«Jibek joly Jetisýdan bastalady»

«Jibek joly Jetisýdan bastalady»

Almatydaǵy oblys ákimi ókildiginiń májilis zalynda «Jibek joly Jetisýdan bastalady» atty konferentsiia ótti. Atalǵan sharany oblystyq Qazaqstan halqy Assambleiasy men «Dostyq úii – Qoǵamdyq kelisim ortalyǵy» uiymdastyrdy.

«Uly Jibek jolyndaǵy suhbat» halyqaralyq mádeni jobasy aiasynda ótken jiynǵa belgili qoǵam qairatkerleri, qoǵamdyq kelisim men etnomádeni birlestik ókilderi jáne «Jańǵyrý joly» jastar shtabynyń músheleri qatysty. Konferentsiiany oblystyq Qazaqstan halqy Assambleiasy tóraǵasynyń orynbasary, hatshylyq meńgerýshisi Ǵabit Tursynbai ashyp, júrgizip otyrdy.

Uly Jibek jolynyń adamzat órkenietinde alatyn orny erekshe. Ol kezinde Aziia men Eýropany jalǵastyrǵan altyn kópirge ainalǵan. Jibek joly arqyly halyqtar arasyndaǵy ekonomikalyq jáne rýhani bailanystar nyǵaiyp, álemdegi saiasi turaqtylyqtyń saqtalýyna zor yqpal etti.

Búgingi tańda da sol sabaqtastyq jibi úzilgen joq. Ary qarai qanatyn keńge jaiyp keledi. Jibek joly boiynda ornalasqan memleketter ortaq tarihyn birge zerttep, zerdeleýge kúsh salýda. Onyń astaryna úńilgen saiyn ózara yqpaldastyq pen senim kúsheie túsip, damýdyń dańǵyl jolyna nyq qadamdar jasalýda. Mine, osyndai ortaq iske óz septigin tigizip kele jatqan «Uly Jibek jolyndaǵy suhbat» halyqaralyq mádeni jobasyn aitýǵa bolady.

– Bul jobanyń jumys istep jatqanyna on shaqty jyldyń júzi boldy. Oǵan Ortalyq Aziia ǵalymdary da atsalysyp keledi. Birlesip jumys isteýdiń arqasynda tarihty zertteý jańa arnaǵa buryldy. Oblysta da osy joba aiasynda igilikti is-sharalar ótkizý jyl saiynǵy dástúrge ainaldy. Biyl – Jastar jyly. Sondyqtan, ár aýdannan toptasqan jas mamandardy, geografiia men tarih páni muǵalimderin osyndai izgilikti sharaǵa qatystyryp otyrmyz. Jetisýdyń kieli jerleri men tarihi eskertkishterin araladyq. Atalǵan konferentsiia sol saparymyzdyń qorytyndysy. Jibek joly tarihynda Jetisýdyń alatyn orny erekshe. Búgingi jiynda aitylatyn pikirler, oqylatyn baiandamalar jas urpaqtyń zerdesin ashyp, tanymyn tereńdetedi dep oilaimyn, – dedi Ǵabit Tursynbaiuly.

Budan keiin sóz alǵan belgili qoǵam qairatkeri, tarih ǵylymdarynyń doktory, professor Kan Georgii Vasilevich Uly Jibek jolynyń órkendeýine túrik memleketteriniń yqpaly týraly keńinen áńgimeledi.

– Biz kezinde Túrik tarihynyń kartasyn ázirleý jumystaryna qatystyq. Sonda Mońǵoliia men Kavkazǵa deiingi aralyqtaǵy túrikterdiń el basqarý nyshandaryn jiti zerttedik. Zertteý jumystarynyń nátijesinde belgilerdiń basym bóligi Jetisý jerinen tabylǵanyna kózimiz anyq jetti. Kieli Jetisýdy túrikterdiń túp-tamyry deitinimiz sondyqtan.

Uly Jibek jolynyń órkendeýi Túrik qaǵanattarynyń dáýirleý kezeńimen tuspa-tus keledi. Olar joldyń qaýipsizdigine kepil boldy. Sol arqyly tek saýda-sattyq ǵana emes, óner men mádeniet, ǵylym men ádebiet qatar damydy. Órkenietke keń jol ashyldy. Ýaqyt ótken saiyn Jibek jolynyń tarihy da tereńdei túsýde. Biz bir nárseni anyq túsinýimiz kerek, tarih jaýlasý úshin emes, halyqtardyń bir-birimen jaqyndasýy úshin kerek. Uly Jibek jolynyń tarihy jas urpaqty yntymaqqa bastaidy, – dedi Georgii Kan.

Konferentsiiada Shymkent qalalyq ǵylymi saraptamalyq tobynyń múshesi, tarih ǵylymdarynyń kandidaty Qairat Anarbaev, Jambyl oblystyq ǵylymi saraptamalyq qoldaý bóliminiń bas sarapshysy Albina Tapaeva, Túrikstan oblysynan kelgen  zań ǵylymdarynyń kandidaty Ashat Esenaliev, QR eńbek sińirgen qairatkeri Ni Liýbov Avgýstina, «Dostyq» gazetiniń bas redaktory Zeinegúl Seisenovalar baiandama jasap, oilaryn ortaǵa saldy. Konferentsiia sońynda QR eńbek sińirgen qairatkeri Asyly Osman Qazaqstan halqy Assambleiasynyń el birligin nyǵaitýda atqaryp jatqan jumysyna toqtalyp, «Birlik túbi – tirlik» ekenin qatysýshylardyń taǵy bir esterine saldy.

Bolat Májit