Foto: eurasian-research.org
Búgin 24.kz arnasy Qazaqstanda 13 myń sheteldik jumys isteitinin habarlady. Al onyń 3 myńy basshylyq qyzmetterde jumys isteidi eken. Osy oraida Ult.kz tilshisi elimizdegi eń naryǵyndaǵy máselelerdi qarastyryp kórdi.
Naryqtaǵy tepe-teńdik
Qazaqstan eńbek naryǵynda sheteldik jumys kúshiniń orny erekshe. Resmi derekterge súiensek, búginde elimizde 13,5 myńnan astam shetel azamaty eńbek etip júr. Olardyń qatarynda basshylyq qyzmette otyrǵandar da, túrli salada ter tógip júrgen qarapaiym jumysshylar da bar. Atap aitqanda, 569-y – basshylar men orynbasarlar, 2 514-i – bólimshe jetekshileri, 4 711-i – bilikti jumysshylar. Sondai-aq 1 217 adam maýsymdyq eńbekke tartylǵan.
Budan bólek jeke sharýashylyqtarda jumys isteitin shetel azamattarynyń da úlesi az emes.
Aita keterligi, Qazaqstan jyl saiyn shamamen 300 myńǵa jýyq sheteldikke eńbek etýge kvota beredi. Bul qadam, bir jaǵynan, ishki eńbek naryǵyndaǵy bos oryndardy toltyrýǵa sep bolsa, ekinshi jaǵynan, básekelestikti kúsheitip, jergilikti kadrlardyń kásibi damýyna yqpal etedi.
Alaida sarapshylardyń aitýynsha, sheteldik jumys kúshine suranystyń artýy eldegi eńbek resýrstarynyń teńgerimsizdigin de ańǵartady. Kei óńirlerde jumys kúshi artyq bolsa, endi bir óńirde tapshy. Sol sebepti eńbek naryǵynyń mundai erekshelikterin eskere otyryp, uzaq merzimdi saiasat qalyptastyrý qajettigi týyndaidy.
Syn-qaterleri men sapaly jumys oryndary
Qazaqstan eńbek naryǵy qazir tarihi kezeńde tur. Bir jaǵynan, resmi derekter jumyssyzdyq deńgeiiniń tómendegenin kórsetse, ekinshi jaǵynan – jańa tehnologiialar, demografiialyq ósim men óńirlik teńgerimsizdikter eldiń aldaǵy onjyldyqtaǵy eńbek saiasatyna syn-qaterler týdyryp otyr.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vitse-ministri Asqar Biahmetovtyń aitýynsha, 2025 jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynda jumyssyzdyq deńgeii 4,6%-dan aspaǵan. Jaldamaly jumysshylar sany 7,1 mln-ǵa jetip, ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar 2,1 mln-dy quraǵan. Degenmen, bul sandardyń ar jaǵynda birqatar júieli máseleler bar.
Birinshiden, tsifrlandyrý men avtomattandyrý kóptegen dástúrli mamandyqtardyń suranysyn tómendetip, jańa tsifrlyq daǵdylardy talap etýde. Ekinshiden, platformalyq ekonomika men e-kommertsiianyń ósýi eńbek naryǵyna beiresmi sipat darytyp otyr. Úshinshiden, demografiialyq qysym – jyl saiyn eńbekke qosylatyn jastar sany artyp keledi, 2035 jylǵa qarai bul kórsetkish jylyna 360 myń adamǵa jetpek. Qazaqstannyń eńbek kartasynda da aiqyn alshaqtyq bar: ońtústikte jumys kúshi mol bolsa, soltústikte tapshylyq sezilýde.
Megapolisterde ishki kóshi-qonnyń shamadan tys artýy infraqurylymǵa aýyrtpalyq túsirip otyr. Al kóleńkeli sektorda eńbek etetinderdiń úlesi 30%-ǵa deiin jetip, zeinetaqy júiesine qatyspaityn halyqtyń edáýir bóligi qalyp otyr. Úkimettiń maqsaty – 2030 jylǵa deiin 3,8 mln sapaly jumys ornyn qurý. «Sapaly» degen uǵymnyń ózi – jalaqysy medianadan joǵary, áleýmettik kepildigi bar ári keminde jarty jyl turaqty oryn.
Búginde mundai jumys oryndarynyń sany 2,6 mln-ǵa jetken. Sonymen qatar, kadr daiarlaý júiesin eńbek naryǵyna jaqyndatý úshin kásibi standarttar engizilýde. Jańa mamandyqtar – dron operatorynan bastap, jasandy intellekt mamanyna deiin – qazirden qalyptasyp keledi. «Mansap kompasy», Skills Enbek siiaqty tsifrlyq servister jastardyń bilim men eńbekke beiimdelýin jeńildetýge baǵyttalǵan.
Resmi statistika jumyssyzdyq deńgeiin 4,6% dep kórsetse, keibir táýelsiz zertteýler bul kórsetkishti 7–8% aralyǵynda baǵalaidy. Óitkeni ýaqytsha, ónimsiz eńbekpen shuǵyldanǵandar resmi esepke kirmei qalyp otyr. Bul da eńbek naryǵynyń shynaiy kórinisin burmalaýy múmkin. Qazaqstan eńbek naryǵy sandyq emes, sapalyq ózgerister kezeńine aiaq basty. Tek jumys ornynyń sany emes, onyń turaqtylyǵy men qaýipsizdigi mańyzdy. Kadr daiarlaý, óńirlik teńgerim, kóleńkeli sektordy azaitý jáne jańa tehnologiialarǵa beiimdelý – aldaǵy onjyldyqtyń basty mindeti. Áitpese, jumyssyzdyqtyń resmi kórsetkishi tómen bolǵanymen, áleýmettik turaqsyzdyq táýekeli joǵary kúiinde qala bermek.
Aqbota Musabekqyzy
