«جۋسان» وپەراتسيياسىمەن ەلگە ورالعاندار قازٸر وڭالتۋ ورتالىقتارىندا. ولارمەن تەولوگتار بٸرنەشە اي جۇمىس ٸستەيدٸ. تەرٸس اعىمعا الدانىپ, تۇزاققا تٷسكەندەر ەڭ ەۋەلٸ پسيحولوگتىڭ كٶمەگٸنە زەرۋ. بۇل كٶمەك ەسٸرەسە وت پەن وقتىڭ ورتاسىنان ورالعان ەيەلدەرگە كەرەك.
بٸزدٸڭ ەل اداسقاندارعا تاعى بٸر مٷمكٸندٸك سىيلادى. ەرينە, قاتەلەسپەيتٸن ادام جوق. ساناسى ۋلانىپ, جات اعىمنىڭ جەتەگٸندە كەتكەندەرگە قولدى بٸر سٸلتەسەك تە بولار ەدٸ. بٸراق وندا بٸزدٸڭ قازاقتىعىمىز قايدا قالادى?! قازاقتان بەزٸپ, تۇماندى تاعدىردا اداسقان جانداردى كەرٸ قايتارىپ, قازاقى ورتاعا قايتا قوسساق - ۇلى جەڭٸس سول بولماق. سيريياعا كەتٸپ, ساندالعانداردىڭ قاتارىندا قازاق وتباسىلار دا جيٸ كەزدەسەدٸ.
مەن ەڭگٸمەلەسكەن جاس قىز نامازعا بەت بۇرىپ, دەستٷردٸ دەرٸپتەگەن قاراپايىم وتباسىندا ٶسكەن. تۇرمىستىق جاعدايى تٶمەن بولعاندىقتان اتا-اناسىنا جەردەم بولسىن دەپ نەبەرٸ 16 جاسىندا الماتىداعى حالال دەمحانالاردىڭ بٸرٸندە جۇمىس ٸستەگەن. سول كەزدە وعان 1991 جىلى تۋعان ورالدىق جٸگٸت سٶز سالىپ, اتا-اناسىنىڭ رۇقساتىمەن, قازاقى دەستٷرمەن ۇزاتىلىپ, تۇرمىسقا شىعادى. جاس وتباسى الماتىدا 3-4 ايداي بٸرگە تۇرىپ, كٷيەۋٸ «ساقالمەن مەنٸ بۇل جاقتا ەشقانداي جۇمىسقا المادى» دەپ شەتەل اسىپ كەتەدٸ. بەلگٸلٸ سپورت تٷرٸنەن حالىقارالىق تۋرنيرلەرگە قاتىسقان, شەتەلدەرگە جيٸ شىققان كٷيەۋٸنە ەشكٸمنٸڭ كٷمەنٸ دە بولمايدى. اراعا 2-3 اي سالىپ ستامبۋلدان تەلەفون شالعان كٷيەۋٸ جاقسى جۇمىس تاپقانىن ايتىپ, كەلٸنشەگٸن جانىنا شاقىرادى. وعان قىزدىڭ اتا-اناسى ۇزاق ۋاقىت كەلٸسپەگەنٸمەن, «ەيەلٸمە ٶزٸم جاۋاپكەرمٸن» دەگەن كٷيەۋ بالاسىنىڭ سٶزٸنە توقتاپ, 17-گە ەندٸ تولايىن دەپ تۇرعان قىزىن ەۋەجاي ارقىلى تٷركيياعا شىعارىپ سالادى. انا جٷرەگٸ تىنشىماي, سول جەردە بەيتانىس جاندارعا قىزىن تاپسىرىپ ەلەك. ستامبۋلدا قاراكٶز كەلٸنشەكتٸ بٶگدە ازامات كٷتٸپ الىپ, كٷيەۋٸ ورنالاسقان پەتەرگە اپارعان. ول جەردە بٸر اپتاداي ايالداعاندا «سەنٸ كەرەمەت بٸر جەرگە اپارامىن» دەگەن كٷيەۋٸنٸڭ سٶزٸنە يلانعان كەيٸپكەرٸمٸز ٸشتەي «كٷيەۋٸم ماعان توسىنسىي جاساعىسى كەلٸپ تۇر-اۋ, قانداي تاماشا جەرگە اپارادى ەكەن?» دەپ تاعاتسىزدانا كٷتكەنٸن ايتتى. الايدا اۆتوبۋسقا وتىرىپ, سيرييا شەكاراسىنان ٶتكەندە جاعدايدىڭ مٷلدەم باسقا ەكەنٸن تٷسٸنگەن. سوندا دا 1991 جىلعى ورالدىق جٸگٸت كەلٸنشەگٸنە «ۋايىمداما, بارلىعى جاقسى بولادى, ٶزٸم اسىقپاي تٷسٸندٸرەمٸن» دەپ يلاندىرعان. بٸراق شەكارادا ەرلەر مەن ەيەلدەردٸ بٶلەك الىپ كەتٸپتٸ. سودان 3-4 اي جات ەلدە, كٷيەۋٸنٸڭ جولىن توسىپ, بويىنا بٸتكەن شاراناسى دا «تٷسٸك» بولىپ, جاپاندا جالعىز قالعانداي كٷن كەشەدٸ. ال «كەلەمٸن» دەگەن كٷيەۋٸنٸڭ يراك اسىپ كەتكەنٸ جايلى اقپاراتتان كەيٸن «شەيٸت» بولدى دەگەن حابار جەتەدٸ. ەبٸن تاۋىپ ەلدەگٸ اتا-اناسىمەن سٶيلەسكەندە, بارلىق جايدان حاباردار بولعان ولار «جالعىز بولما, قازاق جٸگٸتٸ بولسا, تۇرمىسقا شىق, بٸز دە ۋايىمدامايمىز» دەپ كەڭەس بەرگەن. سۇراستىرىپ, ٸزدەستٸرٸپ, دٷيٸم كٶپتٸڭ اراسىنان بۇرىن ٷيلەنبەگەن, دۋبايدا از-كەم ارابشا بٸلٸم العان اقتٶبەلٸك جٸگٸتپەن نەكەلەسەدٸ. ەلگە ورالۋ ٷشٸن بارلىق امالدى قاراستىرىپ, «ٷنٸمٸزدٸ ٶشٸرٸپ» جٷردٸك دەگەن 22 جاستاعى كەلٸنشەكتٸڭ بٷگٸندە ەكٸ قىزى بار, تاعى ايى-كٷنٸ جەتٸپ وتىر. بٸراق ول سيريياداعى 5 جىل سوعىستىڭ سالدارىنان, جارىلىستان باسى جيٸ اۋىراتىن بولعان, ەستە ساقتاۋ قابٸلەتٸ ناشارلاعان.
«سيريياعا بارعان سوڭ بٸر جىلدان كەيٸن سوڭىمنان اعام مەن جەڭگەم كەلٸپتٸ. «مەنٸ الىپ كەتۋگە كەلگەن ەكەن» دەپ ٷمٸتتەنٸپ ەدٸم, سٶيتسەم ولار دا الدانىپ بارعان ەكەن. كەيٸن اعام مٸنگەن كٶلٸككە بومبا تاستالىپ, كٷلٸ كٶككە ۇشتى. ٷيدٸڭ جالعىز بالاسى ەدٸ, ارتىندا قىزى عانا قالدى», - دەپ ٶكٸنٸش بٸلدٸردٸ ول.
وسىنداي بٸر-بٸرٸنە ۇقسامايتىن تاعدىرلار بولسا دا, ولاردا ەڭ باستى ۇقساستىق – تەرٸس دٸني ۇستانىمعا ەرۋٸ. سۇحباتتاسقانداردىڭ ەشقايسىسى دا تٸپتٸ قۇران تەجۋيدٸن دۇرىس مەڭگەرمەگەن, اقيدا, سەنٸم مەسەلەسٸ ۋاحابيزمگە نەگٸزدەلگەن, تەكفٸرلٸك ۇستانىم بار. «كٸمدٸ تىڭدادىڭىز?» دەگەندە بارلىعىنان «دارىن مۋباروۆ, حاليل شەيح, رينات قازاقستاني» دەگەن ەسٸمدەردٸ ەستٸدٸك, اراسىندا سايد بۋرياتسكيي دە بار. «ٷش نەگٸز», «تاۋحيد» دەگەن كٸتاپتاردى بٸلەمٸز دەيدٸ, سول تەرٸس سەنٸمدٸ دەرٸپتەگەن كٸتاپتاعى تٷسٸنٸكتٸڭ ٶزٸن دۇرىس جەتكٸزە المايدى. دٸني ساۋاتى ٶتە تٶمەن, ونىڭ ٶزٸ تەرٸس اعىمعا نەگٸزدەلگەن. دەستٷرلٸ حانافي مەزھابىنىڭ ۇستانىمىنان مٷلدەم بەيحابار. «يسلامعا كٸرگەندە, دٸندٸ قابىلداعاندا» دەگەن سٶزدەردٸ قولدانادى. ال شىن مەنٸندە بٸزدٸڭ حالقىمىز يسلام دٸنٸن وسىدان 13 عاسىر بۇرىن قابىلداپ, يمان ەتكەن. كەشەگٸ كەڭەستٸك كەزەڭدە دە دٸننەن قانشا الاستاسا دا, ٶزدەرٸن مۇسىلمانبىز دەپ ەسەپتەگەن. سوندىقتان «يسلامدى قابىلدادىم» دەپ ٶمٸر بويى حريستيان نەمەسە مٷشرٸك, دٸنسٸزدٸڭ كٷيٸن كەشكەندەي سٶز ساپتاۋلارىنىڭ ٶزٸ ٶرەسكەل قاتەلٸك, دٸني ساۋاتسىزدىق ەكەنٸن اڭعارۋعا بولادى.
كٶبٸ حالقىمىزدىڭ قانىنا سٸڭٸپ, دەستٷرٸنە اينالعان اتا-انانى قۇرمەتتەۋ, اعايىنمەن اقىلداسۋ دەگەن قاراپايىم دٸني تالاپتاردان تٸپتٸ الشاق. ال بۇل جاعدايدىڭ استارىنا ٷڭٸلسەك, جات اعىمنىڭ جەتەگٸندە «جۇماق» ٸزدەپ وتانىن تەرك ەتۋ شاريعي تۇرعىدا – كٷنە.
ەلٸمٸزدەگٸ «جۋسان» وپەراتسيياسى ٶز نەتيجەسٸن بەردٸ. وتانىمىزدىڭ بەيبٸت ٶمٸرٸ بەرٸنەن قىمبات ەكەنٸن ولار جات ەلدە تٷسٸندٸ. ادام ٶمٸرٸ بەرٸنەن دە قىمبات «جۋسان» وپەراتسيياسى وسىنى تاعى بٸر دەلەلدەدٸ.
ايشا كەڭەسباي
دٸنتانۋشى-جۋرناليست
