ەكولوگييا, گەولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلٸگٸ جايىق ٶزەنٸنٸڭ ەكوجٷيەسٸن ساقتاۋ ٷشٸن قانداي شارالار اتقارىلىپ جاتقانىن ايتىپ بەردٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" ۆەدومستۆونىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
جايىق ترانسشەكارالىق ٶزەنٸ باسسەينٸنٸڭ ەكوجٷيەسٸن ساقتاۋ جەنە قالپىنا كەلتٸرۋ جٶنٸندەگٸ قازاقستان-رەسەي ىنتىماقتاستىعىنىڭ 2021-2024 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋ شەڭبەرٸندە 26-30 سەۋٸر ارالىعىندا قر ەكولوگييا مينيسترلٸگٸ مەن جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار ٶكٸلدەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن ٶزەن باسسەينٸنە لاستانۋدىڭ بارلىق كٶزدەرٸن جەنە ونىڭ ەكوجٷيەسٸنە تەرٸس ەسەر ەتۋدٸڭ باسقا دا فاكتورلارىن انىقتاۋ تۇرعىسىنان كەشەندٸ زەرتتەۋ جٷرگٸزٸلگەن.
جٷرگٸزٸلگەن زەرتتەۋ بارىسىندا ترانسشەكارالىق اۋماقتاردان, سارقىندى سۋ تٶگٸندٸلەرٸ بايقالاتىن جەرلەردەن سىناما الىندى.
سۋ وبەكتٸلەرٸنٸڭ, ونىڭ جاعالاۋ ايماعىنىڭ جاي-كٷيٸنە كٶزبەن شولۋ جەنە گيدرولوگييالىق تەكسەرۋ جٷرگٸزٸلدٸ.
لاستانۋدىڭ بولجامدى كٶزٸ ورىندارىندا اۋانىڭ لاستانۋ دەڭگەيٸن 6 كٶرسەتكٸش (كٷكٸرتتٸ سۋتەك, فورمالدەگيد, اممياك, كٷكٸرت ديوكسيدٸ, ازوت وكسيدٸ, ازوت ديوكسيدٸ) بويىنشا ٶلشەۋ جەنە سۋ ساپاسىنا گيدروحيمييالىق تالداۋ 33-38 كٶرسەتكٸش بويىنشا جٷرگٸزٸلدٸ.
كەشەندٸ تەكسەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا باتىس قازاقستان جەنە اقتٶبە وبلىستارىنىڭ اۋماعىندا سۋ ساپاسىنىڭ 4 جەنە 5-كلاسى, اتىراۋ وبلىسىندا – 1-4-كلاسى انىقتالدى.
باتىس قازاقستان وبلىسى اۋماعىندا جايىق ٶزەنٸنٸڭ سۋ سىناماسىندا وبت5 (5 تەۋلٸك ٸشٸندە وتتەگٸن بيوحيمييالىق تۇتىنۋ), فوسفاتتار مەن جالپى فوسفور, اممونيي-يون, جالپى تەمٸر, ماگنيي جەنە حلوريدتەر بويىنشا بٸرىڭعاي جٸكتەۋ جٷيەسٸنە سەيكەس سۋ ساپاسىنىڭ 1-كلاسى (ەڭ جاقسى ساپا) نورمالارىنىڭ اسىپ كەتۋٸ بايقالادى.
جوعارىدا اتالعان لاستاۋشى زاتتاردى شامادان تىس مٶلشەردە تابۋ قاردىڭ ەرۋٸنەن, جاعالاۋلاردىڭ شايىلۋىنان جەنە سۋ تاسقىنى كەزٸندە سۋ دەڭگەيٸنٸڭ جوعارىلاۋى نەتيجەسٸندە سۋدىڭ لاستانۋىنان تۋىنداۋى مٷمكٸن.
سونداي-اق, اتموسفەرالىق اۋا سىناماسى الىندى. مونيتورينگ نەتيجەسٸ بويىنشا شەكتٸ جول بەرٸلەتٸن كونتسەنتراتسييا ارتقان جوق.
وبلىس اۋماعىندا قالدىق تٶگەتٸن كەسٸپورىندار - «جايىقجىلۋقۋات» اق, «باتىس سۋ ارناسى» جشس.
الايدا كەشەندٸ زەرتتەۋ جٷرگٸزۋ كەزٸندە بۇل كەسٸپورىنداردىڭ سۋ ساپاسىنا ەسەرٸ انىقتالعان جوق.
اتىراۋ وبلىسىندا كەشەندٸ تەكسەرۋ بارىسىندا يندەر, ماحامبەت اۋداندارىندا, اتىراۋ قالاسىنىڭ اۋماعىندا, جايىق ٶزەنٸنٸڭ ساعاسىندا, ياعني كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ ٶزەنمەن قوسىلعان جەرٸندە اۋا, سۋ سىناماسى الىندى.
جايىق ٶزەنٸندە وحت (وتتەگٸنٸ حيمييالىق تۇتىنۋ), تەمٸر, مۇناي ٶنٸمدەرٸ, ماگنيي, نيتريت انيون, وبت5 بويىنشا سۋ ساپاسىنىڭ 1-كلاسى نورمالارىنان اسۋ انىقتالعان.
ودان بٶلەك, يندەر اۋدانى يندەربور كەنتٸندەگٸ اۋداندا كوممۋنالدىق قالدىقتار, اۆتوكٶلٸك قۇرالدارىنىڭ قالدىقتارى, اعاش جەنە باسقالار انىقتالدى.
يندەربور كەنتٸنٸڭ ورتالىق كٶپٸرٸنٸڭ جوعارعى جەنە تٶمەنگٸ بٶلٸكتەرٸندە يەسٸز كەمەلەر سۋ استىندا قالىپ, ٶزەندٸ لاستاعانى انىقتالدى.
نەتيجەسٸندە اتموسفەرالىق اۋادا زيياندى زاتتاردىڭ ارتۋ فاكتٸسٸ انىقتالعان جوق.
وبلىس اۋماعىندا قالدىق تٶگەتٸن كەسٸپورىندار - «اتىراۋ سۋ ارناسى» كمك, «اتىراۋ جىلۋ ەلەكتر ورتالىعى» اق, «جايىق-اتىراۋ بەكٸرە بالىق ٶسٸرۋ زاۋىتى» ركمك, «اتىراۋ بەكٸرە بالىق ٶسٸرۋ زاۋىتى» ركمك, «اتىراۋ مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتى» جشس.
كەشەندٸ تەكسەرۋ كەزٸندە وسى كەسٸپورىنداردىڭ سۋ ساپاسىنا ەسەرٸ انىقتالعان جوق.
اقتٶبە وبلىسىندا جايىق ٶزەنٸنٸڭ سالاسى بولىپ تابىلاتىن ەلەك ٶزەنٸنٸڭ سۋ سىناماسىندا اممونيي-يون, وحت, قورعاسىن, فەنول, ماگنيي, فتوريدتەر, حروم (6+), نيتريتتەر جەنە مينەرالدانۋ بويىنشا سۋ ساپاسىنىڭ 1-كلاسى نورمالارىنان اسۋ بايقالادى.
ەلەك ٶزەنٸنٸڭ ەكوجٷيەسٸنە ەسەر ەتەتٸن وبلىس اۋماعىنداعى لاستانۋ كٶزٸ قوج ٷيٸندٸسٸ بار «قازحروم» تۇك» اق فيليالى – اقتٶبە فەرروقورىتپا زاۋىتى, «اقتٶبە جەو» اق, شلام جيناعىشتارى بار «اقتٶبە حروم قوسىلىستارى زاۋىتى» اق بولىپ تابىلادى.
ٶزەننٸڭ تٶمەنگٸ اعىسىندا اقتٶبە قالاسىن سۋمەن جابدىقتاۋ جەنە سۋ بۇرۋمەن اينالىساتىن «Aktobe su-energy group» اق تازارتۋ قۇرىلىستارى ورنالاسقان.
كەسٸپورىن سۋ تاسقىنى كەزٸندە شارتتى تٷردە تازارتىلعان سارقىندى سۋدى ەلەك ٶزەنٸنە جوسپارلى اعىزدى.
ەلەك ٶزەنٸن لاستاۋ كٶزدەرٸ ٶزەن ارناسىنا تٸكەلەي جاقىن ورنالاسقان جەنە سۋ تاسقىنى كەزەڭٸندە ٶزەنگە قالدىقتارىن ورنالاستىراتىن كٶپتەگەن مال شارۋاشىلىعى شارۋاشىلىقتارى بولۋى مٷمكٸن.
سونداي-اق, ەلەك ٶزەنٸنٸڭ اعىسىمەن العا قالاسىنداعى بۇرىنعى كيروۆ اتىنداعى حيمييا زاۋىتىنىڭ بۋلاندىرعىش توعاندارى لاستانۋ كٶزٸ بولىپ تابىلادى.
كەشەندٸ تەكسەرۋ بارىسىندا اتموسفەرالىق اۋا سىناماسى دا الىندى, لاستاۋشى زاتتاردىڭ ارتۋى انىقتالعان جوق.
