keshki ýaqyttardyń birinde E.-niń úiine ata-anasynyń dostarynyń qyzy A. keledi.
Jasóspirim qyzben bala kúninen jaqsy tanys bolǵan. Ol jigittiń ata-anasynan ruqsat surap, ony aýylda taiaýda ashylǵan dámhanaǵa shaqyrǵan. Biraz ýaqyttan keiin olarǵa politsei formasyn kigen belgisiz jigit qosylady. A. er adammen jyly amandasyp, ózderiniń ústeline shaqyrady. Belgisiz adam 1988 jyly týǵan S. bolyp shyqqan. Er adam alkogolge tapsyrys beredi, sodan keiin A. jasóspirimdi syrtqa shaqyryp, ishimdikti qysylmai, qalaǵanynsha ishýge bolatynyn aitady. Qyz oǵan úiine deiin jetkizip salyp, ata-anasyna barlyǵyn túsindirýge ýáde bergen.
"Dalada sýyq shópte jatqan jerimnen oiandym, ústimde kiim bolǵan joq, menen qan ketip jatty. Jaqyn jerde turǵan kólikte S. telefonyna qarap, máz bolyp otyr eken. Men del-sal kúide edim, ne bolyp jatqanyn túsinbedim. Tańǵy beste ol meni úiime ákelip, "Menen qońyraý kút" dedi. Úide belden tómen tusym qatty aýyryp jatqanyn sezdim, qan toqtaǵan joq, aǵyp jatty. Qoryqqannan dýshqa júgirip baryp, kiimderimdi laqtyryp tastadym", – dep alty jyl burynǵy oqiǵany esine alǵan E.-niń kózine jas tyǵyldy.
Osydan keiin jigit ne bolǵanyn bilý úshin otbasynyń dosymen habarlasqan, alaida uialǵannan oǵan bolǵan oqiǵa jaily aitpaýdy uiǵaryp, áńgimeni dereý toqtatqan. Bir-eki kúnnen keiin jasóspirimge S. qońyraý shalyp, óz kóliginde kezdesý belgileidi.
"Áńgime barysynda ol "saǵan ne istegenimdi bilesiń be?" dep surady. Men joq dep jaýap berdim. Ol meni zorlap, ony videoǵa túsirip alǵanyn aitty. Keiin bul video internetke jariialanyp, ol jaily otbasyń bilmesin deseń, meniń aitqanymdy isteisiń dep qorqytty. Aqyrynda: "Qońyraý kút" dedi de, ketip qaldy", – dep jalǵastyrdy E.
Videony taratpaý úshin aqsha jáne altyn bopsalaǵan
Taǵy biraz ýaqyttan keiin S. bizdiń keiipkerge qońyraý shalyp, aqsha bopsalaǵan. Bul kezde E.toǵyzynshy synypty bitirip, Almaty kolledjine oqýǵa túsken.
"Ol videony YouTube-ke júkteimin dep qorqytyp, únemi aqsha bopsalap júrdi. Oǵan aqsha berý úshin oqýmen qatar jumysqa ornalastym. Aqshadan bólek, altyn satyp ákelýdi talap etti. Taǵy biraz ýaqyttan keiin bopsalaýǵa barlyǵynan habardar onyń áieli qosyldy. Ol da menen altyn talap etti", – dep eske aldy E. basynan ótken oqiǵany.
Ol aqsha bopsalaǵanymen qoimai, jas jigitti zorlaýyn jalǵastyrǵan. Kóbinese ony óz kóliginde mas kúiinde jasaǵan. Bir kúni S. zorlyq-zombylyqty toqtatýdy ótingen jigitti soqqyǵa jyǵyp, kúrek tisterin syndyrady. Osy jaǵdaiǵa ortaq tanystary A.-nyń da qatysy bar ekenin jigit kezdeisoq bilip qalady, olardyń áńgimesinen qyzdyń S.-ǵa: "Ony aiama" degenin óz qulaǵymen estidi.
Ýaqyt óte kele, E.-niń otbasynda toi bolady – aǵasy úilenedi. Bopsalaýshy muny estip, kólik satyp alýǵa jarty million teńge talap etken. S. eger osy aqshany taýyp berseń, video júktelgen fleshkartany berip, budan bylai mazalamaimyn dep ýáde beredi
"Bir jaǵynan qýandym, ekinshi jaǵynnan osynshama aqshany qaidan alatynymdy bilmedim. Aqyr sońynda aǵamnyń toiyna túsken aqshany alýǵa sheshim qabyldadym. Qajetti somany alyp, mámilemizdi aiaqtaý úshin S.-ǵa qońyraý shaldym. Ol aqshany alyp, keshke video júktelgen fleshkany ákelip beremin dedi. Alaida keshke qońyraý shalǵan joq, telefony óshirýli boldy. Birneshe kúnnen keiin Almatydaǵy oqýyma oralyp, bári artta qaldy dep úmittendim, alaida biraz ýaqyttan keiin S.bopsalaýdy qaita bastady", – dep kúrsindi E.
Qomaqty aqsha joǵalǵannan keiin zardap shegýshiniń ata-anasy ne bolyp júrgenin suraidy, alaida jigit birneshe aiǵa sozylǵan sumdyqty aitpaýǵa sheshim qabyldaǵan. Qaryzyn qutylý úshin jas jigit kórshi aýylda jumysqa ornalasady.
Ekinshi zorlyqshy
Taǵy birneshe aidan keiin jigittiń telefonyna belgisiz nómirden kezdeseiik degen habarlama kele bastaidy. Keshterdiń birinde ony belgisiz er adam kútip alyp, kúshtep kólikke otyrǵyzyp, elsiz jerge alyp keledi.
"Kólikte ol maǵan: "Sen "kógildir" ekensiń ǵoi". Sen jaily S.aityp berdi, men videony kórdim. Endi sen maǵan jumys isteisiń" dedi. Sodan keiin ol da zorlady", – dep jalǵastyrdy E.kóziniń jasyn tyia almai.
Belgisiz adam 1979 jyly týǵan aýyldasy O.bolyp shyqty. Kelesi kúni ol qońyraý shalyp, 120 myń teńge talap etken. Aqshany berý kezinde E.-ni 14 jas úlken er adam taǵy da zorlaidy.
"Qandai adamǵa ainaldym degen oi maza bermedi? Janymdy qoiarǵa jer tappai, otbasymmen de birge tura almadym. Sóitip, jaqyndaryma aitpastan, Shymkentke qashyp kettim. Úsh kúnnen soń týystarym taýyp alyp, úige alyp keldi. Ata-anam urysyp, uryp-soqqan joq, ne bolyp jatqanyn túsindirýimdi surady. Bul oidan odan beter janym kúizeldi", – dep eske alady Abai turǵyny.
Óz-ózine qol salmaq boldy
Basynan keshken jaittardyń kesirinen jas jigittiń júikesi syr beredi. Bir túni ol jantúrshigerlik qadamǵa bel býady. Úi ishindegilerdiń túgel uiyqtap qalýyn kútip, aýlaǵa shyǵady da, óz-ózine qol salmaq bolady. Bozbalany ólimnen ájesi qutqaryp qalypty. Kelesi kúni ol bar jaitty ata-anasyna aityp beredi.
"Bárimiz birge kóp jyladyq. Oqiǵany estip ata-anam qatty qinaldy. Ákemniń de, anamnyń da densaýlyǵyna ziianyn tigizdi. Odan keiin ózim de aýrýhanaǵa jattym. Meni shyǵarǵan túni O. habarlasty, anam áńgimemizdi diktofonǵa jazyp aldy. Bul jazbada ol jasaǵan isin aityp bergen", – dep E. sol oqiǵalardy eske alady.
Zorlyqshylardyń biriniń sózin diktofonǵa jazyp alǵan soń, jábirlenýshiniń otbasy Shymkent politsiiasyna aryz beredi. Odan beri úsh jyldan astam ýaqyt ótti, Abai aýylyndaǵy bozbala isimen alty tergeýshi ainalysqan, alaida esh nátije shyqpady. Quqyq qorǵaý organdary aiǵaq jetkiliksiz degendi alǵa tartady.
Zorlanǵan jigittiń aitýynsha, azǵyndardyń biriniń bedeldi týysy bar, ol aýylǵa kelip jergilikti bilikke "qysym" jasap ketken.
"Kópshilik nege osy ýaqyttan beri úndemei kelip, endi aityp otyr dep oilaityn shyǵar. Ol kezde 16-da edim, eshteńe bilmeitin jasóspirim bolatynmyn. Jaqsy otbasydan shyqqanmyn. Ata-anam meni jaqsy kóredi, bulai bolaryn eshqashan oilamappyn. Ol kezde bireý bilip qoiar dep qatty ýaiymdaitynmyn. Al qazir eseidim, óz ómirim úshin kúresip, kinálilerdiń jazasyn berýim kerek ekenin túsindim", – deidi jigit zor úmitpen.
Qylmystyq isti tergeý: zorlaý nemese ókilettigin asyra paidalaný
Túrkistan oblysyndaǵy aýyl jigitiniń quqyǵyn qorǵaý úshin otbasy eki advokat jaldaǵan, alaida quqyq qorǵaý júiesiniń alynbas qamalyna tap bolyp, qorǵaýshylar isten bas tartypty. Tergeý kezinde jábirlenýshi men zorlaǵan eki jigit meditsinalyq saraptamadan ótedi, úsheýinde de birdei infektsiia tabylǵan, qolda bar basqa aiǵaqtar: uryp-soǵý saldarynan synǵan tistiń sýreti men O. jasaǵan isin moiyndaǵan jazbasy. Biraq, politsiianyń aitýynsha, bul aiǵaqtar S. men O. jaýapkershilikke tartýǵa jetkiliksiz.
Alty jyl ishinde oblystyq quqyq qorǵaý organdaryna, Bas prokýratýraǵa, prezident ákimshiligine qanshama hat jazylǵanymen, esh nátijesi bolmady.
"Ádildikke qol jetkizý úshin BAQ-qa júginýge sheshim qabyldadym. Meniń jaiymdy estip, kómektesse deimin", – dep jas jigit óz sheshimin tilshilerge túsindirdi.
Sputnik Qazaqstan agenttigi Túrkistan oblysy ishki ister departamentine jibergen saýalyna bergen jaýapqa súiensek, is boiynsha 362-bapqa "Bilikti nemese qyzmettik ókilettigin asyra paidalaný" sáikes sotqa deiingi tergeý amaldary júrip jatyr. Biyl mamyr aiynyń sońynda qylmys quramynyń joqtyǵyna bailanysty qylmystyq is toqtatylypty.
"Bul qaýly oblystyq prokýratýra qaýlysymen kúshin joiǵan. Qazir sotqa deiingi tergeý júrgizilip jatyr", — delingen oblystyq politsiianyń túsiniksiz jaýabynda.
Qylmystyq-protsessýaldyq kodekske sáikes sotqa deiingi tergeýlerdiń derekteri jariialanbaidy, dep qorytty baspasóz qyzmeti.
Istiń mán-jaiyn bilý úshin redaktsiia Qazaqstannyń Bas prokýratýrasyna da suraý joldady.
Abai aýylynyń "ataǵy" shyqty
Abai aýyly 2018 jyldyń basynan beri jaman ataqqa ie boldy.Ol kezde jergilikti turǵyn áiel jeti jasar nemeresin joǵary synyp oqýshylary birneshe ret zorlady dep málimdegen. Qazir saraptama júrgizilip jatyr, balanyń isine sheteldik mamandar men Qazaqstannyń balalar ombýdsmeni de aralasty. Birinshi synyp oqýshysyna qatysty prezident Nursultan Nazarbaev ta sóz qozǵaǵan.
