فوتو: eurasian-research.org
بٷگٸن 24.kz ارناسى قازاقستاندا 13 مىڭ شەتەلدٸك جۇمىس ٸستەيتٸنٸن حابارلادى. ال ونىڭ 3 مىڭى باسشىلىق قىزمەتتەردە جۇمىس ٸستەيدٸ ەكەن. وسى ورايدا Ult.kz تٸلشٸسٸ ەلٸمٸزدەگٸ ەڭ نارىعىنداعى مەسەلەلەردٸ قاراستىرىپ كٶردٸ.
نارىقتاعى تەپە-تەڭدٸك
قازاقستان ەڭبەك نارىعىندا شەتەلدٸك جۇمىس كٷشٸنٸڭ ورنى ەرەكشە. رەسمي دەرەكتەرگە سٷيەنسەك, بٷگٸندە ەلٸمٸزدە 13,5 مىڭنان استام شەتەل ازاماتى ەڭبەك ەتٸپ جٷر. ولاردىڭ قاتارىندا باسشىلىق قىزمەتتە وتىرعاندار دا, تٷرلٸ سالادا تەر تٶگٸپ جٷرگەن قاراپايىم جۇمىسشىلار دا بار. اتاپ ايتقاندا, 569-ى – باسشىلار مەن ورىنباسارلار, 2 514-ٸ – بٶلٸمشە جەتەكشٸلەرٸ, 4 711-ٸ – بٸلٸكتٸ جۇمىسشىلار. سونداي-اق 1 217 ادام ماۋسىمدىق ەڭبەككە تارتىلعان.
بۇدان بٶلەك جەكە شارۋاشىلىقتاردا جۇمىس ٸستەيتٸن شەتەل ازاماتتارىنىڭ دا ٷلەسٸ از ەمەس.
ايتا كەتەرلٸگٸ, قازاقستان جىل سايىن شامامەن 300 مىڭعا جۋىق شەتەلدٸككە ەڭبەك ەتۋگە كۆوتا بەرەدٸ. بۇل قادام, بٸر جاعىنان, ٸشكٸ ەڭبەك نارىعىنداعى بوس ورىنداردى تولتىرۋعا سەپ بولسا, ەكٸنشٸ جاعىنان, بەسەكەلەستٸكتٸ كٷشەيتٸپ, جەرگٸلٸكتٸ كادرلاردىڭ كەسٸبي دامۋىنا ىقپال ەتەدٸ.
الايدا ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, شەتەلدٸك جۇمىس كٷشٸنە سۇرانىستىڭ ارتۋى ەلدەگٸ ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ تەڭگەرٸمسٸزدٸگٸن دە اڭعارتادى. كەي ٶڭٸرلەردە جۇمىس كٷشٸ ارتىق بولسا, ەندٸ بٸر ٶڭٸردە تاپشى. سول سەبەپتٸ ەڭبەك نارىعىنىڭ مۇنداي ەرەكشەلٸكتەرٸن ەسكەرە وتىرىپ, ۇزاق مەرزٸمدٸ ساياسات قالىپتاستىرۋ قاجەتتٸگٸ تۋىندايدى.
سىن-قاتەرلەرٸ مەن ساپالى جۇمىس ورىندارى
قازاقستان ەڭبەك نارىعى قازٸر تاريحي كەزەڭدە تۇر. بٸر جاعىنان, رەسمي دەرەكتەر جۇمىسسىزدىق دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندەگەنٸن كٶرسەتسە, ەكٸنشٸ جاعىنان – جاڭا تەحنولوگييالار, دەموگرافييالىق ٶسٸم مەن ٶڭٸرلٸك تەڭگەرٸمسٸزدٸكتەر ەلدٸڭ الداعى ونجىلدىقتاعى ەڭبەك ساياساتىنا سىن-قاتەرلەر تۋدىرىپ وتىر.
ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ ۆيتسە-مينيسترٸ اسقار بياحمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2025 جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيٸ 4,6%-دان اسپاعان. جالدامالى جۇمىسشىلار سانى 7,1 ملن-عا جەتٸپ, ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتىعاندار 2,1 ملن-دى قۇراعان. دەگەنمەن, بۇل سانداردىڭ ار جاعىندا بٸرقاتار جٷيەلٸ مەسەلەلەر بار.
بٸرٸنشٸدەن, تسيفرلاندىرۋ مەن اۆتوماتتاندىرۋ كٶپتەگەن دەستٷرلٸ ماماندىقتاردىڭ سۇرانىسىن تٶمەندەتٸپ, جاڭا تسيفرلىق داعدىلاردى تالاپ ەتۋدە. ەكٸنشٸدەن, پلاتفورمالىق ەكونوميكا مەن ە-كوممەرتسييانىڭ ٶسۋٸ ەڭبەك نارىعىنا بەيرەسمي سيپات دارىتىپ وتىر. ٷشٸنشٸدەن, دەموگرافييالىق قىسىم – جىل سايىن ەڭبەككە قوسىلاتىن جاستار سانى ارتىپ كەلەدٸ, 2035 جىلعا قاراي بۇل كٶرسەتكٸش جىلىنا 360 مىڭ ادامعا جەتپەك. قازاقستاننىڭ ەڭبەك كارتاسىندا دا ايقىن الشاقتىق بار: وڭتٷستٸكتە جۇمىس كٷشٸ مول بولسا, سولتٷستٸكتە تاپشىلىق سەزٸلۋدە.
مەگاپوليستەردە ٸشكٸ كٶشٸ-قوننىڭ شامادان تىس ارتۋى ينفراقۇرىلىمعا اۋىرتپالىق تٷسٸرٸپ وتىر. ال كٶلەڭكەلٸ سەكتوردا ەڭبەك ەتەتٸندەردٸڭ ٷلەسٸ 30%-عا دەيٸن جەتٸپ, زەينەتاقى جٷيەسٸنە قاتىسپايتىن حالىقتىڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸ قالىپ وتىر. ٷكٸمەتتٸڭ ماقساتى – 2030 جىلعا دەيٸن 3,8 ملن ساپالى جۇمىس ورنىن قۇرۋ. «ساپالى» دەگەن ۇعىمنىڭ ٶزٸ – جالاقىسى مەديانادان جوعارى, ەلەۋمەتتٸك كەپٸلدٸگٸ بار ەرٸ كەمٸندە جارتى جىل تۇراقتى ورىن.
بٷگٸندە مۇنداي جۇمىس ورىندارىنىڭ سانى 2,6 ملن-عا جەتكەن. سونىمەن قاتار, كادر دايارلاۋ جٷيەسٸن ەڭبەك نارىعىنا جاقىنداتۋ ٷشٸن كەسٸبي ستاندارتتار ەنگٸزٸلۋدە. جاڭا ماماندىقتار – درون وپەراتورىنان باستاپ, جاساندى ينتەللەكت مامانىنا دەيٸن – قازٸردەن قالىپتاسىپ كەلەدٸ. «مانساپ كومپاسى», Skills Enbek سيياقتى تسيفرلىق سەرۆيستەر جاستاردىڭ بٸلٸم مەن ەڭبەككە بەيٸمدەلۋٸن جەڭٸلدەتۋگە باعىتتالعان.
رەسمي ستاتيستيكا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيٸن 4,6% دەپ كٶرسەتسە, كەيبٸر تەۋەلسٸز زەرتتەۋلەر بۇل كٶرسەتكٸشتٸ 7–8% ارالىعىندا باعالايدى. ٶيتكەنٸ ۋاقىتشا, ٶنٸمسٸز ەڭبەكپەن شۇعىلدانعاندار رەسمي ەسەپكە كٸرمەي قالىپ وتىر. بۇل دا ەڭبەك نارىعىنىڭ شىنايى كٶرٸنٸسٸن بۇرمالاۋى مٷمكٸن. قازاقستان ەڭبەك نارىعى ساندىق ەمەس, ساپالىق ٶزگەرٸستەر كەزەڭٸنە اياق باستى. تەك جۇمىس ورنىنىڭ سانى ەمەس, ونىڭ تۇراقتىلىعى مەن قاۋٸپسٸزدٸگٸ ماڭىزدى. كادر دايارلاۋ, ٶڭٸرلٸك تەڭگەرٸم, كٶلەڭكەلٸ سەكتوردى ازايتۋ جەنە جاڭا تەحنولوگييالارعا بەيٸمدەلۋ – الداعى ونجىلدىقتىڭ باستى مٸندەتٸ. ەيتپەسە, جۇمىسسىزدىقتىڭ رەسمي كٶرسەتكٸشٸ تٶمەن بولعانىمەن, ەلەۋمەتتٸك تۇراقسىزدىق تەۋەكەلٸ جوعارى كٷيٸندە قالا بەرمەك.
اقبوتا مۇسابەكقىزى
