Qazaqstandyq ǵalymdardyń qatysýymen jylqyny qolǵa úiretýge qatysty júrgizilgen zertteýlerdiń nátijeleri bedeldi britandyq «Nature» ǵylymi jýrnalynda jariialandy.
Bul týraly QazAqparat QR Bilim jáne ǵylym ministrliginiń baspasóz qyzmetine silteme jasap habarlaidy.
Ál-Farabi atyndaǵy Qazaq ulttyq ýniversitetiniń, L.N. Gýmilev atyndaǵy Eýraziia ulttyq ýniversitetiniń, Toraiǵyrov ýniversitetiniń, Akademik E.A. Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy ýniversitetiniń jáne A. Baitursynov atyndaǵy Qostanai óńirlik ýniversitetiniń zertteýshileri álemdik jetekshi ǵalymdarmen birlesip, qazirgi qolǵa úiretilgen jylqylardyń shyǵý tegin zerttedi.
«Zertteýlerge Týlýza ýniversitetiniń (Frantsiia) paleogenetik mamany Liýdovik Orlandonyń jetekshiligimen álemniń túrli elderinen 162 ǵalym qatysty. Zertteýshiler tobyna belgili qazaqstandyq ǵalymdar da kirdi. Olardyń bilimi zertteý jumysyna eleýli úles qosty. Búkil Eýraziiadan tabylǵan ejelgi jylqylardyń genomdaryn salystyrý nátijesinde qazirgi jylqylar shamamen b.z.d. 2200 jyl buryn Pontii-Kaspii dalasy aimaǵynda qolǵa úiretilgendigi týraly boljam jasaldy. Sodan keiin birneshe ǵasyrlar boiy jylqylar Eýraziianyń qalǵan bólikterine taralǵan. Kópjyldyq zertteýlerdiń nátijelerine arnalǵan maqala álemdegi kópjyldyq tarihy bar jalpy ǵylymi jýrnaldardyń biri bolyp tabylatyn «Nature» jýrnalynda jariialandy», – dedi Toraiǵyrov ýniversiteti Á.H. Marǵulan atyndaǵy Birikken arheologiialyq ǵylymi-zertteý ortalyǵynyń direktory, tarih ǵylymdarynyń kandidaty, professor Viktor Merts.
Ǵalymdardyń oiynsha, tas jáne erte qola dáýirinde Eýraziiany genetikalyq jaǵynan ár túrli jylqy popýliatsiialary mekendegeni anyqtaldy. Alaida, b.z.d. 2200-2000 jyldar aralyǵynda keibir túbegeili ózgerister boldy. Buryn tek Pontii dalalarynda bolǵan genetikalyq popýliatsiia óz aimaǵynan tys jerlerge tez taralyp, birneshe ǵasyr ishinde Atlantikadan Mońǵoliiaǵa deiin jabaiy jylqylardyń barlyq basqa popýliatsiialaryn yǵystyrdy.
Ǵalymdar «jańa» jylqylardyń genomdary men olardyń ornyna kelgen popýliatsiialar arasynda eki mańyzdy aiyrmashylyqty tapty. Birinshi aiyrmashylyǵy – jylqylar moiynsunǵysh, adamnyń turmys-tirshiligine qolaily bolǵan. Al ekinshisi – jylqy omyrtqasynyń myqty bolýy. Zertteýshiler bul sipattamalar b. z. d. III-II myńjyldyqtar toǵysynda – III myńjyldyqtyń aiaǵynda Eýraziia territoriiasynda osy janýarlar men dońǵalaqty arbalardyń taralýyn qamtamasyz etken mańyzdy faktorlarǵa ainaldy dep boljaidy.
«Bizdiń dáýirimizge deiingi IV myńjyldyqtyń aiaǵy men III myńjyldyqtyń ortasynda Eýraziia dalasyndaǵy burynǵy úndi-eýropalyq popýliatsiialardyń kóshi-qon tolqyndary qazirgi zamanǵy jylqylarǵa negizdelmegen siiaqty, óitkeni jylqylardyń qolǵa úiretilýi men taralýy keiinirek bolǵan. Adamdardyń kóshi-qonyn jáne ótken etnomádeni protsesterdi zertteý barysynda pánaralyq tásil men janýarlar tarihyn engizý mańyzdy», – dedi Toraiǵyrov ýniversitetiniń professory Viktor Merts.
