قازاقستاندىق عالىمداردىڭ قاتىسۋىمەن جىلقىنى قولعا ٷيرەتۋگە قاتىستى جٷرگٸزٸلگەن زەرتتەۋلەردٸڭ نەتيجەلەرٸ بەدەلدٸ بريتاندىق «Nature» عىلىمي جۋرنالىندا جارييالاندى.
بۇل تۋرالى قازاقپارات قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ حابارلايدى.
ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ, ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ, تورايعىروۆ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ, اكادەميك ە.ا. بٶكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ جەنە ا. بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى قوستاناي ٶڭٸرلٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ زەرتتەۋشٸلەرٸ ەلەمدٸك جەتەكشٸ عالىمدارمەن بٸرلەسٸپ, قازٸرگٸ قولعا ٷيرەتٸلگەن جىلقىلاردىڭ شىعۋ تەگٸن زەرتتەدٸ.
«زەرتتەۋلەرگە تۋلۋزا ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ (فرانتسييا) پالەوگەنەتيك مامانى ليۋدوۆيك ورلاندونىڭ جەتەكشٸلٸگٸمەن ەلەمنٸڭ تٷرلٸ ەلدەرٸنەن 162 عالىم قاتىستى. زەرتتەۋشٸلەر توبىنا بەلگٸلٸ قازاقستاندىق عالىمدار دا كٸردٸ. ولاردىڭ بٸلٸمٸ زەرتتەۋ جۇمىسىنا ەلەۋلٸ ٷلەس قوستى. بٷكٸل ەۋرازييادان تابىلعان ەجەلگٸ جىلقىلاردىڭ گەنومدارىن سالىستىرۋ نەتيجەسٸندە قازٸرگٸ جىلقىلار شامامەن ب.ز.د. 2200 جىل بۇرىن پونتيي-كاسپيي دالاسى ايماعىندا قولعا ٷيرەتٸلگەندٸگٸ تۋرالى بولجام جاسالدى. سودان كەيٸن بٸرنەشە عاسىرلار بويى جىلقىلار ەۋرازييانىڭ قالعان بٶلٸكتەرٸنە تارالعان. كٶپجىلدىق زەرتتەۋلەردٸڭ نەتيجەلەرٸنە ارنالعان ماقالا ەلەمدەگٸ كٶپجىلدىق تاريحى بار جالپى عىلىمي جۋرنالداردىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلاتىن «Nature» جۋرنالىندا جارييالاندى», – دەدٸ تورايعىروۆ ۋنيۆەرسيتەتٸ ە.ح. مارعۇلان اتىنداعى بٸرٸككەن ارحەولوگييالىق عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور ۆيكتور مەرتس.
عالىمداردىڭ ويىنشا, تاس جەنە ەرتە قولا دەۋٸرٸندە ەۋرازييانى گەنەتيكالىق جاعىنان ەر تٷرلٸ جىلقى پوپۋلياتسييالارى مەكەندەگەنٸ انىقتالدى. الايدا, ب.ز.د. 2200-2000 جىلدار ارالىعىندا كەيبٸر تٷبەگەيلٸ ٶزگەرٸستەر بولدى. بۇرىن تەك پونتيي دالالارىندا بولعان گەنەتيكالىق پوپۋلياتسييا ٶز ايماعىنان تىس جەرلەرگە تەز تارالىپ, بٸرنەشە عاسىر ٸشٸندە اتلانتيكادان موڭعوليياعا دەيٸن جابايى جىلقىلاردىڭ بارلىق باسقا پوپۋلياتسييالارىن ىعىستىردى.
عالىمدار «جاڭا» جىلقىلاردىڭ گەنومدارى مەن ولاردىڭ ورنىنا كەلگەن پوپۋلياتسييالار اراسىندا ەكٸ ماڭىزدى ايىرماشىلىقتى تاپتى. بٸرٸنشٸ ايىرماشىلىعى – جىلقىلار مويىنسۇنعىش, ادامنىڭ تۇرمىس-تٸرشٸلٸگٸنە قولايلى بولعان. ال ەكٸنشٸسٸ – جىلقى ومىرتقاسىنىڭ مىقتى بولۋى. زەرتتەۋشٸلەر بۇل سيپاتتامالار ب. ز. د. III-II مىڭجىلدىقتار توعىسىندا – III مىڭجىلدىقتىڭ اياعىندا ەۋرازييا تەرريتوريياسىندا وسى جانۋارلار مەن دوڭعالاقتى اربالاردىڭ تارالۋىن قامتاماسىز ەتكەن ماڭىزدى فاكتورلارعا اينالدى دەپ بولجايدى.
«بٸزدٸڭ دەۋٸرٸمٸزگە دەيٸنگٸ IV مىڭجىلدىقتىڭ اياعى مەن III مىڭجىلدىقتىڭ ورتاسىندا ەۋرازييا دالاسىنداعى بۇرىنعى ٷندٸ-ەۋروپالىق پوپۋلياتسييالاردىڭ كٶشٸ-قون تولقىندارى قازٸرگٸ زامانعى جىلقىلارعا نەگٸزدەلمەگەن سيياقتى, ٶيتكەنٸ جىلقىلاردىڭ قولعا ٷيرەتٸلۋٸ مەن تارالۋى كەيٸنٸرەك بولعان. ادامداردىڭ كٶشٸ-قونىن جەنە ٶتكەن ەتنومەدەني پروتسەستەردٸ زەرتتەۋ بارىسىندا پەنارالىق تەسٸل مەن جانۋارلار تاريحىن ەنگٸزۋ ماڭىزدى», – دەدٸ تورايعىروۆ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسورى ۆيكتور مەرتس.
