Búgingi tańda jasandy intellektiniń damyǵany sonshalyq, bizge aýa raiynyń naqty boljamdaryn jasaýǵa kómektesetin deńgeige jetti.
Jer betindegi keibir geografiialyq aýdandarda aýa raiy turaqty saqtalsa, keibir aimaqtarda kún raiy kúrt ózgeredi. Sondyqtan qoldanystaǵy aýa raiyn boljaityn quraldar óte baiaý jáne beretin nátijesi tiimsiz.
Sońǵy ýaqytta jasalǵan zertteýlerde ǵalymdar jasandy intellekti modeli kómegimen aýa temperatýrasy kúrt ózgerip turatyn Amerika Qurama Shtattarynyń kontinentaldy bóliginde boljam jasap, jańa ádisti synaqtan ótkizgen eken. Nátijesinde, aýa temperatýrasy kúrt ózgerip ketetin aimaqtardaǵy aýa raiy boljamyn avtomattandyrylǵan resýrstarmen jasaý óz tiimdiligin dáleldegen.
Qysqa ýaqyttyq aýa raiy boljamdaryn jasaý
Pensilvaniia memlekettik ýniversitetiniń professory, CyberScience institýtynyń direktory, geografiia, meteorologiia, atmosferalyq ǵylymdardyń professory Gido Kervonnyń aitýynsha, endi qysqa ýaqytty boljamdardy atalmysh modeldiń kómegimen iske asyrýǵa bolady. Shyndyǵynda, qysqa ýaqyttyq aýa raiy boljamdaryn jasaý meteorologiiadaǵy eń túiitkildi másele sanalady.
«Bizdiń usynǵan ádispen aýa raiyn boljaý qiynǵa túsetin aimaqtarda avtomattandyrylǵan resýrstardy qoldanyp, eń jaqyn kúnderde kútiletin aýa temperatýrasyn dóp basyp aita alamyz», - deidi professor Kervon.
«Aýa raiyn tsifrlyq ádispen boljaý orasan zor jetistik pen úlken mańyzǵa ie boldy. Bul jańalyqty bizdiń qoǵamǵa engizý uzaq ýaqyt alady. Osy kúnde qoldanylyp júrgen Amerika Qurama Shtattardyń klimattyq kartasy diametri 11 shaqyrymdyq 200,000 usaq tor kózden turady. Aýa raiyn boljaýshy mamandar osy aimaqtardaǵy klimattyq belgilerdi avtomattyq eseptegish quraldardyń kómegimen saraptamadan ótkizgen kezde, avtomatty esepteý atalmysh tor kózderdi teńdei qamtidy. Bul qalypty jaǵdai sanalǵanmen, kartaǵa qarap boljam jasaý men avtomattandyrylǵan eseptegish kompiýtermen boljaýdyń arasy jer men kóktei. Topografiia, teńiz deńgeii, sýdyń jaqyn ornalasqan aýdandary siiaqty birqatar faktorlar aýa raiy boljamdaryn jasaýǵa kedergi keltiredi», - deidi geografiia ǵylymdarynyń doktoranty Veimiń Hý.
«Máselen, Aiova shtatynyń klimaty týraly aitar bolsaq, oǵan jaqyn myń shaqyrym radiýsta aýa raiynda úlken ózgerister sirek bolady. Sebebi, Aiovanyń topografiiasy basqa aýdandarmen salystyrǵanda óte qarapaiym jáne ádetki interpoliatsiiamen aldaǵy kúnderdegi aýa temperatýrasyna boljam jasaýǵa bolady»
«Biraq Roki taýlarynda taý da, sý da, ný da kezdesedi. Aýa raiy rejimi taýdan birneshe shaqyrym alystaǵan kezde kúrt ózgerip ketedi. Sondai kezde jasandy intellektimen jabdyqtalǵan «aqyldy» model osyndai kúrdeli aimaqtaǵy aýa raiy ózgeristerin jańylyspai tirkep otyrady. Biz ózimiz úshin mańyzdy sanalatyn jáne kerekti aimaqtardaǵy aýa raiyn asa dáldikpen boljaǵymyz keledi», - deidi Veimiń Hý myrza.
Genetikalyq algoritmderdi qoldaný
Avtomatty eseptegish quraldardyń fokýsy aýa raiy kúrt ózgeretin, kúrdeli aimaqtarda bolý úshin ǵalymdar genetikalyq algoritmderdiń kómegimen yńǵaily tor kózder qurastyrdy. Sondai-aq, osy algorimdermen jasalǵan tor kózderdi aýa raiy turaqty saqtalatyn aýdandarǵa da qoldanýǵa bolady.
Veimiń Hýdyń aitýynsha, genetikalyq algoritm baǵdarlamasy – biologiialyq evoliýtsiiaǵa uqsaityn mashinamen oqytý modeli. Biologiialyq evoliýtsiiada belgili ortada myńdaǵan túrdiń ishinde birnesheýi ǵana tiri qalyp, ary qarai urpaǵyn kóbeitýge múmkindik alady. Sol siiaqty genetikalyq baǵdarlamada nysanaǵa alynǵan aimaqtaǵy bolýy múmkin myń túrli boljam testten ótip, tek birneshe boljam iriktelip alynady.
Hý myrzanyń aitýy boiynsha, genetikalyq algoritmder eń durys boljam berýge emes, qisyndy jaýaptar berýge baǵdarlanǵan. Mysaly aýa temperatýrasyn boljaý kezinde naqty jaýap izdeý aqylǵa syiymsyz, sondyqtan temperatýra kórsetkishi 29.56 men 29.55 gradýs aralyǵynda aýytqyp tursa, eshteńe etpeidi.
Qazir ǵalymdardyń zertteý nysany negizinen temperatýra ózgerisine baǵyttalsa, bolashaqta olar atalmysh modeldi aýa ylǵaly nemese bulttyń qalyńdyǵy siiaqty aýa raiynyń ózge de sharttaryn zertteýge qoldanatyn bolady.
Maqalanyń túpnusqasy: weforum.org
