ەلباسىمىز ن.نازارباەۆتىڭ 5 قازان 2018 جىلعى «قازاقستاندىقتاردىڭ ەل-اۋقاتىنىڭ ٶسۋٸ: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى جولداۋى بٷگٸندە وتىرارلىقتاردىڭ جٷرەگٸنە جول تابۋدا. ەسٸرەسە ٶڭٸردەگٸ «تسيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋ جۇمىستارىندا ٷلكەن سەرپٸن بار. وسىعان وراي اۋدانداعى «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىنا جەتەكشٸلٸك ەتەتٸن اۋدان ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى رىسكەلدٸ سالحۋتدينۇلى ەلٸشپەن سۇحباتتاسۋدىڭ سەتٸ تٷسكەن ەدٸ.
- قۇرمەتتٸ رىسكەلدٸ سالحۋتدينۇلى, قازٸر ەلەمدە تەحنولوگييا قارىشتاپ دامىپ, ەلەكتروندى, تسيفرلى جٷيە اۋىلدا جٷرگەن بٸزدٸڭ ٶمٸرٸمٸزگە دە ەنٸپ ٷلگەردٸ. ەلباسىمىز ن.نازارباەۆ ەلەمدەگٸ وزىق 30 ەلدٸڭ قاتارىنا ەنۋ ٷشٸن ەلٸمٸزدەگٸ تسيفرلى جٷيەنٸ دامىتۋ قاجەتتٸگٸن ايتقان بولاتىن. ول ٷشٸن ارنايى باعدارلاما قابىلدانىپ, جۇمىستار باستالىپ تا كەتكەن ەدٸ. وسى باعدارلامانىڭ مەنٸ مەن ماقساتى جايىندا ايتا كەتسەڭٸز.
- 2017 جىلعى 12 جەلتوقساندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٷكٸمەتٸنٸڭ №827-قاۋلىسىمەن «تسيفرلىق قازاقستان» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى بەكٸتٸلگەن بولاتىن. باعدارلامانىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – ورتا مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا تسيفرلىق تەحنولوگييالاردى پايدالانۋ ارقىلى رەسپۋبليكا ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ قارقىنىن جەدەلدەتۋ جەنە حالىقتىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ, سونداي-اق ۇزاق مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا قازاقستان ەكونوميكاسىن بولاشاقتىڭ تسيفرلىق جاعدايىن جاقسارتۋدى قامتاماسىز ەتەتٸن تٷبەگەيلٸ جاڭا دامۋ جولىنا كٶشٸرۋ ٷشٸن جاعداي جاساۋ. اتالعان باعدارلاما 2018-2022 جىلدار كەزەڭٸندە ٸسكە اسىرىلادى جەنە ەلدٸڭ فلاگماندىق سالالارىن تەحنولوگييالىق جاڭعىرتۋعا قوسىمشا سەرپٸن بەرٸپ, ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸنٸڭ اۋقىمدى جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ ٶسۋٸنە مٷمكٸندٸك جاسايتىن بولادى. قازٸردٸڭ ٶزٸندە بۇل باعدارلاما ەلٸمٸزدە ٷلكەن جەتٸستٸكتەر مەن جاڭالىقتارعا جول اشۋدا. ونىڭ ايقىن دەلەلٸن ٶزٸمٸزدٸڭ اۋدان ٶمٸرٸنە ەنٸپ ٷلگەرگەنٸنەن دە اڭعارۋعا بولادى.
- اۋدانىمىزدا بۇل باعدارلاما بويىنشا قانداي جۇمىستار اتقارىلدى?
- نەگٸزٸندە تسيفرلى تەحنولوگييا بٸزدٸڭ ٶمٸرٸمٸزگە تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ باستاپقى جىلدارى-اق باتىل ەنگٸزٸلە باستادى. ەڭ الدىمەن, مەكتەپتەردٸ جاپپاي كومپيۋتەرلەندٸرۋ قولعا الىندى. كومپيۋتەرلەر كەڭسەدە دە, ٷيدە دە نەگٸزگٸ اقپاراتتىق قۇرال رەتٸندە پايدالانىلا باستادى. اقپاراتپەن ورىندالاتىن كەز كەلگەن جۇمىس كومپيۋتەر كٶمەگٸمەن جٷزەگە اسىرىلاتىن بولدى. اقپاراتتى ساقتاۋ دا, تاسىمالداۋ دا جولعا قويىلدى. ال, اۋدانىمىزدىڭ ٶزٸندە بٸلٸم سالاسىندا پەداگوگتاردى جۇمىسقا قابىلداۋ پروتسەسٸن اۆتوماتتاندىرۋ قولعا الىنىپ, مەكتەپتەر پيلوتتىق رەجيمدە وسى جٷيەگە ەنگٸزٸلدٸ.
بارلىق مەكتەپتەردە jumys.Sitcen.kz سايتىنا ەنگٸزٸلدٸ. ورناتىلعان جٷيە ٶتٸنٸشتەردٸ ونلاين رەجيمدە تاپسىرىپ قانا قويماي, اشىق كونكۋرستىق ٸرٸكتەۋدٸڭ ٶتۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ياعني, سىبايلاس جەمقورلىق تەۋەكەلدەرٸ جويىلىپ, ارىز-شاعىمدار سانى ازايىپ, پەداگوگيكالىق قۇرامنىڭ ساپاسى ارتتى. 2018-2019 وقۋ جىلىندا 23 جالپى, 6 نەگٸزگٸ ورتا, 11 باستاۋىش مەكتەپتەر Kundelik.kz سايتىنا تٸركەلدٸ.
كەڭ جولاقتى ينتەرنەتپەن 94 پايىز مەكتەپ جابدىقتالعان بولسا, قالعان ٷش مەكتەپتٸ قوسۋعا قاجەتتٸ قارجى بٶلٸنٸپ, تيٸستٸ جۇمىستار اتقارىلۋدا. الداعى ۋاقىتتا تٷگەل قوسىلاتىن بولادى.
سونىمەن قاتار اۋدان بويىنشا 14 بٸلٸم مەكەمەسٸندە WI-FI جەلٸسٸ ورناتىلعان بولسا, قالعان مەكتەپتەردٸ قامتۋ ٷشٸن سمەتالىق قۇجاتتار جاسالىپ, تيٸستٸ قارجى بٶلٸنگەن. الداعى ۋاقىتتا بٸلٸم وردالارى 100 پايىز WI-FI-مەن قامتاماسىز ەتٸلەدٸ.
- رىسكەلدٸ اعا, نەگٸزٸنەن تسيفرلاندىرۋ جٷيەسٸ تۇرعىندار ٷشٸن قاي جاعىنان الساق تا تيٸمدٸ. مەسەلەن, حالىق تۇتىناتىن كٶپتەگەن كوممۋنالدىق قىزمەتتەردٸ, ەمحانا قىزمەتٸن جەنە تاعى دا باسقا سالالارداعى قىزمەتتەردٸ كەزەك كٷتٸپ بولماسا ورتالىقتان شالعاي ورنالاسقان اۋىلداردان ات ارىتىپ كەلمەي-اق الۋعا مٷمكٸندٸكتەر بار. وسى باعىتتا اۋدانىمىزدا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا توقتالىپ كەتسەڭٸز.
- يە, قازٸر ايشىلىق الىس جەرلەردەن جىلدام حابار العىزعان ينتەرنەت جەلٸسٸ مەملەكەتتٸك قىزمەت سالاسىنا دا بٸرتٸندەپ ەنٸپ كەلەدٸ. بٸز ونىڭ تيٸمدٸ جاقتارىن پايدالانۋ ارقىلى جۇمىس كٷشٸن ارتتىرا الامىز. مەسەلەن, دەنساۋلىق سالاسىنا كەلەر بولسام بۇل سالاعا قاراستى مەكەمەلەر تولىق كەڭ جولاقتى ينتەرنەتكە قوسىلعان. قابىلداۋ بٶلٸمٸ, حيرۋرگييا, تەراپييا, پەرزەنتحانا, جۇقپالى اۋرۋلار بٶلٸمدەرٸندە كميس جٷيەسٸ ورناتىلىپ, جۇمىس جٷرگٸزٸلۋدە. جالپى قاعازسىز قىزمەتكە تولىق كٶلەمدە 2019 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ توقسانىندا كٶشۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسىنىڭ نەتيجەسٸندە ەمحانالاردا كەزەك كٷتۋ مەن دەرٸگەرلەردٸڭ قابىلداۋ ۋاقىتى قىسقارادى. تۇرعىنداردىڭ مەديتسينالىق كٶمەك كٶرسەتۋ ساپاسىنا قاناعاتتانۋ دەڭگەيٸ ارتاتىن بولادى.
اۋدانىمىزدىڭ نەگٸزگٸ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى دا ٶركەندەپ كەلەدٸ. بٷگٸندە اۋدان بويىنشا بارلىق سۋارمالى جەر كٶلەمٸ 43674 گا. بولىپ وتىر. 2018 جىلى ەلەكتروندى كارتاعا جوسپار بويىنشا 28980 گا. ەنۋٸ كەرەك بولسا, ەلەكتروندى كارتاعا (Minagro.kz) 29248,7 گا. جەر ەنگٸزٸلٸپ, 101,5 پايىزعا ورىندالدى. سونىمەن بٸرگە جايىلىمدىق جەرلەردٸ دە تسيفرلىق قارتاعا ەندٸرۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ كەلەدٸ.
اۋدان ورتالىعى شەۋٸلدٸر اۋىلىنداعى 517 دانا جارىقشامدار تولىقتاي اۆتوماتتاندىرىلعان ۋاقىتپەن (تايمەر) جۇمىس ٸستەيتٸن قۇرىلعىلار ارقىلى جٷزەگە اسىرىلۋدا جەنە كٷن ەنەرگيياسىنان قۋات الاتىن 126 دانا جارىقشام ورناتىلعان. «قازاقتەلەكوم» مەكەمەسٸ تاراپىنان اۋدانىمىزدىڭ شەۋٸلدٸر, تەمٸر جەنە ش.قالداياقوۆ اۋىلدارىندا وپتيكالىق-تالشىقتىق جەلٸ ەنگٸزٸلگەن. سونىمەن قاتار اتالعان اۋىلداردا «قازاقتەلەكوم» مەكەمەسٸ تاراپىنان 4G بايلانىستارى ورناتىلدى (تەلە 2 جەنە التەل بايلانىستارى).سونداي-اق اۋداندىق ٸشكٸ ٸستەر بٶلٸمٸندەگٸ سيتۋاتسييالىق ورتالىقتىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ ٷشٸن اۋداندا رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق ماڭىزى بار جولدار مەن ساياباقتاردا 34 بەينەباقىلاۋ كامەرالارى ورناتىلعان. ونىڭ ٸشٸندە 25-ٸ ٸر-بەينەكامەرالارى. ەلەكتروندى ەكٸمشٸلٸك ٸس جٷرگٸزۋ ٷشٸن «ە-ۋگولوۆنوە دەلو» تيٸستٸ تەحنيكالىق قۇرالدارمەن تولىعىمەن قامتاماسىز ەتٸلٸپ, بٷگٸنگٸ تاڭدا بارلىق ەكٸمشٸلٸك ٸستەر ەلەكتروندى نىساندا جٷرگٸزٸلۋدە.
«قازاقتەلەكوم» مەكەمەسٸ تاراپىنان بايلانىس قىزمەتٸنٸڭ تٶلەمدەرٸ ٷشٸن تەرمينالدار جەنە ونلاين رەجيمدە ينتەرنەت جٷيەسٸ ارقىلى تٶلەم جاساۋعا مٷمكٸندٸك جاسالعان.
«مۇحتارەلٸ» جشس-دە جولاۋشىلار تاسىمالدايتىن 25 دانا شاعىن اۆتوبۋستارعا GPS قوندىرعىلارى ورناتىلسا, «ەنەرگوپوتوك» جشس-مەن تۇتىنۋشىلارعا پايدالانىلعان ەلەكتر قۋاتى اقىسىمەن «كاسسا 24» جەنە «KIWI» ەلەكتروندى تٶلەم تەرمينالدارى ارقىلى ەسەپ ايى-رىسۋ مٷمكٸندٸكتەرٸ قاراستىرىلعان.
- رىسكەلدٸ سالحۋتدينۇلى, اۋدانىمىزدىڭ ەلەۋمەتتٸك سالاسىندا ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسىنىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە ەكەنٸن ەل بٸلەدٸ. بۇل جٶنٸندە نە ايتار ەدٸڭٸز?
- ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسى www.enbek.kz. ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ مٷمكٸندٸكتەرٸ مەن قىزمەتشٸلەر قۇرامىن ٸرٸكتەۋدٸ قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان بٸرىڭعاي ساندىق الاڭى. بٷكٸل رەسپۋبليكا بويىنشا بوس جۇمىس ورىندارى جەنە جۇمىس ٸزدەۋشٸلەر تۋرالى مەلٸمەتتەر كٷن سايىن جاڭارتىلادى. ٶزدٸگٸنەن جۇمىس بەرۋشٸلەرگە جەنە ٸزدەۋشٸلەرگە مەملەكەتتٸك ەڭبەك دەرەك قورىنان بوس جۇمىس ورىندارىن جەنە تٷيٸندەمەلەردٸڭ دەرەكتەرٸن ونلاين ارقىلى الۋعا بولادى.
اۋدان ەكٸمدٸگٸنٸڭ حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى ارقىلى ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسىمەن 300-دەن استام ازاماتقا تٷسٸندٸرمە جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ, قازٸرگٸ تاڭدا 252 ازامات جۇمىسقا ورنالاستى. اۋدان ەكٸمدٸگٸنە قاراستى بٶلٸمدەر جەنە اۋىل ەكٸمٸ اپپاراتتارى تاراپىنان بالامالى تٷردە ەلەكتروندى پورتال ارقىلى كٶرسەتٸلەتٸن مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸڭ ٷلەسٸ 2018 جىلدىڭ 9 ايداعى كٶرسەتكٸشٸ 62,6 پايىزدى قۇرادى (مەجە 30 پايىز).
- رىسكەلدٸ سالحۋتدينۇلى, ٶزٸڭٸز ايتقانداي حالىقتى تسيفرلىق ساۋات-تىلىققا وقىتۋ جۇمىستارىنىڭ ماڭىزى زور. ٶيتكەنٸ, قازٸر زاماناۋي تەحنولوگييانىڭ تٸلٸن جەتٸك بٸلمەي قىزمەت تٷرٸن الۋ قيىندىق تۋدىرادى. وسى ورايدا قانداي اتاپ ٶتەرلٸك جۇمىستار بار?
- ٶزدەرٸڭٸز بٸلەسٸزدەر, اۋدانىمىزدا 2017 جىلعى 15 ماۋسىمدا اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك جەنە مەملەكەتتٸك قىزمەت كٶرسەتۋ بٶلٸمٸ اشىلعان. اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك تالاپتارىن ورىنداۋ, اقپاراتتاندىرۋ جەنە حالىقتىڭ تسيفرلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ بويىنشا بٸرشاما جۇمىستار اتقارىلۋدا. اتاپ ايتار بولساق, حالىقتىڭ تسيفرلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 2018 جىلدىڭ 17 مامىرىندا وبلىس ورتالىعىندا ۇيىمداستىرىلعان ارنايى كۋرسقا اۋدانىمىزدان 20 ينفورماتيك مامان قاتىسىپ, ارنايى كۋرستان ٶتتٸ. كۋرس 4 باعىت بويىنشا ٶتتٸ. 1-نەگٸزگٸ ۇعىمدار, 2-مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ ەلەكتروندى الۋ, 3-اشىق ٷكٸمەت پورتالى, 4-ەلەكتروندى ساۋدا. وسى مامانداردىڭ قاتىسۋىمەن تسيفرلىق ساۋاتىلىققا بايلانىستى اۋدان بويىنشا بەكٸتٸلگەن تاپسىرماعا سەيكەس 700 تۇرعىن ٶتۋ كەرەك بولسا, 16 ەلدٸ مەكەندە 731-دەن استام تۇرعىن وكۋ كۋرسىنان ٶتتٸ.
«تسيفرلىق قازاقستان» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى اياسىندا اۋدان ەكٸمدٸگٸنە قاراستى بارلىق مەكەمەلەردٸڭ قىزمەتكەرلەرٸ ەلەكتروندى تسيفرلى قولتاڭبامەن قامتاماسىز ەتٸلگەن (98%). اۋدانىمىزدا 21800 ەلەكتروندى تسيفرلى قولتاڭبا الىنعان.
اۋدان ەكٸمدٸگٸنە قاراستى بارلىق مەملەكەتتٸك مەكەمەلەردە, ونىڭ ٸشٸندە جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردا, اۋىل ەكٸمٸ اپپاراتتارىندا جەنە قاراستى مەكەمەلەردە ٶزٸنە ٶزٸ قىزمەت كٶرسەتۋ بۇرىشتارى ۇيىمداستىرىلىپ, تۇراقتى جۇمىس جاساۋدا.
2018 جىلدىڭ وسى كەزەڭٸندە بارلىق دەربەس بٶلٸمدەر 100 پايىزعا مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ ينتەرنەت پورتالىنا (مويپ-كە) (يپگو) قوسىلىپ, رۇقسات ەتٸلمەگەن شەتەل پوشتالىق سەرۆيستەرٸن پايدالانۋدى توقتاتتى. اۋىل وكرۋگتەرٸ بويىنشا 9 اۋىل وكرۋگٸ مويپ-كە (يپگو) قوسىلعان. 4 اۋىل وكرۋگٸندە (اققۇم, اقتٶبە, بالتاكٶل, قارعالى) تەحنيكالىق مٷمكٸندٸك جوق. «ۇات» اق تەحنيكالىق مٷمكٸندٸكتەرٸن قاراستىرۋدا. 11 دەربەس بٶلٸم ەلەكتروندى قۇجات اينالىمىنىڭ بٸرىڭعاي جٷيەسٸ (ەقابج/ەسەدو) جەنە مويپ جٷيەسٸنە قوسىلعان. بارلىق بٶلٸمدەر مەن اۋىل وكرۋگتەرٸنٸڭ ٸشكٸ لوكالدى جەلٸسٸ ەكٸگە اجىراتىلعان.
اۋدان ەكٸمٸ اپپاراتى, دەربەس بٶلٸمدەر مەن اۋىل وكرۋگتەرٸندە «كازتوكەن» ەلەكتروندى تسيفرلىق قولتاڭبالارى الىنىپ, بٷگٸنگٸ تاڭدا جۇمىس جاساۋدا.
"ديپلوممەن اۋىلعا" باعدارلا-ماسى اياسىندا اۋىلدىق جەرلەرگە جۇمىس ٸستەۋگە جەنە تۇرۋعا كەلگەن جاس ماماندارعا ەلەۋمەتتٸك قولداۋ كٶرسەتۋدٸ ۇيىمداستىرۋ بويىنشا مامانداردان تٷسەتٸن ٶتٸنٸشتەر egov.kz ەلەكتروندى پورتالى ارقىلى قابىلدانۋدا. اۋدان بويىنشا مەديتسينا سالاسىنان 12, بٸلٸم سالاسىنان 1, سپورت سالاسىنان 1, مەدەنيەت سالاسىنان 1 جەنە اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەن سالاسىنان 2 مامان ەلەۋمەتتٸك كٶمەككە يە بولعان. تاعى دا ايتا كەتەر جەيت, وتىرار مەملەكەتتٸك ارحەولوگييالىق قورىق-مۇراجايىندا كەلگەن تۋريستەرگە قولايلى بولۋ ٷشٸن 4 دانا ەلەكتروندى «كيوسك» ورناتىلعان. سەنسورلى ەكران ارقىلى قورىق مۇراجاي ەكسپوناتتارى مەن وتىرار وازيسٸ تۋرالى بارلىق ماعلۇماتتاردى بٸلۋگە بولادى. الداعى ۋاقىتتا دا وسىنداي يگٸ ٸستەر ٶز جالعاسىن تابا بەرمەك.
- ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت, تولىمدى جۇمىستارىڭىزعا سەتتٸلٸك تٸلەيمٸن!
سۇحباتتاسقان: عالىمجان سەرسەكوۆ
