تٷركٸستان وبلىسىنىڭ اباي اۋىلىندا تۇراتىن جيىرما ەكٸ جاستاعى جٸگٸت ەكٸ ەر ادامنىڭ ٷش جىل بويى ٶزٸن قالاي زورلاعانىن ايتىپ بەردٸ, دەپ جازادى Sputnik قازاقستان تٸلشٸسٸ.
اۋىل تۇرعىنى التى جىل بۇرىن بولعان سۇمدىقتى اشىنعاننان باق-قا بايانداپ بەرۋگە شەشٸم قابىلداپتى. ونىڭ ايتۋىنشا, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا بٸرنەشە جىل بويى جازىلعان ارىزدار نەتيجە بەرمەگەن, ال جاس جٸگٸتتٸڭ ارىن تاپتاعاندار ەلٸ كٷنگە بوستاندىقتا جٷر.
Sputnik قازاقستان تٸلشٸسٸمەن كەزدەسۋگە ە. ٷلكەن قارا پاكەتپەن كەلگەن. وعان جەرگٸلٸكتٸ, وبلىستىق جەنە رەسپۋبليكالىق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جٸبەرٸلگەن ارىزداردىڭ كٶشٸرمەلەرٸن, مەديتسينالىق ساراپتاما نەتيجەلەرٸ مەن "ايعاق جەتكٸلٸكسٸز" دەگەن كٶڭٸل كٶنشٸتپەيتٸن جاۋاپتاردىڭ بٸرٸن قالدىرماي سالىپ العان ەكەن.
اباي اۋىلىندا التى جىل بۇرىن بولعان زورلىق
ول كەزدە 16 جاستا بولعان مەكتەپ وقۋشىسىنىڭ ٶمٸرٸندەگٸ سۇمدىق 2012 جىلى ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىندا باستالعان. كەشكٸ ۋاقىتتاردىڭ بٸرٸندە ە.-نٸڭ ٷيٸنە اتا-اناسىنىڭ دوستارىنىڭ قىزى ا. كەلەدٸ.
جاسٶسپٸرٸم قىزبەن بالا كٷنٸنەن جاقسى تانىس بولعان. ول جٸگٸتتٸڭ اتا-اناسىنان رۇقسات سۇراپ, ونى اۋىلدا تاياۋدا اشىلعان دەمحاناعا شاقىرعان. بٸراز ۋاقىتتان كەيٸن ولارعا پوليتسەي فورماسىن كيگەن بەلگٸسٸز جٸگٸت قوسىلادى. ا. ەر اداممەن جىلى امانداسىپ, ٶزدەرٸنٸڭ ٷستەلٸنە شاقىرادى. بەلگٸسٸز ادام 1988 جىلى تۋعان س. بولىپ شىققان. ەر ادام الكوگولگە تاپسىرىس بەرەدٸ, سودان كەيٸن ا. جاسٶسپٸرٸمدٸ سىرتقا شاقىرىپ, ٸشٸمدٸكتٸ قىسىلماي, قالاعانىنشا ٸشۋگە بولاتىنىن ايتادى. قىز وعان ٷيٸنە دەيٸن جەتكٸزٸپ سالىپ, اتا-اناسىنا بارلىعىن تٷسٸندٸرۋگە ۋەدە بەرگەن.
"دالادا سۋىق شٶپتە جاتقان جەرٸمنەن وياندىم, ٷستٸمدە كيٸم بولعان جوق, مەنەن قان كەتٸپ جاتتى. جاقىن جەردە تۇرعان كٶلٸكتە س. تەلەفونىنا قاراپ, مەز بولىپ وتىر ەكەن. مەن دەل-سال كٷيدە ەدٸم, نە بولىپ جاتقانىن تٷسٸنبەدٸم. تاڭعى بەستە ول مەنٸ ٷيٸمە ەكەلٸپ, "مەنەن قوڭىراۋ كٷت" دەدٸ. ٷيدە بەلدەن تٶمەن تۇسىم قاتتى اۋىرىپ جاتقانىن سەزدٸم, قان توقتاعان جوق, اعىپ جاتتى. قورىققاننان دۋشقا جٷگٸرٸپ بارىپ, كيٸمدەرٸمدٸ لاقتىرىپ تاستادىم", – دەپ التى جىل بۇرىنعى وقيعانى ەسٸنە العان ە.-نٸڭ كٶزٸنە جاس تىعىلدى.
وسىدان كەيٸن جٸگٸت نە بولعانىن بٸلۋ ٷشٸن وتباسىنىڭ دوسىمەن حابارلاسقان, الايدا ۇيالعاننان وعان بولعان وقيعا جايلى ايتپاۋدى ۇيعارىپ, ەڭگٸمەنٸ دەرەۋ توقتاتقان. بٸر-ەكٸ كٷننەن كەيٸن جاسٶسپٸرٸمگە س. قوڭىراۋ شالىپ, ٶز كٶلٸگٸندە كەزدەسۋ بەلگٸلەيدٸ.
"ەڭگٸمە بارىسىندا ول "ساعان نە ٸستەگەنٸمدٸ بٸلەسٸڭ بە?" دەپ سۇرادى. مەن جوق دەپ جاۋاپ بەردٸم. ول مەنٸ زورلاپ, ونى ۆيدەوعا تٷسٸرٸپ العانىن ايتتى. كەيٸن بۇل ۆيدەو ينتەرنەتكە جارييالانىپ, ول جايلى وتباسىڭ بٸلمەسٸن دەسەڭ, مەنٸڭ ايتقانىمدى ٸستەيسٸڭ دەپ قورقىتتى. اقىرىندا: "قوڭىراۋ كٷت" دەدٸ دە, كەتٸپ قالدى", – دەپ جالعاستىردى ە.
ۆيدەونى تاراتپاۋ ٷشٸن اقشا جەنە التىن بوپسالاعان
تاعى بٸراز ۋاقىتتان كەيٸن س. بٸزدٸڭ كەيٸپكەرگە قوڭىراۋ شالىپ, اقشا بوپسالاعان. بۇل كەزدە ە.توعىزىنشى سىنىپتى بٸتٸرٸپ, الماتى كوللەدجٸنە وقۋعا تٷسكەن.
"ول ۆيدەونى YouTube-كە جٷكتەيمٸن دەپ قورقىتىپ, ٷنەمٸ اقشا بوپسالاپ جٷردٸ. وعان اقشا بەرۋ ٷشٸن وقۋمەن قاتار جۇمىسقا ورنالاستىم. اقشادان بٶلەك, التىن ساتىپ ەكەلۋدٸ تالاپ ەتتٸ. تاعى بٸراز ۋاقىتتان كەيٸن بوپسالاۋعا بارلىعىنان حاباردار ونىڭ ەيەلٸ قوسىلدى. ول دا مەنەن التىن تالاپ ەتتٸ", – دەپ ەسكە الدى ە. باسىنان ٶتكەن وقيعانى.
ول اقشا بوپسالاعانىمەن قويماي, جاس جٸگٸتتٸ زورلاۋىن جالعاستىرعان. كٶبٸنەسە ونى ٶز كٶلٸگٸندە ماس كٷيٸندە جاساعان. بٸر كٷنٸ س. زورلىق-زومبىلىقتى توقتاتۋدى ٶتٸنگەن جٸگٸتتٸ سوققىعا جىعىپ, كٷرەك تٸستەرٸن سىندىرادى. وسى جاعدايعا ورتاق تانىستارى ا.-نىڭ دا قاتىسى بار ەكەنٸن جٸگٸت كەزدەيسوق بٸلٸپ قالادى, ولاردىڭ ەڭگٸمەسٸنەن قىزدىڭ س.-عا: "ونى اياما" دەگەنٸن ٶز قۇلاعىمەن ەستيدٸ.
ۋاقىت ٶتە كەلە, ە.-نٸڭ وتباسىندا توي بولادى – اعاسى ٷيلەنەدٸ. بوپسالاۋشى مۇنى ەستٸپ, كٶلٸك ساتىپ الۋعا جارتى ميلليون تەڭگە تالاپ ەتكەن. س. ەگەر وسى اقشانى تاۋىپ بەرسەڭ, ۆيدەو جٷكتەلگەن فلەشكارتانى بەرٸپ, بۇدان بىلاي مازالامايمىن دەپ ۋەدە بەرەدٸ
"بٸر جاعىنان قۋاندىم, ەكٸنشٸ جاعىننان وسىنشاما اقشانى قايدان الاتىنىمدى بٸلمەدٸم. اقىر سوڭىندا اعامنىڭ تويىنا تٷسكەن اقشانى الۋعا شەشٸم قابىلدادىم. قاجەتتٸ سومانى الىپ, مەمٸلەمٸزدٸ اياقتاۋ ٷشٸن س.-عا قوڭىراۋ شالدىم. ول اقشانى الىپ, كەشكە ۆيدەو جٷكتەلگەن فلەشكانى ەكەلٸپ بەرەمٸن دەدٸ. الايدا كەشكە قوڭىراۋ شالعان جوق, تەلەفونى ٶشٸرۋلٸ بولدى. بٸرنەشە كٷننەن كەيٸن الماتىداعى وقۋىما ورالىپ, بەرٸ ارتتا قالدى دەپ ٷمٸتتەندٸم, الايدا بٸراز ۋاقىتتان كەيٸن س.بوپسالاۋدى قايتا باستادى", – دەپ كٷرسٸندٸ ە.
قوماقتى اقشا جوعالعاننان كەيٸن زارداپ شەگۋشٸنٸڭ اتا-اناسى نە بولىپ جٷرگەنٸن سۇرايدى, الايدا جٸگٸت بٸرنەشە ايعا سوزىلعان سۇمدىقتى ايتپاۋعا شەشٸم قابىلداعان. قارىزىن قۇتىلۋ ٷشٸن جاس جٸگٸت كٶرشٸ اۋىلدا جۇمىسقا ورنالاسادى.
ەكٸنشٸ زورلىقشى
تاعى بٸرنەشە ايدان كەيٸن جٸگٸتتٸڭ تەلەفونىنا بەلگٸسٸز نٶمٸردەن كەزدەسەيٸك دەگەن حابارلاما كەلە باستايدى. كەشتەردٸڭ بٸرٸندە ونى بەلگٸسٸز ەر ادام كٷتٸپ الىپ, كٷشتەپ كٶلٸككە وتىرعىزىپ, ەلسٸز جەرگە الىپ كەلەدٸ.
"كٶلٸكتە ول ماعان: "سەن "كٶگٸلدٸر" ەكەنسٸڭ عوي". سەن جايلى س.ايتىپ بەردٸ, مەن ۆيدەونى كٶردٸم. ەندٸ سەن ماعان جۇمىس ٸستەيسٸڭ" دەدٸ. سودان كەيٸن ول دا زورلادى", – دەپ جالعاستىردى ە.كٶزٸنٸڭ جاسىن تىيا الماي.
بەلگٸسٸز ادام 1979 جىلى تۋعان اۋىلداسى و.بولىپ شىقتى. كەلەسٸ كٷنٸ ول قوڭىراۋ شالىپ, 120 مىڭ تەڭگە تالاپ ەتكەن. اقشانى بەرۋ كەزٸندە ە.-نٸ 14 جاس ٷلكەن ەر ادام تاعى دا زورلايدى.
"قانداي ادامعا اينالدىم دەگەن وي مازا بەرمەدٸ? جانىمدى قويارعا جەر تاپپاي, وتباسىممەن دە بٸرگە تۇرا المادىم. سٶيتٸپ, جاقىندارىما ايتپاستان, شىمكەنتكە قاشىپ كەتتٸم. ٷش كٷننەن سوڭ تۋىستارىم تاۋىپ الىپ, ٷيگە الىپ كەلدٸ. اتا-انام ۇرىسىپ, ۇرىپ-سوققان جوق, نە بولىپ جاتقانىن تٷسٸندٸرۋٸمدٸ سۇرادى. بۇل ويدان ودان بەتەر جانىم كٷيزەلدٸ", – دەپ ەسكە الادى اباي تۇرعىنى.
ٶز-ٶزٸنە قول سالماق بولدى
باسىنان كەشكەن جايتتاردىڭ كەسٸرٸنەن جاس جٸگٸتتٸڭ جٷيكەسٸ سىر بەرەدٸ. بٸر تٷنٸ ول جانتٷرشٸگەرلٸك قادامعا بەل بۋادى. ٷي ٸشٸندەگٸلەردٸڭ تٷگەل ۇيىقتاپ قالۋىن كٷتٸپ, اۋلاعا شىعادى دا, ٶز-ٶزٸنە قول سالماق بولادى. بوزبالانى ٶلٸمنەن ەجەسٸ قۇتقارىپ قالىپتى. كەلەسٸ كٷنٸ ول بار جايتتى اتا-اناسىنا ايتىپ بەرەدٸ.
"بەرٸمٸز بٸرگە كٶپ جىلادىق. وقيعانى ەستٸپ اتا-انام قاتتى قينالدى. ەكەمنٸڭ دە, انامنىڭ دا دەنساۋلىعىنا زييانىن تيگٸزدٸ. ودان كەيٸن ٶزٸم دە اۋرۋحاناعا جاتتىم. مەنٸ شىعارعان تٷنٸ و. حابارلاستى, انام ەڭگٸمەمٸزدٸ ديكتوفونعا جازىپ الدى. بۇل جازبادا ول جاساعان ٸسٸن ايتىپ بەرگەن", – دەپ ە. سول وقيعالاردى ەسكە الادى.
زورلىقشىلاردىڭ بٸرٸنٸڭ سٶزٸن ديكتوفونعا جازىپ العان سوڭ, جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ وتباسى شىمكەنت پوليتسيياسىنا ارىز بەرەدٸ. ودان بەرٸ ٷش جىلدان استام ۋاقىت ٶتتٸ, اباي اۋىلىنداعى بوزبالا ٸسٸمەن التى تەرگەۋشٸ اينالىسقان, الايدا ەش نەتيجە شىقپادى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ايعاق جەتكٸلٸكسٸز دەگەندٸ العا تارتادى.
زورلانعان جٸگٸتتٸڭ ايتۋىنشا, ازعىنداردىڭ بٸرٸنٸڭ بەدەلدٸ تۋىسى بار, ول اۋىلعا كەلٸپ جەرگٸلٸكتٸ بيلٸككە "قىسىم" جاساپ كەتكەن.
"كٶپشٸلٸك نەگە وسى ۋاقىتتان بەرٸ ٷندەمەي كەلٸپ, ەندٸ ايتىپ وتىر دەپ ويلايتىن شىعار. ول كەزدە 16-دا ەدٸم, ەشتەڭە بٸلمەيتٸن جاسٶسپٸرٸم بولاتىنمىن. جاقسى وتباسىدان شىققانمىن. اتا-انام مەنٸ جاقسى كٶرەدٸ, بۇلاي بولارىن ەشقاشان ويلاماپپىن. ول كەزدە بٸرەۋ بٸلٸپ قويار دەپ قاتتى ۋايىمدايتىنمىن. ال قازٸر ەسەيدٸم, ٶز ٶمٸرٸم ٷشٸن كٷرەسٸپ, كٸنەلٸلەردٸڭ جازاسىن بەرۋٸم كەرەك ەكەنٸن تٷسٸندٸم", – دەيدٸ جٸگٸت زور ٷمٸتپەن.
قىلمىستىق ٸستٸ تەرگەۋ: زورلاۋ نەمەسە ٶكٸلەتتٸگٸن اسىرا پايدالانۋ
تٷركٸستان وبلىسىنداعى اۋىل جٸگٸتٸنٸڭ قۇقىعىن قورعاۋ ٷشٸن وتباسى ەكٸ ادۆوكات جالداعان, الايدا قۇقىق قورعاۋ جٷيەسٸنٸڭ الىنباس قامالىنا تاپ بولىپ, قورعاۋشىلار ٸستەن باس تارتىپتى. تەرگەۋ كەزٸندە جەبٸرلەنۋشٸ مەن زورلاعان ەكٸ جٸگٸت مەديتسينالىق ساراپتامادان ٶتەدٸ, ٷشەۋٸندە دە بٸردەي ينفەكتسييا تابىلعان, قولدا بار باسقا ايعاقتار: ۇرىپ-سوعۋ سالدارىنان سىنعان تٸستٸڭ سۋرەتٸ مەن و. جاساعان ٸسٸن مويىنداعان جازباسى. بٸراق, پوليتسييانىڭ ايتۋىنشا, بۇل ايعاقتار س. مەن و. جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتۋعا جەتكٸلٸكسٸز.
التى جىل ٸشٸندە وبلىستىق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا, باس پروكۋراتۋراعا, پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنە قانشاما حات جازىلعانىمەن, ەش نەتيجەسٸ بولمادى.
"ەدٸلدٸككە قول جەتكٸزۋ ٷشٸن باق-قا جٷگٸنۋگە شەشٸم قابىلدادىم. مەنٸڭ جايىمدى ەستٸپ, كٶمەكتەسسە دەيمٸن", – دەپ جاس جٸگٸت ٶز شەشٸمٸن تٸلشٸلەرگە تٷسٸندٸردٸ.
Sputnik قازاقستان اگەنتتٸگٸ تٷركٸستان وبلىسى ٸشكٸ ٸستەر دەپارتامەنتٸنە جٸبەرگەن ساۋالىنا بەرگەن جاۋاپقا سٷيەنسەك, ٸس بويىنشا 362-باپقا "بيلٸكتٸ نەمەسە قىزمەتتٸك ٶكٸلەتتٸگٸن اسىرا پايدالانۋ" سەيكەس سوتقا دەيٸنگٸ تەرگەۋ امالدارى جٷرٸپ جاتىر. بيىل مامىر ايىنىڭ سوڭىندا قىلمىس قۇرامىنىڭ جوقتىعىنا بايلانىستى قىلمىستىق ٸس توقتاتىلىپتى.
"بۇل قاۋلى وبلىستىق پروكۋراتۋرا قاۋلىسىمەن كٷشٸن جويعان. قازٸر سوتقا دەيٸنگٸ تەرگەۋ جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر", — دەلٸنگەن وبلىستىق پوليتسييانىڭ تٷسٸنٸكسٸز جاۋابىندا.
قىلمىستىق-پروتسەسسۋالدىق كودەكسكە سەيكەس سوتقا دەيٸنگٸ تەرگەۋلەردٸڭ دەرەكتەرٸ جارييالانبايدى, دەپ قورىتتى باسپاسٶز قىزمەتٸ.
ٸستٸڭ مەن-جايىن بٸلۋ ٷشٸن رەداكتسييا قازاقستاننىڭ باس پروكۋراتۋراسىنا دا سۇراۋ جولدادى.
اباي اۋىلىنىڭ "اتاعى" شىقتى
اباي اۋىلى 2018 جىلدىڭ باسىنان بەرٸ جامان اتاققا يە بولدى.ول كەزدە جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىن ەيەل جەتٸ جاسار نەمەرەسٸن جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى بٸرنەشە رەت زورلادى دەپ مەلٸمدەگەن. قازٸر ساراپتاما جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر, بالانىڭ ٸسٸنە شەتەلدٸك ماماندار مەن قازاقستاننىڭ بالالار ومبۋدسمەنٸ دە ارالاستى. بٸرٸنشٸ سىنىپ وقۋشىسىنا قاتىستى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا سٶز قوزعاعان.
