Ekologiia, geologiia jáne tabiǵi resýrstar ministrligi Jaiyq ózeniniń ekojúiesin saqtaý úshin qandai sharalar atqarylyp jatqanyn aityp berdi, dep habarlaidy "Ult aqparat" vedomstvonyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Jaiyq transshekaralyq ózeni basseininiń ekojúiesin saqtaý jáne qalpyna keltirý jónindegi Qazaqstan-Resei yntymaqtastyǵynyń 2021-2024 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasyn iske asyrý sheńberinde 26-30 sáýir aralyǵynda QR Ekologiia ministrligi men jergilikti atqarýshy organdar ókilderiniń qatysýymen ózen basseinine lastanýdyń barlyq kózderin jáne onyń ekojúiesine teris áser etýdiń basqa da faktorlaryn anyqtaý turǵysynan keshendi zertteý júrgizilgen.
Júrgizilgen zertteý barysynda transshekaralyq aýmaqtardan, sarqyndy sý tógindileri baiqalatyn jerlerden synama alyndy.
Sý obektileriniń, onyń jaǵalaý aimaǵynyń jai-kúiine kózben sholý jáne gidrologiialyq tekserý júrgizildi.
Lastanýdyń boljamdy kózi oryndarynda aýanyń lastaný deńgeiin 6 kórsetkish (kúkirtti sýtek, formaldegid, ammiak, kúkirt dioksidi, azot oksidi, azot dioksidi) boiynsha ólsheý jáne sý sapasyna gidrohimiialyq taldaý 33-38 kórsetkish boiynsha júrgizildi.
Keshendi tekserý qorytyndysy boiynsha Batys Qazaqstan jáne Aqtóbe oblystarynyń aýmaǵynda sý sapasynyń 4 jáne 5-klasy, Atyraý oblysynda – 1-4-klasy anyqtaldy.
Batys Qazaqstan oblysy aýmaǵynda Jaiyq ózeniniń sý synamasynda OBT5 (5 táýlik ishinde ottegin biohimiialyq tutyný), fosfattar men jalpy fosfor, ammonii-ion, jalpy temir, magnii jáne hloridter boiynsha Biryńǵai jikteý júiesine sáikes sý sapasynyń 1-klasy (eń jaqsy sapa) normalarynyń asyp ketýi baiqalady.
Joǵaryda atalǵan lastaýshy zattardy shamadan tys mólsherde tabý qardyń erýinen, jaǵalaýlardyń shaiylýynan jáne sý tasqyny kezinde sý deńgeiiniń joǵarylaýy nátijesinde sýdyń lastanýynan týyndaýy múmkin.
Sondai-aq, atmosferalyq aýa synamasy alyndy. Monitoring nátijesi boiynsha shekti jol beriletin kontsentratsiia artqan joq.
Oblys aýmaǵynda qaldyq tógetin kásiporyndar - «Jaiyqjylýqýat» AQ, «Batys sý Arnasy» JShS.
Alaida keshendi zertteý júrgizý kezinde bul kásiporyndardyń sý sapasyna áseri anyqtalǵan joq.
Atyraý oblysynda keshendi tekserý barysynda Inder, Mahambet aýdandarynda, Atyraý qalasynyń aýmaǵynda, Jaiyq ózeniniń saǵasynda, iaǵni Kaspii teńiziniń ózenmen qosylǵan jerinde aýa, sý synamasy alyndy.
Jaiyq ózeninde OHT (ottegini himiialyq tutyný), temir, munai ónimderi, magnii, nitrit anion, OBT5 boiynsha sý sapasynyń 1-klasy normalarynan asý anyqtalǵan.
Odan bólek, Inder aýdany Inderbor kentindegi aýdanda kommýnaldyq qaldyqtar, avtokólik quraldarynyń qaldyqtary, aǵash jáne basqalar anyqtaldy.
Inderbor kentiniń Ortalyq kópiriniń joǵarǵy jáne tómengi bólikterinde iesiz kemeler sý astynda qalyp, ózendi lastaǵany anyqtaldy.
Nátijesinde atmosferalyq aýada ziiandy zattardyń artý faktisi anyqtalǵan joq.
Oblys aýmaǵynda qaldyq tógetin kásiporyndar - «Atyraý Sý Arnasy» KMK, «Atyraý jylý elektr ortalyǵy» AQ, «Jaiyq-Atyraý bekire balyq ósirý zaýyty» RKMK, «Atyraý bekire balyq ósirý zaýyty» RKMK, «Atyraý munai óńdeý zaýyty» JShS.
Keshendi tekserý kezinde osy kásiporyndardyń sý sapasyna áseri anyqtalǵan joq.
Aqtóbe oblysynda Jaiyq ózeniniń salasy bolyp tabylatyn Elek ózeniniń sý synamasynda ammonii-ion, OHT, qorǵasyn, fenol, magnii, ftoridter, hrom (6+), nitritter jáne mineraldaný boiynsha sý sapasynyń 1-klasy normalarynan asý baiqalady.
Elek ózeniniń ekojúiesine áser etetin oblys aýmaǵyndaǵy lastaný kózi qoj úiindisi bar «Qazhrom» TUK» AQ filialy – Aqtóbe ferroqorytpa zaýyty, «Aqtóbe JEO» AQ, shlam jinaǵyshtary bar «Aqtóbe hrom qosylystary zaýyty» AQ bolyp tabylady.
Ózenniń tómengi aǵysynda Aqtóbe qalasyn sýmen jabdyqtaý jáne sý burýmen ainalysatyn «Aktobe su-energy group» AQ tazartý qurylystary ornalasqan.
Kásiporyn sý tasqyny kezinde shartty túrde tazartylǵan sarqyndy sýdy Elek ózenine josparly aǵyzdy.
Elek ózenin lastaý kózderi ózen arnasyna tikelei jaqyn ornalasqan jáne sý tasqyny kezeńinde ózenge qaldyqtaryn ornalastyratyn kóptegen mal sharýashylyǵy sharýashylyqtary bolýy múmkin.
Sondai-aq, Elek ózeniniń aǵysymen Alǵa qalasyndaǵy burynǵy Kirov atyndaǵy himiia zaýytynyń býlandyrǵysh toǵandary lastaný kózi bolyp tabylady.
Keshendi tekserý barysynda atmosferalyq aýa synamasy da alyndy, lastaýshy zattardyń artýy anyqtalǵan joq.
