فوتو: timeua.info
جامبىل وبلىسىندا سوڭعى ٷش كٷندە ەكٸ وقۋشى قاتارلاستارىنىڭ قولىنان قازا تاپتى. بۇل جاعداي قوعامدا تەرەڭ الاڭداۋشىلىق تۋدىرىپ وتىر. وسىعان وراي, Ult.kz تٸلشٸسٸ بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸندەگٸ بۋللينگتٸڭ جٷيەلٸ شەشٸمٸن ٸزدەپ كٶردٸ.
مامانداردىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل تەك وقشاۋ وقيعا ەمەس, بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندەگٸ جەنە قوعامداعى قوردالانعان پروبلەمالاردىڭ كٶرٸنٸسٸ بولۋى مٷمكٸن.
جامبىل وبلىسىنداعى تراگەدييا
كەشە تاراز قالاسىنداعى №47 مەكتەپتە تاعى بٸر اۋىر جاعداي تٸركەلدٸ. قوڭىراۋ كەزٸندە 9-سىنىپ وقۋشىلارى ٶزگە سىنىپتىڭ جاسٶسپٸرٸمٸن مەكتەپ دەرەتحاناسىنا كٸرگٸزٸپ, ۇرىپ-سوققان. الدىن الا مەلٸمەتتەرگە سەيكەس, جەبٸرلەنۋشٸ كەۋدە تۇسىنا تيگەن اۋىر سوققى سالدارىنان جەدەل جەردەم كەلگەنشە جان تاپسىرعان.
جامبىل وبلىستىق پوليتسييا دەپارتامەنتٸ مەلٸمەتٸنشە, كٷدٸكتٸ كەمەلەتكە تولماعان وقۋشى ۇستالىپ, ۋاقىتشا ۇستاۋ يزولياتورىنا قامالدى. قازٸر اتالعان وقيعا بويىنشا قىلمىستىق كودەكستٸڭ 106-بابى (دەنساۋلىققا قاساقانا اۋىر زييان كەلتٸرۋ) بويىنشا تەرگەۋ امالدارى جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر.
وسىعان ۇقساس قايعىلى جاعداي بٸرنەشە كٷن بۇرىن شۋ اۋدانىنىڭ كٶكقاينار اۋىلىندا دا بولدى. پوليتسييا مەلٸمەتٸنە سٷيەنسەك, مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىنداعى فۋتبول ويىنى جانجالعا ۇلاسقان. ۇتىلعان ٷلكەن سىنىپ وقۋشىلارى جەڭٸلگەنٸنە اشۋلانىپ, كٸشٸ سىنىپتاعى بالالاردى سوققىعا جىققان. سالدارىنان 10-سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ بٸرٸ قازا تاپتى.
بۇل جاعدايلار مەكتەپ قابىرعاسىندا جاسالاتىن زورلىق-زومبىلىقتىڭ قانشالىقتى قاۋٸپتٸ دەڭگەيگە جەتكەنٸن كٶرسەتٸپ وتىر.
ساراپشى پٸكٸرٸ: بۋللينگ – تەك پسيحولوگييالىق ەمەس, ەلەۋمەتتٸك قۇبىلىس
بۋللينگ مەسەلەسٸ بويىنشا پٸكٸر بٸلدٸرگەن «الماتى وبلىسى بويىنشا پسيحولوگييالىق قولداۋ وقۋ-ەدٸستەمەلٸك ورتالىعىنىڭ» ەدٸسكەرٸ ەلييا كەنجەبەكقىزى بۇل مەسەلەنٸ جەكە تۇلعالىق قانا ەمەس, ەلەۋمەتتٸك, مەدەني جەنە بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنٸڭ سالدارى رەتٸندە قاراستىرۋ كەرەك دەيدٸ:
«شاعىن ورتادا بالانىڭ ەرەكشەلٸگٸ – ونىڭ نىساناعا اينالۋىنا سەبەپ بولۋى مٷمكٸن. ەسٸرەسە, ينتروۆەرت, مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ نەمەسە ەتنيكالىق ازشىلىق ٶكٸلٸ بۋللينگكە جيٸ ۇشىرايدى. مۇنداي جاعدايدا كەسٸبي پسيحولوگييالىق قولداۋ اۋاداي قاجەت. الايدا اۋىلدىق مەكتەپتەردە پسيحولوگ ماماندار جەتٸسپەيدٸ نەمەسە جٷكتەمەسٸ شامادان تىس», – دەيدٸ ساراپشى ەلييا كەنجەبەكقىزى.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۋللينگتٸڭ ۇزاقمەرزٸمدٸ سالدارى – دەپرەسسييا, ٶز-ٶزٸنە سەنٸمسٸزدٸك, قوعامنان وقشاۋلانۋ, تٸپتٸ سۋيتسيدكە دەيٸن اپارۋى مٷمكٸن. سوندىقتان مەكتەپتەردە بۋللينگكە قارسى جٷيەلٸ پروفيلاكتيكا, اتا-انالارمەن جۇمىس, ەموتسييالىق ينتەللەكت دامىتۋ سىندى شارالار جٷزەگە اسۋى قاجەت.
مەكتەپ ينسپەكتورلارى نە ٸستەيدٸ?
مەكتەپتەردە تەرتٸپ پەن قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن جۇمىس ٸستەيتٸن ينسپەكتورلاردىڭ رٶلٸ اسا ماڭىزدى. الايدا بۇل سالادا دا مەسەلە جەتەرلٸك. مىسالى, اقتٶبە وبلىسىندا 456 مەكتەپتٸڭ تەك 114-ٸندە عانا ينسپەكتور بولسا, شىمكەنت قالاسىندا 12 مەكتەپتە مٷلدە ينسپەكتور جوق.
الاتاۋ قالاسى پوليتسييا بٶلٸمٸنٸڭ ينسپەكتورى تاستەمٸر قايراتۇلىنىڭ ايتۋىنشا:
«بۋللينگ – تەك تەرتٸپبۇزۋشىلىق ەمەس, قىلمىستىق قۇقىقبۇزۋشىلىققا ۇلاسۋى مٷمكٸن قۇبىلىس. مەكتەپ ينسپەكتورىنىڭ مٸندەتٸ – قۇقىقبۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ, اتا-انامەن جۇمىس, بەينەباقىلاۋدى قاداعالاۋ جەنە قۇقىقتىق تەربيە جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋ».
ول بۋللينگتٸ زاڭ شەڭبەرٸندە رەتتەۋ جولدارىن دا اتاپ ٶتتٸ. ەگەر وقۋشىنىڭ ەرەكەتٸ قىلمىستىق سيپاتقا يە بولسا – قك 131-بابى (جالا جابۋ), قك 194-بابى (بوپسالاۋ) نەمەسە ەقبتك 73-بابى بويىنشا ٸس قوزعالادى. مۇنداي جاعدايدا پسيحولوگتار, ەلەۋمەتتٸك پەداگوگتار, سونداي-اق اتا-انالار جۇمىلا ەرەكەت ەتۋٸ تيٸس.
نە ٸستەۋ كەرەك?
بۋللينگتٸڭ الدىن الۋ ٷشٸن كەشەندٸ شارالار قاجەت:
مەكتەپ باعدارلاماسىنا بۋللينگكە قارسى ترەنينگتەر ەنگٸزۋ;
پسيحولوگييالىق كٶمەك قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ;
اتا-انالارمەن جەنە مۇعالٸمدەرمەن جٷيەلٸ جۇمىس;
قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن بٸرلەسكەن الدىن الۋ شارالارى;
مەكتەپ ينسپەكتورلارىن بارلىق بٸلٸم مەكەمەلەرٸنە ەنگٸزۋ.
جامبىل وبلىسىندا ورىن العان قايعىلى وقيعالار – مەكتەپتەگٸ بۋللينگتٸڭ سالدارى قانشالىقتى اۋىر بولۋى مٷمكٸن ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. بۇل جاعدايلار بٸر عانا وتباسىنىڭ ەمەس, تۇتاس قوعامنىڭ مەسەلەسٸ ەكەنٸن ۇمىتپاعان جٶن. جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ – تەك مەكتەپتٸڭ ەمەس, اتا-انانىڭ, مەملەكەتتٸڭ جەنە قوعامنىڭ ورتاق مٸندەتٸ.
اقبوتا مۇسابەكقىزى
