Foto: timeua.info
Jambyl oblysynda sońǵy úsh kúnde eki oqýshy qatarlastarynyń qolynan qaza tapty. Bul jaǵdai qoǵamda tereń alańdaýshylyq týdyryp otyr. Osyǵan orai, Ult.kz tilshisi bilim berý mekemelerindegi býllingtiń júieli sheshimin izdep kórdi.
Mamandardyń pikirinshe, bul tek oqshaý oqiǵa emes, bilim berý júiesindegi jáne qoǵamdaǵy qordalanǵan problemalardyń kórinisi bolýy múmkin.
Jambyl oblysyndaǵy tragediia
Keshe Taraz qalasyndaǵy №47 mektepte taǵy bir aýyr jaǵdai tirkeldi. Qońyraý kezinde 9-synyp oqýshylary ózge synyptyń jasóspirimin mektep dárethanasyna kirgizip, uryp-soqqan. Aldyn ala málimetterge sáikes, jábirlenýshi keýde tusyna tigen aýyr soqqy saldarynan jedel járdem kelgenshe jan tapsyrǵan.
Jambyl oblystyq Politsiia departamenti málimetinshe, kúdikti kámeletke tolmaǵan oqýshy ustalyp, ýaqytsha ustaý izoliatoryna qamaldy. Qazir atalǵan oqiǵa boiynsha Qylmystyq kodekstiń 106-baby (Densaýlyqqa qasaqana aýyr ziian keltirý) boiynsha tergeý amaldary júrgizilip jatyr.
Osyǵan uqsas qaiǵyly jaǵdai birneshe kún buryn Shý aýdanynyń Kókqainar aýylynda da boldy. Politsiia málimetine súiensek, mektep oqýshylary arasyndaǵy fýtbol oiyny janjalǵa ulasqan. Utylǵan úlken synyp oqýshylary jeńilgenine ashýlanyp, kishi synyptaǵy balalardy soqqyǵa jyqqan. Saldarynan 10-synyp oqýshylarynyń biri qaza tapty.
Bul jaǵdailar mektep qabyrǵasynda jasalatyn zorlyq-zombylyqtyń qanshalyqty qaýipti deńgeige jetkenin kórsetip otyr.
Sarapshy pikiri: býlling – tek psihologiialyq emes, áleýmettik qubylys
Býlling máselesi boiynsha pikir bildirgen «Almaty oblysy boiynsha psihologiialyq qoldaý oqý-ádistemelik ortalyǵynyń» ádiskeri Áliia Kenjebekqyzy bul máseleni jeke tulǵalyq qana emes, áleýmettik, mádeni jáne bilim berý júiesiniń saldary retinde qarastyrý kerek deidi:
«Shaǵyn ortada balanyń ereksheligi – onyń nysanaǵa ainalýyna sebep bolýy múmkin. Ásirese, introvert, múmkindigi shekteýli nemese etnikalyq azshylyq ókili býllingke jii ushyraidy. Mundai jaǵdaida kásibi psihologiialyq qoldaý aýadai qajet. Alaida aýyldyq mektepterde psiholog mamandar jetispeidi nemese júktemesi shamadan tys», – deidi sarapshy Áliia Kenjebekqyzy.
Onyń aitýynsha, býllingtiń uzaqmerzimdi saldary – depressiia, óz-ózine senimsizdik, qoǵamnan oqshaýlaný, tipti sýitsidke deiin aparýy múmkin. Sondyqtan mektepterde býllingke qarsy júieli profilaktika, ata-analarmen jumys, emotsiialyq intellekt damytý syndy sharalar júzege asýy qajet.
Mektep inspektorlary ne isteidi?
Mektepterde tártip pen qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin jumys isteitin inspektorlardyń róli asa mańyzdy. Alaida bul salada da másele jeterlik. Mysaly, Aqtóbe oblysynda 456 mekteptiń tek 114-inde ǵana inspektor bolsa, Shymkent qalasynda 12 mektepte múlde inspektor joq.
Alataý qalasy politsiia bóliminiń inspektory Tastemir Qairatulynyń aitýynsha:
«Býlling – tek tártipbuzýshylyq emes, qylmystyq quqyqbuzýshylyqqa ulasýy múmkin qubylys. Mektep inspektorynyń mindeti – quqyqbuzýshylyqtyń aldyn alý, ata-anamen jumys, beinebaqylaýdy qadaǵalaý jáne quqyqtyq tárbie jumystaryn uiymdastyrý».
Ol býllingti zań sheńberinde retteý joldaryn da atap ótti. Eger oqýshynyń áreketi qylmystyq sipatqa ie bolsa – QK 131-baby (jala jabý), QK 194-baby (bopsalaý) nemese ÁQBtK 73-baby boiynsha is qozǵalady. Mundai jaǵdaida psihologtar, áleýmettik pedagogtar, sondai-aq ata-analar jumyla áreket etýi tiis.
Ne isteý kerek?
Býllingtiń aldyn alý úshin keshendi sharalar qajet:
Mektep baǵdarlamasyna býllingke qarsy treningter engizý;
Psihologiialyq kómek qoljetimdiligin arttyrý;
Ata-analarmen jáne muǵalimdermen júieli jumys;
Quqyq qorǵaý organdarymen birlesken aldyn alý sharalary;
Mektep inspektorlaryn barlyq bilim mekemelerine engizý.
Jambyl oblysynda oryn alǵan qaiǵyly oqiǵalar – mekteptegi býllingtiń saldary qanshalyqty aýyr bolýy múmkin ekenin kórsetti. Bul jaǵdailar bir ǵana otbasynyń emes, tutas qoǵamnyń máselesi ekenin umytpaǵan jón. Jasóspirimderdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etý – tek mekteptiń emes, ata-ananyń, memlekettiń jáne qoǵamnyń ortaq mindeti.
Aqbota Musabekqyzy
