Elbasymyz N.Nazarbaevtyń 5 qazan 2018 jylǵy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty Joldaýy búginde otyrarlyqtardyń júregine jol tabýda. Ásirese óńirdegi «Tsifrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasyn iske asyrý jumystarynda úlken serpin bar. Osyǵan orai aýdandaǵy «Tsifrly Qazaqstan» baǵdarlamasyna jetekshilik etetin aýdan ákiminiń orynbasary Ryskeldi Salhýtdinuly Álishpen suhbattasýdyń sáti túsken edi.
- Qurmetti Ryskeldi Salhýtdinuly, qazir álemde tehnologiia qaryshtap damyp, elektrondy, tsifrly júie aýylda júrgen bizdiń ómirimizge de enip úlgerdi. Elbasymyz N.Nazarbaev álemdegi ozyq 30 eldiń qataryna ený úshin elimizdegi tsifrly júieni damytý qajettigin aitqan bolatyn. Ol úshin arnaiy baǵdarlama qabyldanyp, jumystar bastalyp ta ketken edi. Osy baǵdarlamanyń máni men maqsaty jaiynda aita ketseńiz.
- 2017 jylǵy 12 jeltoqsanda Qazaqstan Respýblikasy Úkimetiniń №827-qaýlysymen «Tsifrlyq Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy bekitilgen bolatyn. Baǵdarlamanyń negizgi maqsaty – orta merzimdi perspektivada tsifrlyq tehnologiialardy paidalaný arqyly respýblika ekonomikasynyń damý qarqynyn jedeldetý jáne halyqtyń ómir súrý sapasyn jaqsartý, sondai-aq uzaq merzimdi perspektivada Qazaqstan ekonomikasyn bolashaqtyń tsifrlyq jaǵdaiyn jaqsartýdy qamtamasyz etetin túbegeili jańa damý jolyna kóshirý úshin jaǵdai jasaý. Atalǵan baǵdarlama 2018-2022 jyldar kezeńinde iske asyrylady jáne eldiń flagmandyq salalaryn tehnologiialyq jańǵyrtýǵa qosymsha serpin berip, eńbek ónimdiliginiń aýqymdy jáne uzaq merzimdi ósýine múmkindik jasaityn bolady. Qazirdiń ózinde bul baǵdarlama elimizde úlken jetistikter men jańalyqtarǵa jol ashýda. Onyń aiqyn dálelin ózimizdiń aýdan ómirine enip úlgergeninen de ańǵarýǵa bolady.
- Aýdanymyzda bul baǵdarlama boiynsha qandai jumystar atqaryldy?
- Negizinde tsifrly tehnologiia bizdiń ómirimizge táýelsizdigimizdiń bastapqy jyldary-aq batyl engizile bastady. Eń aldymen, mektepterdi jappai kompiýterlendirý qolǵa alyndy. Kompiýterler keńsede de, úide de negizgi aqparattyq qural retinde paidalanyla bastady. Aqparatpen oryndalatyn kez kelgen jumys kompiýter kómegimen júzege asyrylatyn boldy. Aqparatty saqtaý da, tasymaldaý da jolǵa qoiyldy. Al, aýdanymyzdyń ózinde bilim salasynda pedagogtardy jumysqa qabyldaý protsesin avtomattandyrý qolǵa alynyp, mektepter pilottyq rejimde osy júiege engizildi.
Barlyq mektepterde jumys.Sitcen.kz saityna engizildi. Ornatylǵan júie ótinishterdi onlain rejimde tapsyryp qana qoimai, ashyq konkýrstyq irikteýdiń ótýine múmkindik beredi. Iaǵni, sybailas jemqorlyq táýekelderi joiylyp, aryz-shaǵymdar sany azaiyp, pedagogikalyq quramnyń sapasy artty. 2018-2019 oqý jylynda 23 jalpy, 6 negizgi orta, 11 bastaýysh mektepter Kundelik.kz saityna tirkeldi.
Keń jolaqty internetpen 94 paiyz mektep jabdyqtalǵan bolsa, qalǵan úsh mektepti qosýǵa qajetti qarjy bólinip, tiisti jumystar atqarylýda. Aldaǵy ýaqytta túgel qosylatyn bolady.
Sonymen qatar aýdan boiynsha 14 bilim mekemesinde WI-FI jelisi ornatylǵan bolsa, qalǵan mektepterdi qamtý úshin smetalyq qujattar jasalyp, tiisti qarjy bólingen. Aldaǵy ýaqytta bilim ordalary 100 paiyz WI-FI-men qamtamasyz etiledi.
- Ryskeldi aǵa, negizinen tsifrlandyrý júiesi turǵyndar úshin qai jaǵynan alsaq ta tiimdi. Máselen, halyq tutynatyn kóptegen kommýnaldyq qyzmetterdi, emhana qyzmetin jáne taǵy da basqa salalardaǵy qyzmetterdi kezek kútip bolmasa ortalyqtan shalǵai ornalasqan aýyldardan at arytyp kelmei-aq alýǵa múmkindikter bar. Osy baǵytta aýdanymyzda atqarylyp jatqan jumystarǵa toqtalyp ketseńiz.
- Iá, qazir aishylyq alys jerlerden jyldam habar alǵyzǵan internet jelisi memlekettik qyzmet salasyna da birtindep enip keledi. Biz onyń tiimdi jaqtaryn paidalaný arqyly jumys kúshin arttyra alamyz. Máselen, densaýlyq salasyna keler bolsam bul salaǵa qarasty mekemeler tolyq keń jolaqty internetke qosylǵan. Qabyldaý bólimi, hirýrgiia, terapiia, perzenthana, juqpaly aýrýlar bólimderinde KMIS júiesi ornatylyp, jumys júrgizilýde. Jalpy qaǵazsyz qyzmetke tolyq kólemde 2019 jyldyń birinshi toqsanynda kóshý josparlanyp otyr. Osynyń nátijesinde emhanalarda kezek kútý men dárigerlerdiń qabyldaý ýaqyty qysqarady. Turǵyndardyń meditsinalyq kómek kórsetý sapasyna qanaǵattaný deńgeii artatyn bolady.
Aýdanymyzdyń negizgi aýyl sharýashylyǵy salasy da órkendep keledi. Búginde aýdan boiynsha barlyq sýarmaly jer kólemi 43674 ga. bolyp otyr. 2018 jyly elektrondy kartaǵa jospar boiynsha 28980 ga. enýi kerek bolsa, elektrondy kartaǵa (Minagro.kz) 29248,7 ga. jer engizilip, 101,5 paiyzǵa oryndaldy. Sonymen birge jaiylymdyq jerlerdi de tsifrlyq qartaǵa endirý jumystary júrgizilip keledi.
Aýdan ortalyǵy Sháýildir aýylyndaǵy 517 dana jaryqshamdar tolyqtai avtomattandyrylǵan ýaqytpen (taimer) jumys isteitin qurylǵylar arqyly júzege asyrylýda jáne kún energiiasynan qýat alatyn 126 dana jaryqsham ornatylǵan. «Qazaqtelekom» mekemesi tarapynan aýdanymyzdyń Sháýildir, Temir jáne Sh.Qaldaiaqov aýyldarynda optikalyq-talshyqtyq jeli engizilgen. Sonymen qatar atalǵan aýyldarda «Qazaqtelekom» mekemesi tarapynan 4G bailanystary ornatyldy (Tele 2 jáne altel bailanystary).Sondai-aq aýdandyq ishki ister bólimindegi sitýatsiialyq ortalyqtyń jumysyn jandandyrý úshin aýdanda respýblikalyq, oblystyq mańyzy bar joldar men saiabaqtarda 34 beinebaqylaý kameralary ornatylǵan. Onyń ishinde 25-i IR-beinekameralary. Elektrondy ákimshilik is júrgizý úshin «E-ýgolovnoe delo» tiisti tehnikalyq quraldarmen tolyǵymen qamtamasyz etilip, búgingi tańda barlyq ákimshilik ister elektrondy nysanda júrgizilýde.
«Qazaqtelekom» mekemesi tarapynan bailanys qyzmetiniń tólemderi úshin terminaldar jáne onlain rejimde internet júiesi arqyly tólem jasaýǵa múmkindik jasalǵan.
«Muhtaráli» JShS-de jolaýshylar tasymaldaityn 25 dana shaǵyn avtobýstarǵa GPS qondyrǵylary ornatylsa, «Energopotok» JShS-men tutynýshylarǵa paidalanylǵan elektr qýaty aqysymen «Kassa 24» jáne «KIWI» elektrondy tólem terminaldary arqyly esep aiy-rysý múmkindikteri qarastyrylǵan.
- Ryskeldi Salhýtdinuly, aýdanymyzdyń áleýmettik salasynda elektrondy eńbek birjasynyń alatyn orny erekshe ekenin el biledi. Bul jóninde ne aitar edińiz?
- Elektrondy eńbek birjasy www.enbek.kz. elektrondy eńbek birjasy jumysqa ornalastyrý múmkindikteri men qyzmetshiler quramyn irikteýdi qamtamasyz etýge arnalǵan biryńǵai sandyq alańy. Búkil respýblika boiynsha bos jumys oryndary jáne jumys izdeýshiler týraly málimetter kún saiyn jańartylady. Ózdiginen jumys berýshilerge jáne izdeýshilerge memlekettik eńbek derek qorynan bos jumys oryndaryn jáne túiindemelerdiń derekterin onlain arqyly alýǵa bolady.
Aýdan ákimdiginiń halyqty jumyspen qamtý ortalyǵy arqyly elektrondy eńbek birjasymen 300-den astam azamatqa túsindirme jumystary júrgizilip, qazirgi tańda 252 azamat jumysqa ornalasty. Aýdan ákimdigine qarasty bólimder jáne aýyl ákimi apparattary tarapynan balamaly túrde elektrondy portal arqyly kórsetiletin memlekettik qyzmetterdiń úlesi 2018 jyldyń 9 aidaǵy kórsetkishi 62,6 paiyzdy qurady (meje 30 paiyz).
- Ryskeldi Salhýtdinuly, ózińiz aitqandai halyqty tsifrlyq saýat-tylyqqa oqytý jumystarynyń mańyzy zor. Óitkeni, qazir zamanaýi tehnologiianyń tilin jetik bilmei qyzmet túrin alý qiyndyq týdyrady. Osy oraida qandai atap óterlik jumystar bar?
- Ózderińiz bilesizder, aýdanymyzda 2017 jylǵy 15 maýsymda aqparattyq qaýipsizdik jáne memlekettik qyzmet kórsetý bólimi ashylǵan. Aqparattyq qaýipsizdik talaptaryn oryndaý, aqparattandyrý jáne halyqtyń tsifrlyq saýattylyǵyn arttyrý boiynsha birshama jumystar atqarylýda. Atap aitar bolsaq, halyqtyń tsifrlyq saýattylyǵyn arttyrý maqsatynda 2018 jyldyń 17 mamyrynda oblys ortalyǵynda uiymdastyrylǵan arnaiy kýrsqa aýdanymyzdan 20 informatik maman qatysyp, arnaiy kýrstan ótti. Kýrs 4 baǵyt boiynsha ótti. 1-negizgi uǵymdar, 2-memlekettik qyzmetterdi elektrondy alý, 3-ashyq úkimet portaly, 4-elektrondy saýda. Osy mamandardyń qatysýymen tsifrlyq saýatylyqqa bailanysty aýdan boiynsha bekitilgen tapsyrmaǵa sáikes 700 turǵyn ótý kerek bolsa, 16 eldi mekende 731-den astam turǵyn oký kýrsynan ótti.
«Tsifrlyq Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy aiasynda aýdan ákimdigine qarasty barlyq mekemelerdiń qyzmetkerleri elektrondy tsifrly qoltańbamen qamtamasyz etilgen (98%). Aýdanymyzda 21800 elektrondy tsifrly qoltańba alynǵan.
Aýdan ákimdigine qarasty barlyq memlekettik mekemelerde, onyń ishinde jergilikti atqarýshy organdarda, aýyl ákimi apparattarynda jáne qarasty mekemelerde ózine ózi qyzmet kórsetý buryshtary uiymdastyrylyp, turaqty jumys jasaýda.
2018 jyldyń osy kezeńinde barlyq derbes bólimder 100 paiyzǵa memlekettik organdardyń internet portalyna (MOIP-ke) (IPGO) qosylyp, ruqsat etilmegen shetel poshtalyq servisterin paidalanýdy toqtatty. Aýyl okrýgteri boiynsha 9 aýyl okrýgi MOIP-ke (IPGO) qosylǵan. 4 aýyl okrýginde (Aqqum, Aqtóbe, Baltakól, Qarǵaly) tehnikalyq múmkindik joq. «UAT» AQ tehnikalyq múmkindikterin qarastyrýda. 11 derbes bólim elektrondy qujat ainalymynyń biryńǵai júiesi (EQABJ/ESEDO) jáne MOIP júiesine qosylǵan. Barlyq bólimder men aýyl okrýgteriniń ishki lokaldy jelisi ekige ajyratylǵan.
Aýdan ákimi apparaty, derbes bólimder men aýyl okrýgterinde «Kaztoken» elektrondy tsifrlyq qoltańbalary alynyp, búgingi tańda jumys jasaýda.
"Diplommen aýylǵa" baǵdarla-masy aiasynda aýyldyq jerlerge jumys isteýge jáne turýǵa kelgen jas mamandarǵa áleýmettik qoldaý kórsetýdi uiymdastyrý boiynsha mamandardan túsetin ótinishter egov.kz elektrondy portaly arqyly qabyldanýda. Aýdan boiynsha meditsina salasynan 12, bilim salasynan 1, sport salasynan 1, mádeniet salasynan 1 jáne agroónerkásiptik keshen salasynan 2 maman áleýmettik kómekke ie bolǵan. Taǵy da aita keter jáit, Otyrar memlekettik arheologiialyq qoryq-murajaiynda kelgen týristerge qolaily bolý úshin 4 dana elektrondy «kiosk» ornatylǵan. Sensorly ekran arqyly qoryq murajai eksponattary men Otyrar oazisi týraly barlyq maǵlumattardy bilýge bolady. Aldaǵy ýaqytta da osyndai igi ister óz jalǵasyn taba bermek.
- Áńgimeńizge rahmet, tolymdy jumystaryńyzǵa sáttilik tileimin!
Suhbattasqan: Ǵalymjan Sársekov
