بيىلعى جولداۋدىڭ تاقىرىبى ەرەكشە. «قازاقستاندىقتاردىڭ ەل-اۋقاتىنىڭ ٶسۋٸ: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» مۇندا باي-قۋاتتى مەملەكەتكە اينالۋدىڭ العىشارتتارى كٶرٸنٸس تاپقان. جاسامپاز ەلٸمٸز ٶتكەنٸن سارالاپ, بارىن باعامداپ, كەلەشەككە قامدانعان ھام الپاۋىت ەلدەرمەن بەسەكەگە تٷسە الاتىن قۋسا جەتٸپ, شاپسا شاڭىندا قالدىراتىن كەڭ تىنىستى ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ.
جيرما بەسٸنشٸ جولداۋ, ەل تاريحىندا قازان اينىنىڭ بٸرٸنشٸ جەكسەنبٸسٸ مۇعالٸمدەر كٷنٸنە تۇسپا-تۇس كەلدٸ. ەلباسىمىز ن.ە. نازارباەۆىڭ ٶتكەن جىلدارداعى جىل سايىنعى جولداۋىنىڭ بارلىعىندا دا عىلىم مەن بٸلٸم سالاسى تىس قالعان ەمەس. ونىڭ سەبەبٸ, بٸلٸمگە قاراي ويىسقان جاستار, عىلىمعا قادام باسقان ٸزدەنۋشٸلەر مەن قوعامنىڭ قوزعاۋشى كٷشٸ عالىمداردا ەكەنٸ سٶزسٸز.
ەلباسىمىز ن.ە. نازارباەۆ تيٸستٸ ورگاندارعا بٸرٸنشٸ قاڭتاردان ەڭ تٶمەنگٸ ايلىق جالاقى مٶلشەرٸن 1,5 ەسە كٶتەرۋدٸ تاپسىردى. بۇل 1 ميلليون 300 مىڭ ادامنىڭ ياعني, ەربٸر بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىن قازاقستاندىقتار ٷشٸن ٷلكەن قولداۋ بولماق. ەڭ تٶمەنگٸ جالاقى مٶلشەرٸ 28 مىڭنان 42 مىڭعا دەيٸن ٶسەدٸ. بيۋدجەتتٸك مەكەمەلەردە جۇمىس ٸستەيتٸن قىزمەتكەردٸڭ ايلىق جالاقىسى كٶبەيٸپ, ورتا ەسەپپەن 35 پايىزعا ٶسەدٸ دەگەن سٶز. وسى ماقساتتار بويىنشا 2019-2021 جىلداردا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 96 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلادى. بۇل ٶز كەزەگٸندە قاراپايىم حالىقتىڭ تابىسىنىڭ تۇراقتى ٶسٸپ, تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتا تٷسەدٸ.
ەلٸمٸزدە قازٸرگٸ تاڭدا 300 مىڭنان استام مۇعالٸمدەر بار. ال ورتا مەكتەپتەر سانى جەتٸ مىڭنان اسادى. وندا 890 مىڭنان استام بالا بٸلٸم الۋدا.
ەلباسىمىز ن.ە. نازارباەۆ بارلىق شينوۆنيكتەرگە قاراتا «تىڭداڭىزدار, مۇعالٸمدەرگە بٷگٸنگٸ تاڭدا بارلىق جۇمىس جٷكتەلە بەرەدٸ. سايلاۋدى ٶتكٸزەتٸن - مۇعالٸمدەر, ٷگٸت-ناسيحاتتى جٷرگٸزەتٸن - مۇعالٸمدەر, بٸر شارۋانى اتقارۋ كەرەك بولسا – مۇعالٸمدەر. ول ٷشٸن ەشكٸم دە ولارعا اقشا تٶلەپ جاتقان جوق. ولاردى بۇل جٷكتەمەدەن ارىلتۋ كەرەك»-دەپ الىس اۋىلدارداعى پەداگوگتاردىڭ ويىن دەل ايتقان بولاتىن. ەلباسىنىڭ بۇل سٶزٸ قوعامدا ٷلكەن رەزونانس تۋدىردى. ەرينە حالىق ەرقاشان دا ەلباسىن قولدايدى. «كەرەكسٸز ٸستەردٸ توقتاتىڭدار, مۇعالٸم تەك بٸلٸم بەرسٸن»-دەپ شەگەلەپ ايتقانى مەكتەپ ديرەكتورلارى مەن وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلارى ٷشٸن توقتام بولاتىن كەزگە جەتتٸك.
بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتتەرٸنە سٷيەنسەك 500 ورىندىق مەكتەپ قۇرىلىسىن سالۋ ٷشٸن شامامەن بٸر جارىم ميلليارد تەڭگە قاجەت كەرەك ەكەن. 2015-2019 جىلدار ارالىعىندا 52 مەكتەپتٸڭ قۇرىلىسىنا ۇلتتىق قوردان 280 ملرد تەڭگە بٶلٸنگەن. بۇدان بٶلەك ٷش اۋىسىمدىق جەنە اپاتتى جاعدايداعى مەكتەپتەر مەسەلەسٸ دە ٶتە ٶزەكتٸ. ون التى اپاتتى جاعدايداعى بٸلٸم بەرۋ ورىندارىنىڭ جاعدايى سول كٷيٸندە قالىپ وتىر. ەلٸمٸزدە سان مىڭداعان وقۋشىلار ٷش اۋىسىمدى مەكتەپتەردە وقۋعا, ال ۇستازدار دا تاڭ ازاننان قارا كەشكە دەيٸن مەكتەپتە جٷرۋگە مەجبٷر. بۇل كٷرمەۋلٸ مەسەلەنٸ شەشۋ ٷشٸن ەلٸمٸزدە جىل سايىن 100-گە جۋىق مەكتەپتەر سالىنۋى تيٸس ەكەن. ٷش اۋىسىمدا بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپتەردٸڭ جاعدايىن بيىلدان قالماي شەشٸمٸن تاپپاق. بۇعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبٸنەن 50 ملرد تەڭگە قاراستىرىلادى. ال عىلىم مەن دەنساۋلىق سالاسىندا قارجىلاندىرۋ كٶلەمٸ ۇلعايادى. ەلباسى ٶز جولداۋىندا بۇل جاعدايعا دا كەڭٸنەن توقتالدى.
قوعامدا ەلەۋمەتتٸك جاعىنان از قامتىلعان, ەلسٸز توپتاردىڭ قاتارىندا الدىڭعى ورىنداردا ۇستازدار قاۋىمى تۇرادى. كەلەر جىلى قابىلداناتىن «پەداگوگتاردىڭ ستاتۋسى تۋرالى» زاڭدا وسى مەسەلەلەر ٶز شەشٸمٸن تاپسا تەۋەلسٸزدٸك العان وتىز جىلعا جۋىق ۋاقىت ارالىعىندا ەرەكشە بٸر ٸس تىندىرعان بولار ەدٸك.
ستاتيستيكاعا سٷيەنسەك ەلٸمٸز بويىنشا ون مىڭ ٷش جٷز بالاباقشا بار. مۇنىڭ باسىم بٶلٸگٸ مەملەكەتتٸك بالاباقشالار. ەلٸمٸزدە سوڭعى ۋاقىتتاردا قارقىن العان قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ نەتيجەسٸندە بالاباقشامەن قامتۋ 93% پايىزعا ٶز شەشٸمٸن تاپقان.
مەكتەپتەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى ۇستازدار مەسەلەسٸنە باسا نازار اۋدارعان ەلباسىنىڭ «پەداگوگتاردىڭ ستاتۋسى تۋرالى» تۋرالى زاڭ قاجەت ەكەنٸن العا تارتىپ تەز ارادا تيٸستٸ ورگانعا دايىنداۋدى تاپسىردى.
بٸلٸم سالاسىنداعى كوررۋپتسييانى جويۋ ماقساتىندا مۇعالٸمدٸك قىزمەتكە تۇراتىن ۇستازدار قاۋىمىنىڭ بٸلٸمٸ مەن بٸلٸكتٸلٸگٸن ساراپتايتىن كوميسسييا قۇرىپ, كونكۋرستىق نەگٸزدە جۇمىسقا قابىلداۋ مەسەلەسٸ, بولاشاقتا تەك ساپالى بٸلٸمٸ بار جاستاردىڭ عانا جۇمىس جاساپ قىزمەتتٸك باسپالداقتارمەن ٶسەتٸندەرٸن كٶرسەتەدٸ.
جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كٶرسەتكٸشٸ, تٷلەكتەردٸڭ جۇمىسقا تۇرۋىمەن باعالانۋى ۇلتتىق رەيتينگكە كٶپ ەسەرٸن تيگٸزەدٸ.
نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەپتەرٸنٸڭ وقۋ باعدارلامالارىن ەلٸمٸزدٸڭ ون جەتٸ ايماعىنداعى ورتا بٸلٸم مەكەمەلەرٸنە ەنگٸزگەن جاعدايدا, ەلٸمٸزدٸڭ بٸلٸم بەرۋ ساپاسى ەۆروپالىق ستاندارتتارعا تولىقتاي جاۋاپ بەرەدٸ. ال نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ وقۋ ٷدەرٸسٸن ەر بٸر جوعارى وقۋ ورنىنا ەنگٸزگەندە بٸزدٸڭ تٷلەكتەر «بولاشاق» حالىقارالىق باعدارلاماسىمەن بٸلٸم العان جاستاردىڭ دەڭگەيٸمەن تەڭەسەدٸ. «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن وقيتىن تٷلەككە كەتكەن قارجى ٶز ەلٸمٸزدە قالادى.
ەلباسىمىز ن.ە. نازارباەۆىڭ تسيفرلاندىرۋ تاپسىرماسى اياسىندا دا عىلىم مەن بٸلٸم سالاسىندا اتقارىلار شارۋالار ەلٸ دە بولسا از ەمەس. ال جيرما بەسٸنشٸ جولداۋدا كٶرسەتٸلگەن ناقتى تاپسىرمالاردى بٷكٸل ەل بولىپ, جۇمىلىپ ٸسكە اسىرساق ەلٸمٸز كٶكتەپ-كٶركەيٸپ دامي بەرمەك. عالىمدارىمىز عىلىمي-تەحنيكالىق ساراپتامالارىن, يننوۆاتسييالىق زەرتتەۋلەرٸن ٶندٸرٸس ورىندارى مەن قوعامدىق دامۋىمىزعا ەندٸرسە بۇل دا بولسا ەلباسى جولداۋىندا ايتىلعان ناقتى مەسەلەلەرگە ٶز ٷلەسٸن قوسۋ دەپ تٷسٸنگەن جٶن.
سٷندەت سماحانۇلى
