Biylǵy joldaýdyń taqyryby erekshe. «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» Munda bai-qýatty memleketke ainalýdyń alǵysharttary kórinis tapqan. Jasampaz elimiz ótkenin saralap, baryn baǵamdap, keleshekke qamdanǵan ham alpaýyt eldermen básekege túse alatyn qýsa jetip, shapsa shańynda qaldyratyn keń tynysty ekenin kórsetedi.
Jirma besinshi joldaý, el tarihynda qazan ainynyń birinshi jeksenbisi muǵalimder kúnine tuspa-tus keldi. Elbasymyz N.Á. Nazarbaevyń ótken jyldardaǵy jyl saiynǵy joldaýynyń barlyǵynda da ǵylym men bilim salasy tys qalǵan emes. Onyń sebebi, bilimge qarai oiysqan jastar, ǵylymǵa qadam basqan izdenýshiler men qoǵamnyń qozǵaýshy kúshi ǵalymdarda ekeni sózsiz.
Elbasymyz N.Á. Nazarbaev tiisti organdarǵa birinshi qańtardan eń tómengi ailyq jalaqy mólsherin 1,5 ese kóterýdi tapsyrdy. Bul 1 million 300 myń adamnyń iaǵni, árbir biýdjetten qarjylandyrylatyn qazaqstandyqtar úshin úlken qoldaý bolmaq. Eń tómengi jalaqy mólsheri 28 myńnan 42 myńǵa deiin ósedi. Biýdjettik mekemelerde jumys isteitin qyzmetkerdiń ailyq jalaqysy kóbeiip, orta eseppen 35 paiyzǵa ósedi degen sóz. Osy maqsattar boiynsha 2019-2021 jyldarda respýblikalyq biýdjetten 96 milliard teńge qarastyrylady. Bul óz kezeginde qarapaiym halyqtyń tabysynyń turaqty ósip, turmys sapasyn jaqsarta túsedi.
Elimizde qazirgi tańda 300 myńnan astam muǵalimder bar. Al orta mektepter sany jeti myńnan asady. Onda 890 myńnan astam bala bilim alýda.
Elbasymyz N.Á. Nazarbaev barlyq shinovnikterge qarata «tyńdańyzdar, muǵalimderge búgingi tańda barlyq jumys júktele beredi. Sailaýdy ótkizetin - muǵalimder, úgit-nasihatty júrgizetin - muǵalimder, bir sharýany atqarý kerek bolsa – muǵalimder. Ol úshin eshkim de olarǵa aqsha tólep jatqan joq. Olardy bul júktemeden aryltý kerek»-dep alys aýyldardaǵy pedagogtardyń oiyn dál aitqan bolatyn. Elbasynyń bul sózi qoǵamda úlken rezonans týdyrdy. Árine halyq árqashan da elbasyn qoldaidy. «Kereksiz isterdi toqtatyńdar, muǵalim tek bilim bersin»-dep shegelep aitqany mektep direktorlary men oqý oryndarynyń basshylary úshin toqtam bolatyn kezge jettik.
Bilim jáne Ǵylym ministrliginiń málimetterine súiensek 500 oryndyq mektep qurylysyn salý úshin shamamen bir jarym milliard teńge qajet kerek eken. 2015-2019 jyldar aralyǵynda 52 mekteptiń qurylysyna ulttyq qordan 280 mlrd teńge bólingen. Budan bólek úsh aýysymdyq jáne apatty jaǵdaidaǵy mektepter máselesi de óte ózekti. On alty apatty jaǵdaidaǵy bilim berý oryndarynyń jaǵdaiy sol kúiinde qalyp otyr. Elimizde san myńdaǵan oqýshylar úsh aýysymdy mektepterde oqýǵa, al ustazdar da tań azannan qara keshke deiin mektepte júrýge májbúr. Bul kúrmeýli máseleni sheshý úshin elimizde jyl saiyn 100-ge jýyq mektepter salynýy tiis eken. Úsh aýysymda bilim beretin mektepterdiń jaǵdaiyn biyldan qalmai sheshimin tappaq. Buǵan respýblikalyq biýdjet esebinen 50 mlrd teńge qarastyrylady. Al ǵylym men densaýlyq salasynda qarjylandyrý kólemi ulǵaiady. Elbasy óz joldaýynda bul jaǵdaiǵa da keńinen toqtaldy.
Qoǵamda áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan, álsiz toptardyń qatarynda aldyńǵy oryndarda ustazdar qaýymy turady. Keler jyly qabyldanatyn «Pedagogtardyń statýsy týraly» zańda osy máseleler óz sheshimin tapsa táýelsizdik alǵan otyz jylǵa jýyq ýaqyt aralyǵynda erekshe bir is tyndyrǵan bolar edik.
Statistikaǵa súiensek elimiz boiynsha on myń úsh júz balabaqsha bar. Munyń basym bóligi memlekettik balabaqshalar. Elimizde sońǵy ýaqyttarda qarqyn alǵan qurylys jumystarynyń nátijesinde balabaqshamen qamtý 93% paiyzǵa óz sheshimin tapqan.
Mektepter men joǵary oqý oryndaryndaǵy ustazdar máselesine basa nazar aýdarǵan elbasynyń «Pedagogtardyń statýsy týraly» týraly zań qajet ekenin alǵa tartyp tez arada tiisti organǵa daiyndaýdy tapsyrdy.
Bilim salasyndaǵy korrýptsiiany joiý maqsatynda muǵalimdik qyzmetke turatyn ustazdar qaýymynyń bilimi men biliktiligin saraptaityn komissiia quryp, konkýrstyq negizde jumysqa qabyldaý máselesi, bolashaqta tek sapaly bilimi bar jastardyń ǵana jumys jasap qyzmettik baspaldaqtarmen ósetinderin kórsetedi.
Joǵary oqý oryndarynyń kórsetkishi, túlekterdiń jumysqa turýymen baǵalanýy ulttyq reitingke kóp áserin tigizedi.
Nazarbaev ziiatkerlik mektepteriniń oqý baǵdarlamalaryn elimizdiń on jeti aimaǵyndaǵy orta bilim mekemelerine engizgen jaǵdaida, elimizdiń bilim berý sapasy evropalyq standarttarǵa tolyqtai jaýap beredi. Al Nazarbaev ýniversitetiniń oqý úderisin ár bir joǵary oqý ornyna engizgende bizdiń túlekter «Bolashaq» halyqaralyq baǵdarlamasymen bilim alǵan jastardyń deńgeiimen teńesedi. «Bolashaq» baǵdarlamasymen oqityn túlekke ketken qarjy óz elimizde qalady.
Elbasymyz N.Á. Nazarbaevyń tsifrlandyrý tapsyrmasy aiasynda da ǵylym men bilim salasynda atqarylar sharýalar áli de bolsa az emes. Al jirma besinshi joldaýda kórsetilgen naqty tapsyrmalardy búkil el bolyp, jumylyp iske asyrsaq elimiz kóktep-kórkeiip dami bermek. Ǵalymdarymyz ǵylymi-tehnikalyq saraptamalaryn, innovatsiialyq zertteýlerin óndiris oryndary men qoǵamdyq damýymyzǵa endirse bul da bolsa elbasy joldaýynda aitylǵan naqty máselelerge óz úlesin qosý dep túsingen jón.
Súndet Smahanuly
