«Jýsan» operatsiiasymen elge oralǵandar qazir ońaltý ortalyqtarynda. Olarmen teologtar birneshe ai jumys isteidi. Teris aǵymǵa aldanyp, tuzaqqa túskender eń áýeli psihologtyń kómegine zárý. Bul kómek ásirese ot pen oqtyń ortasynan oralǵan áielderge kerek.
Bizdiń el adasqandarǵa taǵy bir múmkindik syilady. Árine, qatelespeitin adam joq. Sanasy ýlanyp, jat aǵymnyń jeteginde ketkenderge qoldy bir siltesek te bolar edi. Biraq onda bizdiń qazaqtyǵymyz qaida qalady?! Qazaqtan bezip, tumandy taǵdyrda adasqan jandardy keri qaitaryp, qazaqy ortaǵa qaita qossaq - uly jeńis sol bolmaq. Siriiaǵa ketip, sandalǵandardyń qatarynda qazaq otbasylar da jii kezdesedi.
Men áńgimelesken jas qyz namazǵa bet buryp, dástúrdi dáriptegen qarapaiym otbasynda ósken. Turmystyq jaǵdaiy tómen bolǵandyqtan ata-anasyna járdem bolsyn dep nebári 16 jasynda Almatydaǵy halal dámhanalardyń birinde jumys istegen. Sol kezde oǵan 1991 jyly týǵan oraldyq jigit sóz salyp, ata-anasynyń ruqsatymen, qazaqy dástúrmen uzatylyp, turmysqa shyǵady. Jas otbasy Almatyda 3-4 aidai birge turyp, kúieýi «saqalmen meni bul jaqta eshqandai jumysqa almady» dep shetel asyp ketedi. Belgili sport túrinen halyqaralyq týrnirlerge qatysqan, shetelderge jii shyqqan kúieýine eshkimniń kúmáni de bolmaidy. Araǵa 2-3 ai salyp Stambýldan telefon shalǵan kúieýi jaqsy jumys tapqanyn aityp, kelinshegin janyna shaqyrady. Oǵan qyzdyń ata-anasy uzaq ýaqyt kelispegenimen, «áielime ózim jaýapkermin» degen kúieý balasynyń sózine toqtap, 17-ge endi tolaiyn dep turǵan qyzyn áýejai arqyly Túrkiiaǵa shyǵaryp salady. Ana júregi tynshymai, sol jerde beitanys jandarǵa qyzyn tapsyryp álek. Stambýlda qarakóz kelinshekti bógde azamat kútip alyp, kúieýi ornalasqan páterge aparǵan. Ol jerde bir aptadai aialdaǵanda «Seni keremet bir jerge aparamyn» degen kúieýiniń sózine ilanǵan keiipkerimiz ishtei «Kúieýim maǵan tosynsyi jasaǵysy kelip tur-aý, qandai tamasha jerge aparady eken?» dep taǵatsyzdana kútkenin aitty. Alaida avtobýsqa otyryp, Siriia shekarasynan ótkende jaǵdaidyń múldem basqa ekenin túsingen. Sonda da 1991 jylǵy oraldyq jigit kelinshegine «Ýaiymdama, barlyǵy jaqsy bolady, ózim asyqpai túsindiremin» dep ilandyrǵan. Biraq shekarada erler men áielderdi bólek alyp ketipti. Sodan 3-4 ai jat elde, kúieýiniń jolyn tosyp, boiyna bitken sharanasy da «túsik» bolyp, japanda jalǵyz qalǵandai kún keshedi. Al «kelemin» degen kúieýiniń Irak asyp ketkeni jaily aqparattan keiin «sheiit» boldy degen habar jetedi. Ebin taýyp eldegi ata-anasymen sóileskende, barlyq jaidan habardar bolǵan olar «Jalǵyz bolma, qazaq jigiti bolsa, turmysqa shyq, biz de ýaiymdamaimyz» dep keńes bergen. Surastyryp, izdestirip, dúiim kóptiń arasynan buryn úilenbegen, Dýbaida az-kem arabsha bilim alǵan aqtóbelik jigitpen nekelesedi. Elge oralý úshin barlyq amaldy qarastyryp, «únimizdi óshirip» júrdik degen 22 jastaǵy kelinshektiń búginde eki qyzy bar, taǵy aiy-kúni jetip otyr. Biraq ol Siriiadaǵy 5 jyl soǵystyń saldarynan, jarylystan basy jii aýyratyn bolǵan, este saqtaý qabileti nasharlaǵan.
«Siriiaǵa barǵan soń bir jyldan keiin sońymnan aǵam men jeńgem kelipti. «Meni alyp ketýge kelgen eken» dep úmittenip edim, sóitsem olar da aldanyp barǵan eken. Keiin aǵam mingen kólikke bomba tastalyp, kúli kókke ushty. Úidiń jalǵyz balasy edi, artynda qyzy ǵana qaldy», - dep ókinish bildirdi ol.
Osyndai bir-birine uqsamaityn taǵdyrlar bolsa da, olarda eń basty uqsastyq – teris dini ustanymǵa erýi. Suhbattasqandardyń eshqaisysy da tipti Quran tájýidin durys meńgermegen, aqida, senim máselesi ýahabizmge negizdelgen, tákfirlik ustanym bar. «Kimdi tyńdadyńyz?» degende barlyǵynan «Daryn Mýbarov, Halil sheih, Rinat Qazaqstani» degen esimderdi estidik, arasynda Said Býriatskii de bar. «Úsh negiz», «Taýhid» degen kitaptardy bilemiz deidi, sol teris senimdi dáriptegen kitaptaǵy túsiniktiń ózin durys jetkize almaidy. Dini saýaty óte tómen, onyń ózi teris aǵymǵa negizdelgen. Dástúrli hanafi mázhabynyń ustanymynan múldem beihabar. «Islamǵa kirgende, dindi qabyldaǵanda» degen sózderdi qoldanady. Al shyn máninde bizdiń halqymyz islam dinin osydan 13 ǵasyr buryn qabyldap, iman etken. Keshegi keńestik kezeńde de dinnen qansha alastasa da, ózderin musylmanbyz dep eseptegen. Sondyqtan «Islamdy qabyldadym» dep ómir boiy hristian nemese múshrik, dinsizdiń kúiin keshkendei sóz saptaýlarynyń ózi óreskel qatelik, dini saýatsyzdyq ekenin ańǵarýǵa bolady.
Kóbi halqymyzdyń qanyna sińip, dástúrine ainalǵan ata-anany qurmetteý, aǵaiynmen aqyldasý degen qarapaiym dini talaptardan tipti alshaq. Al bul jaǵdaidyń astaryna úńilsek, jat aǵymnyń jeteginde «jumaq» izdep Otanyn tárk etý shariǵi turǵyda – kúná.
Elimizdegi «Jýsan» operatsiiasy óz nátijesin berdi. Otanymyzdyń beibit ómiri bárinen qymbat ekenin olar jat elde túsindi. Adam ómiri bárinen de qymbat «Jýsan» operatsiiasy osyny taǵy bir dáleldedi.
Aisha Keńesbai
dintanýshy-jýrnalist
